پاسخ به ابهامات/ اقدامات عراق براي زمينه سازي تهاجم به ايران
عراق دست به اقدامات زير زد :
الف – عراق که يک کشور چپ منزوي در منطقه بود ، به بازسازي روابط خود با کشورهاي منطقه پرداخت تا نظر مساعد آنها را جلب کند . از جمله ارتباط سياسي و گرم با عربستان ، اردن ، کويت ؛ امارات و ...
ب- بر عهده گيري نقش محوري در کشورهاي عربي و طرح کردن مسئله اشغال جزاير سه گانه به دست ايران و ادعاي باز پس گيري اين جزاير .
دوري محسوس از روس ها .
د- با روي کار آمدن صدام حسين به جاي حسن البکر ، صدام محور تحولات داخلي و خارجي عراق شد .
ه- خريد تسليحاتي کلان .
و- تشديد مخاصمات مرزي و سياسي ايران .
بدين ترتيب ، عراق با قول مساعد عربستان و کويت ميني بر حمايت اقتصادي وبا پشتيباني سياسي بلوک غرب به ويژه امريکا ، عمليات نظاني خود را عليه ايران آغاز کرد .
در پاسخ به سوالهاي قبلي ، نحوه ورود ارتش عراق و استعداد آن بيان شد . حال با توجه به استعداد نيرو و محورهاي هجوم ، آيا عراق در دست يابي به اهداف از قبل تعيين شدهع موفق بود ؟
در مرحله نخست ، بر خلاف تصور عراق ، ازتش اين کشور نتوانست به اهدافي که مورد نظر دولت بعث بود . دست يابد . صدام که قول تصرف سه روزه استان خوزستان را داده بود ، 35 روز طول کشيد تا توانست قسمت غربي شهر مرزي خرمشهر را تصرف کند . و با وجود تصرف برخي از شهرها و ارتفاعات مرزي در غرب ايران ، خط پدافندي نا منظم ، ناقص و آسيب پذيري نصيب عراق شد . در اين مرحله عراق حتي موفق نشد آبادان را که يک شهر مرزي بود ، به تصرف در آورد .
چه دلايلي براي ناکامي ارتش عراق در مرحله تهاجم سراسري مي توان ذکر کرد ؟
الف – عدم شناخت از وضعيت روحي مردم ايران اسلامي .
ب- رهبري موفق امام خميني در اين برهه و ايجاد آرامش در سطوح مختلف به منظور شکل گيري وضعيت جديد دفاعي بدون اتکا به نيروي کلاسيک .
ج- حضور به موقع و کار ساز نيروهاي مردمي تحت سازمان دهي سپاه و شکل گيري نيروهاي مقاومت در محورهاي مختلف عملياتي .
کشورهاي جهان و جوامع بين المللي نسبت به تجاوز عراق چه واکنشي نشان دادند ؟ آيا واکنش ها معقول و عادلانه بود ؟ بيشتر به نفع عراق بود يا ايران ؟
در مجموع کشورها و مجامع بين المللي عمدتا و غالبا مشي بي تفاوتي ظاهري ، با جهت گيري واقعي به نفع عراق را دنبال مي کردند . براي نمونه به اختصار به مواضع و برخوردهاي شوراي امنيت سازمان ملل متحد ، سازمان کنفرانس اسلامي و دولت ايالات متحده امريکا ، اشاره مي شود :
الف - شوراي امنيت سازمان ملل
شوراي امنيت به موجب بند 1 ماده 24 منشور سازمان ملل ، مسئوليت اوليه حفظ صلح و امنيت بين المللي را بر عهده دارد :
به منمظور تامين اقدام سريع و موثر از طرف سازمان ملل متحد اعضاي آن مسئوليت اوليه حفظ صلح و امنيت بين المللي را به شوراي امنيت واگذار مي نمايند و موافقت مي کنند که شوراي امنيت در اجراي وظايفي که به موجب اين مسئوليت بر اساس ماه 39 منشور شوراي امنيت وجود هر گونه تهديدي عليه صلح ، نقض صلح و يا عمل تجاوز را احراز و توصيه هايي خواهد نمود يا تصميم خواهد گرفت ... آيا شوراي امنيت سازمان ملل به اين وظايف خود در قبال جنگ ايران و عراق عمل کرده است ؟
با وجود اين که تجاوز عراق به ايران کاملا محرز بود اما شوراي امنيت سازمان ملل در اولين واکنش خود يک روز پس از آغاز جنگ ، در بيانيه اي رسمي از احراز تجاوز عراق به ايران خود داري کرد و عادي وضعيت ناميد ، شورا حتي درگيري مسلحانه در مرزهاي دو کشور را در حد نقض صلح و تهديد عليه صلح هم ندانست با توسل به مواد 41 و 42 منشور چه اقدامي که براي حفظ با اعاده صلح و امنيت بين المللي ضروري است ، مبادرت کند . با تشکيل نيروي ملل متحد وضعيت گذشته را اعاده کند . به اين ترتيب شوراي امنيت عملا مواد فصل هفتم منشور در مورد اقدام در موارد تهديد عليه صلح ، نقض صلح و اعمال تجاوز را ناديده گرفت . با اين حال شورا نمي توانست از تصميم گيري در مورد جنگ ايران و عراق طفره برود لذا قطعنامه ي 479 را صادر کرد . در اين قطعنامه شوراي امنيت از دو کشور درگير خواست : 1- بلافاصله از توسل بيشتر به قوه قهريه بپرهيزند و اختلافات خود را مسالمت آميز ، و بر طبق اصول عدالت و حقوق بين المللي حل نمايند . 2- هر گونه پيشنهاد ميانجيگري و سازش با توسل به سازمان هاي منطقه اي را که مي تواند اجراي تعهداتش بر اساس منشور سازمان ملل متحد را تسهيل نمايد ، بپذيرند .»
در قطعنامه همچنين از کليه کشورهاي عضو خواسته شده بود نهايت خويشتن داري را مراعات نمايند و از هرعملي که ممکن است منجر به تشديد برخورد شود ، خودداري کنند.
همان گونه که از مفاد قطعنامه بر مي آيد ، هيچ اشاره اي به تجاوز عراق و يا نقض تماميت ارضي ايران نشده ، پيشنهاد آتش بس نداده و و نيز نيروهاي متجاوز نخواسته شده که سرزمين هاي اشغالي را ترک کنند و دراين قطعنامه تنها از ايران و عراق خواسته شده است که از استفاده بيشتر از زور خود داري کنند که در واقع مفهوم آن چنين است که نيروهاي عراقي همچنان مناطق اشغالي را تحت کنترل داشته باشند و نيروهاي ايران از حمله براي بازپس گيري سرزمين هاي اشغالي بپرهيزند .
ب- سازمالن کنفرانس اسلامي .
با آغاز جنگ ايران و عراق به پيشنهاد اندونزي و ليبي در 26 سپتامبر 1980 ( 4 مهر 1359 ) به منظور بررسي جنگ ، اجلاس فوق العاده وزيران خارجه کشورهاي عضو کنفرانس در نيويورک برگزار شد . در اين اجلاس کميته اي به عنوان کميته حسن نيت متشکل از سران 9 کشور تشکيل شد که رياست آن به عهده ضياء الحق رئيس جمهور پاکستان و مقر آن در جده بود . اين کميته به بر سي جوانب مسئله جنگ پرداخت . اين هيئت پس از مسافرت به ايران و عراق با رهبران دو کشور مذاکره و گفت گو کرد . صدام با مذاکره با اين هيئت اظهار داشت که حاضر به اجراي يک آتش بس يک طرفه است ، وي قبلا اعلام کرده بود ؛ و اعلام کرد که حاضر است آن را تحت نظارت هر سازماني که مورد موافقت ايران باشد به اجر در آورد . به دنبال آن دولت عراق متن پيشنهادي خود را در اين مورد که حاوي چند بند بود اعلام کرد و در مقدمه اين بند آمده بود که دولت عراق با توجه به اين حقيقت که در موقعيت برتر نظامي است . در سپتامبر 1980 آمادگي اش را براي آتش بس در صورتي که ايران موافق باشد ، اعلام مي دارد . پس از اين مقدمه شرايط خود را براي برقراري آتش بس به اين صورت اعلام کرد :
يک – توقف هر گونه عمليات نظامي در هوا ، دريا و زمين از جانب ايران بر عليه نيروهاي عراقي .
دوم – توقف بيانيه هاي مداخله جويانه که مغاير با آتش بس باشند و توسل به مذاکره توسط رهبران مسئول سياسي نظامي در ايران .
سوم – کاهش تمرکز نظامي در نقاط تماس بين طرفين در مرزها .
مسئولين ايران نيز در ديدار با هيئت فوق ريال براي قبول آتش بس دو شرط قائل شدند :
يک – عفقب نشيني سربازان عراقي از ايران .
دوم – وعده عراق مبني بر عدم مداخله مستقيم و غير مستقيم در امور داخلي ايران .
لازم به توضيح است که در اين زمان کيلومتر ها از خاک و تعدادي از شهرها و روستاهاي ايران در اشغال سرباران عراقي بود .
اين هيئت گزارش گفت و گوهاي خود را به اجلاس فوق العاده در نبويورک که يک ماه بعد در اول اکتبر 1980 جهت شنيدن و بررسي گزارش هيئت تشکيل شده بود ارائه داد .
اجلاس مذکور ضمن استماع گزارش دبير کل درباره هيئت حسن نيت و همچنين سخنراني ضياء الحق و نمايندگي از ايران و عراق اعلام داشت :
کنفرانس وزراي خارجه اسلامي در نيويورک توصيه مي کند که هيئت به کوشش هاي خود ادامه دهد و توصيه مي کند که اين نشست تا رسيدن به يک نتيجه مطلئب و جلوگيري از خونريزي مسلمين استمرار يابد .
يک ماه پس از آغاز جنگ در 28 مهر 1359 حبيب شطي دبير کنفرانس به ايران آمد و در ديدار با امام خميني نظر ايشان را درباره ورود هيئتي از کنفرانس اسلامي جهت بررسي جنگ جويا شد . امام در پاسخ به حبيب شطي فرمودند : براي رسيدگي به جنايات صدام آمدن به ايران مانعي ندارد .
ج – مواضع و اقدامات امريکا در قبال تجاوز عراق
امريکايي ها ضمن توصيه به شوروي مبني بر عدم مداخله در جنگ ايران و عراق سه سلسله اساسي را در پي آمد حمله عراق پي گيري مي کردند :
يک – حمله عراق باعث آزادي جاسوسان امريکايي شود .
دوم – ايران براي بازداشتن کردن از ادامه تجاوز ، ضمن برآورده ساختن امريکا از اين کشور در خواست کمک کند .
سوم – ايران با زير پا گذاشتن برخي اصول انقلابي خود ف در مجامع رسمي بين المللي حضور يابد و به قواعد آنها تن دهد . امريکا براي تحقق اين امر در ظاهر به الصطلاح بيطرفي فعال را دنبال مي کرد و از سوي ديگر سعي داشت ايران را از دست زدن به انسداد تنگه هرمز که تنها امکان اعمال فشار ايران بر نظام بين المللي براي باز داشتن از هجوم بيش تر عراق بود باز دارد .
اين در حالي بود که امريکا نظاره گر پيش رو ي عراق بود و وقتي در هفته دوم جنگ ، عراق را در دست يابي کامل به اهداف خود ناتوان ديد به جاي پيشنهاد عقب نشيني تنها خواستار آتش بس آن هم از طريق کشورهاي منطقه يا کنفرانس اسلامي و سازمان ملل شد .
گزيده اي از اظهارات مقامات امريکايي در آغاز تجاوز عراق :
کارتر رئيس جمهور امريکا :
جنگ ايران و عراق ممکن است به آزادي گروگان هاي امريکايي منجر شود . از طرفي اين جنگ مي تواند ايران را در مورد لزوم صلح و قوانين بين المللي متقاعد سازد . خبرهاي رسيده از ايران حاکي است که اشتياق شديدي در ايرانيان براي حل اختلافات با ما ديده مي شود .
ادموند ماسکي وزير امور خارجه امريکا : اگر ايران بخواهد تعهد و نقش کامل خود را در جامعه ملل ايفا کند ، بايد نخست گروگان هاي امريکايي را آزاد کند . رهايي گروگان هاي امريکايي به تحريه هاي بين المللي عليه ايران و انزواي ايران در صحنه جهاني پايان مي دهد و آثار انساني گوناگوني به جاي خواهد گذاشت . امريکا آماده است به محض آزادي گروگان ها ، بر اساس احترام متقابل و برابري ، کليه مسائل حل نشده و سوء تفاهم هايي را که ايران و امريکا را از هم جدا ساخته است ، مورد رسيدگي قرار دهد .
سخن گوي دولت امريکا :
امريکا نه نقشي در اين درگيري ها داشته و نه در صدد ميانجي گري بر آن آمده است .
سخن گوي دولت امريکا :
ايالات متحده بر تصميم خود مبني بر عدم فروش قطعات يدکي تسليحاتي به ارتش ايران استوار است ....
دولت امريکا اطلاعي از تحول اوضاع جنگ ندارد .
راديو امريکا :
امريکا قصد ندارد در اوضاع ايران و عراق دخالت نمايد و کماکان موضع بي طرفي اتخاذ خواهد کرد .
برژينسکي ، مشاور امنيت ملي امريکا : اکنون بايد کاري کرد که مدارس دوباره به صورت سنگر مبارزه عليه رژيِم ارتجاعي[ امام] خميني درآيد . بايد دانش آموزان و حکومت پاسداران را رو در روي هم قرار دهيم . آن وقت همان بلايي را که آنها سر شاه آوردند ، سر خودشان خواهيم آورد .
رئيس جمهور امريکا :
امريکا آزادي عبور کشتي ها از تنگه هرمز را اصلي اساسي مي دادند ... ايالات متحده امريکا در اين رد و خوردها مداخله نخواهد کرد و به شوروي نيز توصيه مي کند که از دخالت خود داري ورزد .
ادموند ماسکي ، وزير امور خارجه امريکا :
ايالات متحده در حال مشورت با متحدين خود در مورد ايجاد يک نيروي دريايي در صورت مسدود شدن خليج فارس است ... هم روس ها و هم ما مي دانيم اين اوضاع به سود هيچ کس نيست و هر دو بر آنيم راهي بر پايان آن بيابيم .
کارتر :
لازم است راه هاي آبي ... خليج فارس ، به خصوص تنگه هرمز که ايران و عملت را از هم جدا مي سازد باز بماند ... امريکا براي باز ماندن راه آبي خليج فارس با ساير کشورها تماس هايي گرفته است .
ادموند ماسکي وزير امور خارجه امريکا :
تاکيد هايي در مورد بي طرف بودن شوروي در جنگ کنوني ايران و عراق دريافت کرده .
اما هنوز تعهد معيني از شوروي درمورد حمايت از ابتکار عمل هاي سازمان ملل متحد براي پايان دادن به درگيري دريافت نکرده است .
وزير امور خارجه امريکا در ملاقات با وزراي کشورهاي غربي از جمله لرد کارينگتون درباره امکان ايجاد يک نيروبي دريايي مشترک براي مراقبت از حرکت کشتي ها در خليج فارس بحث کرد .
کريستوفر کعاون وزير امور خارجه امريکا :
ايالات متحده و کشورهاي هم پيمان عربي تلاش مي کنند در صورت بسته شدن راه آبي هرمز ، تدابير لازم را اتخاذ کنند .
کارتر :
احتمالا موضوع احتياجات ادوات به لوازم يدکي نظامي در مذاکره آزادي گروگان هاي امريکايي گنجانده خواهد شد .... امريکا در جنگ ايران و عراق دخالتي نداشته و نخواهد داشت .
سخنگوي پنتاگون :
امريکا نيروهاي نظامي خود را در خليج فارس گسترش مي دهد . از جمله ناوهاي حامل 20600 تفنگدار دريايي امريکا که امريکا در منطقه مستقر شده اند .
روزنامه نيويورک تاميز :
تصميمي مبني بر تهيه سپاه دويست هزار نفري و يکصد هزار سرباز ذخيره براي عمليات فوق العاده در منطقه ، اتخاذ شده است و جزيزه ديه گو گارسيا ، پايگاه نظامي امريکا تقويت مي شود .
نماينده امريکا در سازمان ملل :
اگر عراق از امريکا کمک بخواهد هر گونه امکانات نظامي را در اختيار عراق قرار خواهد داد .
استاکمن سخن گوي وزارت امور خارجه امريکا : ما هم صدا با ساير کشورها ، خواستار آتش بس هستيم ، اما کيفيت و شرايط اين آتش بس بايد مورد بحث قرار گيرد .
کريستوفر معاون وزير امور خارجه امريکا :
اتحاد جماهير شوروي مي داند که ايالات متحده در صورت دخالت آن کشور ، ساکت نخواهد نشست .
وزير خارجه امريکا به طور جداگانه با معاون وزارت خارجه عمان و وزراي خارجه بحرين ، پاکستان و مصر که براي شرکت در جلسات مجمع عمومي سازمان ملل به نيويورک رفته اند ، ديدار و تبادل نظر کرد و گفت : امريکا منتظر نتايج ميانجي گري کنفرانس اسلامي در سازمان ملل متحد است .
معاون سخن گوي وزارت امور خارجه امريکا :
امريکا مثل کشورهاي ديگر جهان خواستار آتش بس فوري بين دو کشور است . شرايط و چگونگي برقراري آن منوط به مذاکرات و توافق هايي است که بين ايران و عراق انجام خواهد گرفت .
کارتر :
اگر به جنگ جمهوري اسلامي ايران و عراق پايان داده نشود به زودي تبديل به بحران بزرگي بر جهانيان خواهد شد .
ادموند ماسکي وزير امور خارجه امريکا در مقر سازمان ملل با سعدون حمادي وزير خارجه امريکا در مقر سازمان با سعدون حمادي وزير امور خارجه عراق ملاقات کرد و از ايران براي ديدار مشابهي دعوت به عمل آورد . وي بار ديگر بي طرفي امريکا را در مورد تاکيد قرار داده ، افزود بي طرفي به معناي بي تفاوتي نيست .
ماسکي در ملاقات با سعدون حمادي وزير امور خارجه عراق پايان منازعات ايران و عراق را در اسرع وقت خواستار شد و از طرفين خواست بدون هر گونه شرايط قبلي با يکديگر سر ميز مذاکره بنشينند ...
الف – عراق که يک کشور چپ منزوي در منطقه بود ، به بازسازي روابط خود با کشورهاي منطقه پرداخت تا نظر مساعد آنها را جلب کند . از جمله ارتباط سياسي و گرم با عربستان ، اردن ، کويت ؛ امارات و ...
ب- بر عهده گيري نقش محوري در کشورهاي عربي و طرح کردن مسئله اشغال جزاير سه گانه به دست ايران و ادعاي باز پس گيري اين جزاير .
دوري محسوس از روس ها .
د- با روي کار آمدن صدام حسين به جاي حسن البکر ، صدام محور تحولات داخلي و خارجي عراق شد .
ه- خريد تسليحاتي کلان .
و- تشديد مخاصمات مرزي و سياسي ايران .
بدين ترتيب ، عراق با قول مساعد عربستان و کويت ميني بر حمايت اقتصادي وبا پشتيباني سياسي بلوک غرب به ويژه امريکا ، عمليات نظاني خود را عليه ايران آغاز کرد .
در پاسخ به سوالهاي قبلي ، نحوه ورود ارتش عراق و استعداد آن بيان شد . حال با توجه به استعداد نيرو و محورهاي هجوم ، آيا عراق در دست يابي به اهداف از قبل تعيين شدهع موفق بود ؟
در مرحله نخست ، بر خلاف تصور عراق ، ازتش اين کشور نتوانست به اهدافي که مورد نظر دولت بعث بود . دست يابد . صدام که قول تصرف سه روزه استان خوزستان را داده بود ، 35 روز طول کشيد تا توانست قسمت غربي شهر مرزي خرمشهر را تصرف کند . و با وجود تصرف برخي از شهرها و ارتفاعات مرزي در غرب ايران ، خط پدافندي نا منظم ، ناقص و آسيب پذيري نصيب عراق شد . در اين مرحله عراق حتي موفق نشد آبادان را که يک شهر مرزي بود ، به تصرف در آورد .
چه دلايلي براي ناکامي ارتش عراق در مرحله تهاجم سراسري مي توان ذکر کرد ؟
الف – عدم شناخت از وضعيت روحي مردم ايران اسلامي .
ب- رهبري موفق امام خميني در اين برهه و ايجاد آرامش در سطوح مختلف به منظور شکل گيري وضعيت جديد دفاعي بدون اتکا به نيروي کلاسيک .
ج- حضور به موقع و کار ساز نيروهاي مردمي تحت سازمان دهي سپاه و شکل گيري نيروهاي مقاومت در محورهاي مختلف عملياتي .
کشورهاي جهان و جوامع بين المللي نسبت به تجاوز عراق چه واکنشي نشان دادند ؟ آيا واکنش ها معقول و عادلانه بود ؟ بيشتر به نفع عراق بود يا ايران ؟
در مجموع کشورها و مجامع بين المللي عمدتا و غالبا مشي بي تفاوتي ظاهري ، با جهت گيري واقعي به نفع عراق را دنبال مي کردند . براي نمونه به اختصار به مواضع و برخوردهاي شوراي امنيت سازمان ملل متحد ، سازمان کنفرانس اسلامي و دولت ايالات متحده امريکا ، اشاره مي شود :
الف - شوراي امنيت سازمان ملل
شوراي امنيت به موجب بند 1 ماده 24 منشور سازمان ملل ، مسئوليت اوليه حفظ صلح و امنيت بين المللي را بر عهده دارد :
به منمظور تامين اقدام سريع و موثر از طرف سازمان ملل متحد اعضاي آن مسئوليت اوليه حفظ صلح و امنيت بين المللي را به شوراي امنيت واگذار مي نمايند و موافقت مي کنند که شوراي امنيت در اجراي وظايفي که به موجب اين مسئوليت بر اساس ماه 39 منشور شوراي امنيت وجود هر گونه تهديدي عليه صلح ، نقض صلح و يا عمل تجاوز را احراز و توصيه هايي خواهد نمود يا تصميم خواهد گرفت ... آيا شوراي امنيت سازمان ملل به اين وظايف خود در قبال جنگ ايران و عراق عمل کرده است ؟
با وجود اين که تجاوز عراق به ايران کاملا محرز بود اما شوراي امنيت سازمان ملل در اولين واکنش خود يک روز پس از آغاز جنگ ، در بيانيه اي رسمي از احراز تجاوز عراق به ايران خود داري کرد و عادي وضعيت ناميد ، شورا حتي درگيري مسلحانه در مرزهاي دو کشور را در حد نقض صلح و تهديد عليه صلح هم ندانست با توسل به مواد 41 و 42 منشور چه اقدامي که براي حفظ با اعاده صلح و امنيت بين المللي ضروري است ، مبادرت کند . با تشکيل نيروي ملل متحد وضعيت گذشته را اعاده کند . به اين ترتيب شوراي امنيت عملا مواد فصل هفتم منشور در مورد اقدام در موارد تهديد عليه صلح ، نقض صلح و اعمال تجاوز را ناديده گرفت . با اين حال شورا نمي توانست از تصميم گيري در مورد جنگ ايران و عراق طفره برود لذا قطعنامه ي 479 را صادر کرد . در اين قطعنامه شوراي امنيت از دو کشور درگير خواست : 1- بلافاصله از توسل بيشتر به قوه قهريه بپرهيزند و اختلافات خود را مسالمت آميز ، و بر طبق اصول عدالت و حقوق بين المللي حل نمايند . 2- هر گونه پيشنهاد ميانجيگري و سازش با توسل به سازمان هاي منطقه اي را که مي تواند اجراي تعهداتش بر اساس منشور سازمان ملل متحد را تسهيل نمايد ، بپذيرند .»
در قطعنامه همچنين از کليه کشورهاي عضو خواسته شده بود نهايت خويشتن داري را مراعات نمايند و از هرعملي که ممکن است منجر به تشديد برخورد شود ، خودداري کنند.
همان گونه که از مفاد قطعنامه بر مي آيد ، هيچ اشاره اي به تجاوز عراق و يا نقض تماميت ارضي ايران نشده ، پيشنهاد آتش بس نداده و و نيز نيروهاي متجاوز نخواسته شده که سرزمين هاي اشغالي را ترک کنند و دراين قطعنامه تنها از ايران و عراق خواسته شده است که از استفاده بيشتر از زور خود داري کنند که در واقع مفهوم آن چنين است که نيروهاي عراقي همچنان مناطق اشغالي را تحت کنترل داشته باشند و نيروهاي ايران از حمله براي بازپس گيري سرزمين هاي اشغالي بپرهيزند .
ب- سازمالن کنفرانس اسلامي .
با آغاز جنگ ايران و عراق به پيشنهاد اندونزي و ليبي در 26 سپتامبر 1980 ( 4 مهر 1359 ) به منظور بررسي جنگ ، اجلاس فوق العاده وزيران خارجه کشورهاي عضو کنفرانس در نيويورک برگزار شد . در اين اجلاس کميته اي به عنوان کميته حسن نيت متشکل از سران 9 کشور تشکيل شد که رياست آن به عهده ضياء الحق رئيس جمهور پاکستان و مقر آن در جده بود . اين کميته به بر سي جوانب مسئله جنگ پرداخت . اين هيئت پس از مسافرت به ايران و عراق با رهبران دو کشور مذاکره و گفت گو کرد . صدام با مذاکره با اين هيئت اظهار داشت که حاضر به اجراي يک آتش بس يک طرفه است ، وي قبلا اعلام کرده بود ؛ و اعلام کرد که حاضر است آن را تحت نظارت هر سازماني که مورد موافقت ايران باشد به اجر در آورد . به دنبال آن دولت عراق متن پيشنهادي خود را در اين مورد که حاوي چند بند بود اعلام کرد و در مقدمه اين بند آمده بود که دولت عراق با توجه به اين حقيقت که در موقعيت برتر نظامي است . در سپتامبر 1980 آمادگي اش را براي آتش بس در صورتي که ايران موافق باشد ، اعلام مي دارد . پس از اين مقدمه شرايط خود را براي برقراري آتش بس به اين صورت اعلام کرد :
يک – توقف هر گونه عمليات نظامي در هوا ، دريا و زمين از جانب ايران بر عليه نيروهاي عراقي .
دوم – توقف بيانيه هاي مداخله جويانه که مغاير با آتش بس باشند و توسل به مذاکره توسط رهبران مسئول سياسي نظامي در ايران .
سوم – کاهش تمرکز نظامي در نقاط تماس بين طرفين در مرزها .
مسئولين ايران نيز در ديدار با هيئت فوق ريال براي قبول آتش بس دو شرط قائل شدند :
يک – عفقب نشيني سربازان عراقي از ايران .
دوم – وعده عراق مبني بر عدم مداخله مستقيم و غير مستقيم در امور داخلي ايران .
لازم به توضيح است که در اين زمان کيلومتر ها از خاک و تعدادي از شهرها و روستاهاي ايران در اشغال سرباران عراقي بود .
اين هيئت گزارش گفت و گوهاي خود را به اجلاس فوق العاده در نبويورک که يک ماه بعد در اول اکتبر 1980 جهت شنيدن و بررسي گزارش هيئت تشکيل شده بود ارائه داد .
اجلاس مذکور ضمن استماع گزارش دبير کل درباره هيئت حسن نيت و همچنين سخنراني ضياء الحق و نمايندگي از ايران و عراق اعلام داشت :
کنفرانس وزراي خارجه اسلامي در نيويورک توصيه مي کند که هيئت به کوشش هاي خود ادامه دهد و توصيه مي کند که اين نشست تا رسيدن به يک نتيجه مطلئب و جلوگيري از خونريزي مسلمين استمرار يابد .
يک ماه پس از آغاز جنگ در 28 مهر 1359 حبيب شطي دبير کنفرانس به ايران آمد و در ديدار با امام خميني نظر ايشان را درباره ورود هيئتي از کنفرانس اسلامي جهت بررسي جنگ جويا شد . امام در پاسخ به حبيب شطي فرمودند : براي رسيدگي به جنايات صدام آمدن به ايران مانعي ندارد .
ج – مواضع و اقدامات امريکا در قبال تجاوز عراق
امريکايي ها ضمن توصيه به شوروي مبني بر عدم مداخله در جنگ ايران و عراق سه سلسله اساسي را در پي آمد حمله عراق پي گيري مي کردند :
يک – حمله عراق باعث آزادي جاسوسان امريکايي شود .
دوم – ايران براي بازداشتن کردن از ادامه تجاوز ، ضمن برآورده ساختن امريکا از اين کشور در خواست کمک کند .
سوم – ايران با زير پا گذاشتن برخي اصول انقلابي خود ف در مجامع رسمي بين المللي حضور يابد و به قواعد آنها تن دهد . امريکا براي تحقق اين امر در ظاهر به الصطلاح بيطرفي فعال را دنبال مي کرد و از سوي ديگر سعي داشت ايران را از دست زدن به انسداد تنگه هرمز که تنها امکان اعمال فشار ايران بر نظام بين المللي براي باز داشتن از هجوم بيش تر عراق بود باز دارد .
اين در حالي بود که امريکا نظاره گر پيش رو ي عراق بود و وقتي در هفته دوم جنگ ، عراق را در دست يابي کامل به اهداف خود ناتوان ديد به جاي پيشنهاد عقب نشيني تنها خواستار آتش بس آن هم از طريق کشورهاي منطقه يا کنفرانس اسلامي و سازمان ملل شد .
گزيده اي از اظهارات مقامات امريکايي در آغاز تجاوز عراق :
کارتر رئيس جمهور امريکا :
جنگ ايران و عراق ممکن است به آزادي گروگان هاي امريکايي منجر شود . از طرفي اين جنگ مي تواند ايران را در مورد لزوم صلح و قوانين بين المللي متقاعد سازد . خبرهاي رسيده از ايران حاکي است که اشتياق شديدي در ايرانيان براي حل اختلافات با ما ديده مي شود .
ادموند ماسکي وزير امور خارجه امريکا : اگر ايران بخواهد تعهد و نقش کامل خود را در جامعه ملل ايفا کند ، بايد نخست گروگان هاي امريکايي را آزاد کند . رهايي گروگان هاي امريکايي به تحريه هاي بين المللي عليه ايران و انزواي ايران در صحنه جهاني پايان مي دهد و آثار انساني گوناگوني به جاي خواهد گذاشت . امريکا آماده است به محض آزادي گروگان ها ، بر اساس احترام متقابل و برابري ، کليه مسائل حل نشده و سوء تفاهم هايي را که ايران و امريکا را از هم جدا ساخته است ، مورد رسيدگي قرار دهد .
سخن گوي دولت امريکا :
امريکا نه نقشي در اين درگيري ها داشته و نه در صدد ميانجي گري بر آن آمده است .
سخن گوي دولت امريکا :
ايالات متحده بر تصميم خود مبني بر عدم فروش قطعات يدکي تسليحاتي به ارتش ايران استوار است ....
دولت امريکا اطلاعي از تحول اوضاع جنگ ندارد .
راديو امريکا :
امريکا قصد ندارد در اوضاع ايران و عراق دخالت نمايد و کماکان موضع بي طرفي اتخاذ خواهد کرد .
برژينسکي ، مشاور امنيت ملي امريکا : اکنون بايد کاري کرد که مدارس دوباره به صورت سنگر مبارزه عليه رژيِم ارتجاعي[ امام] خميني درآيد . بايد دانش آموزان و حکومت پاسداران را رو در روي هم قرار دهيم . آن وقت همان بلايي را که آنها سر شاه آوردند ، سر خودشان خواهيم آورد .
رئيس جمهور امريکا :
امريکا آزادي عبور کشتي ها از تنگه هرمز را اصلي اساسي مي دادند ... ايالات متحده امريکا در اين رد و خوردها مداخله نخواهد کرد و به شوروي نيز توصيه مي کند که از دخالت خود داري ورزد .
ادموند ماسکي ، وزير امور خارجه امريکا :
ايالات متحده در حال مشورت با متحدين خود در مورد ايجاد يک نيروي دريايي در صورت مسدود شدن خليج فارس است ... هم روس ها و هم ما مي دانيم اين اوضاع به سود هيچ کس نيست و هر دو بر آنيم راهي بر پايان آن بيابيم .
کارتر :
لازم است راه هاي آبي ... خليج فارس ، به خصوص تنگه هرمز که ايران و عملت را از هم جدا مي سازد باز بماند ... امريکا براي باز ماندن راه آبي خليج فارس با ساير کشورها تماس هايي گرفته است .
ادموند ماسکي وزير امور خارجه امريکا :
تاکيد هايي در مورد بي طرف بودن شوروي در جنگ کنوني ايران و عراق دريافت کرده .
اما هنوز تعهد معيني از شوروي درمورد حمايت از ابتکار عمل هاي سازمان ملل متحد براي پايان دادن به درگيري دريافت نکرده است .
وزير امور خارجه امريکا در ملاقات با وزراي کشورهاي غربي از جمله لرد کارينگتون درباره امکان ايجاد يک نيروبي دريايي مشترک براي مراقبت از حرکت کشتي ها در خليج فارس بحث کرد .
کريستوفر کعاون وزير امور خارجه امريکا :
ايالات متحده و کشورهاي هم پيمان عربي تلاش مي کنند در صورت بسته شدن راه آبي هرمز ، تدابير لازم را اتخاذ کنند .
کارتر :
احتمالا موضوع احتياجات ادوات به لوازم يدکي نظامي در مذاکره آزادي گروگان هاي امريکايي گنجانده خواهد شد .... امريکا در جنگ ايران و عراق دخالتي نداشته و نخواهد داشت .
سخنگوي پنتاگون :
امريکا نيروهاي نظامي خود را در خليج فارس گسترش مي دهد . از جمله ناوهاي حامل 20600 تفنگدار دريايي امريکا که امريکا در منطقه مستقر شده اند .
روزنامه نيويورک تاميز :
تصميمي مبني بر تهيه سپاه دويست هزار نفري و يکصد هزار سرباز ذخيره براي عمليات فوق العاده در منطقه ، اتخاذ شده است و جزيزه ديه گو گارسيا ، پايگاه نظامي امريکا تقويت مي شود .
نماينده امريکا در سازمان ملل :
اگر عراق از امريکا کمک بخواهد هر گونه امکانات نظامي را در اختيار عراق قرار خواهد داد .
استاکمن سخن گوي وزارت امور خارجه امريکا : ما هم صدا با ساير کشورها ، خواستار آتش بس هستيم ، اما کيفيت و شرايط اين آتش بس بايد مورد بحث قرار گيرد .
کريستوفر معاون وزير امور خارجه امريکا :
اتحاد جماهير شوروي مي داند که ايالات متحده در صورت دخالت آن کشور ، ساکت نخواهد نشست .
وزير خارجه امريکا به طور جداگانه با معاون وزارت خارجه عمان و وزراي خارجه بحرين ، پاکستان و مصر که براي شرکت در جلسات مجمع عمومي سازمان ملل به نيويورک رفته اند ، ديدار و تبادل نظر کرد و گفت : امريکا منتظر نتايج ميانجي گري کنفرانس اسلامي در سازمان ملل متحد است .
معاون سخن گوي وزارت امور خارجه امريکا :
امريکا مثل کشورهاي ديگر جهان خواستار آتش بس فوري بين دو کشور است . شرايط و چگونگي برقراري آن منوط به مذاکرات و توافق هايي است که بين ايران و عراق انجام خواهد گرفت .
کارتر :
اگر به جنگ جمهوري اسلامي ايران و عراق پايان داده نشود به زودي تبديل به بحران بزرگي بر جهانيان خواهد شد .
ادموند ماسکي وزير امور خارجه امريکا در مقر سازمان ملل با سعدون حمادي وزير خارجه امريکا در مقر سازمان با سعدون حمادي وزير امور خارجه عراق ملاقات کرد و از ايران براي ديدار مشابهي دعوت به عمل آورد . وي بار ديگر بي طرفي امريکا را در مورد تاکيد قرار داده ، افزود بي طرفي به معناي بي تفاوتي نيست .
ماسکي در ملاقات با سعدون حمادي وزير امور خارجه عراق پايان منازعات ايران و عراق را در اسرع وقت خواستار شد و از طرفين خواست بدون هر گونه شرايط قبلي با يکديگر سر ميز مذاکره بنشينند ...
لینک کپی شد
نظر شما
