شهید مطهری؛ الگوی روشنفکر انقلابی

شهید مطهری در دوره سلطه روشنفکریِ غرب‌زده، در حالی که روحانیان کمی وارد این عرصه شده بودند، با رویکردی عمیق و نو وارد نقد این جریان شد و توانست الگوی تازه‌ای از روشنفکری دینی و انقلابی ارائه کند.
کد خبر: ۸۳۱۲۰۲
تاریخ انتشار: ۱۲ ارديبهشت ۱۴۰۵ - ۰۵:۱۸ - 02May 2026

گروه فرهنگ دفاع‌پرس ـ رسول حسنی ولاشجردی؛ رژیم پهلوی از آنجا که دست نشانده غرب بود، ناگزیر بود برای مقبولیت خود تعاریف تازه‌ای از حاکمیت ارائه دهد و به همین جهت به شدت نیازمند جامعه روشنفکری بود که با آن همسو و هم‌جهت باشد، دولت‌های غربی همچنان که از این رژیم در بعد سیاسی حمایت می‌کردند در ابعاد دیگری نیز از هیچ کمکی دریغ نمی‌کردند و پرورش روشنفکران غربی یکی از این کمک‌ها بود.

مرتضی مطهری

اما این روشنفکران با همه تاثیری که بر قشر دانشگاهی و فرهیخته و نخبه جامعه داشتند از سوی جامعه دینی به شدت مطرود بودند، اما برای طرد آنان و ارائه راهکاری برای مبارزه علیه رژیم پهلوی یا دست کم نقد هواخواهان پهلوی می‌بایست وارد این میدان شوند و با پرورش روشنفکران دینی قد علم کنند. اما به دلیل اینکه واژه روشنفکر، واژه‌ای سوءتفاهم برانگیز بود طبعا نسبت به آن روی خوش نشان نمی‌دادند.

سخنرانان مشهوری بودند که با همه جدیت در مبارزه به دلیل نگاه سنتی‌شان به جامعه مورد اقبال قرر نمی‌گرفتند حال آنکه نیاز جامعه تغییر کرده بود و سوالات نسل جوان را اینگونه سخنرانی‌ها پاسخ‌گو نبود، در این میانه خطیر بود که شهید مرتضی مطهری پا به عرصه مبارزه گذاشت و نشان داد که می‌توان با همه اعتقادات قلبی به مبانی و ارکان اسلام ناب محمدی و خارج نشدن از دایره انقلابی بودن روشنفکر بود و از اسلام تعریف تازه‌ای ارائه داد بدون آنکه تن به تحریف و التقاط دهد.

 نوع نگاه شهید مطهری به مسئله قیام امام حسین (ع) تازگی داشت که نه‌تنها نسل جوان را به خود جلب می‌کرد که به شدت با نگاه سنتی که با تحریف عاشورا عجین شده بود فاصله داشت. اگر اندیشمندی، چون شهید مطهری در کوران یکه‌تازی روشنفکران غرب‌زده وارد میدان مبارزه نمی‌شد و نگاه تازه‌ای از روشنفکری ارائه نمی‌داد به طور حتم انقلاب اسلامی به این سرعت به منصه پیروزی نمی‌رسید. 

مهم‌ترین انگیزه قیام امام خمینی (ره) تغییر و اصلاح اندیشه‌ها بود نه مبارزه با رژیم پهلوی، امام راحل معتقد بود ماهیت طاغوت و شاکله سلطنت باید از میان برود اگر نه با حذف رژیم پهلوی بدون تغییر افکار باید منتظر رژیم دیگری بود. شهید مطهری به فراست این نکته را دریافته بود و به همین دلیل سعی داشت تا با انطباق قیام سیدالشهدا (ع) و نهضت امام خمینی (ره) هوای تازه‌ای وارد میدان مبارزه با استعمار کند که موفق نیز بود. 

شهادت این روشنفکر انقلابی به دست گروهک انحرافی فرقان که به ظاهر داعیه اسلامی‌گری داشتند نشان‌گر این نکته است که تعریف آن شهید عزیز به مذاق این گروه تکفیری که از اسلام جز چند احکام ظاهری نمی‌شناند خوش نیامد و دست به ترور این شخصیت بی‌نظیر زدند. 

متاسفانه جامعه روشنفکری به اصطلاح انقلابی از لحظه شهادت مرتضی مطهری تا به امروز برای شناساندن منظومه فکری وی قدمی جدی برنداشته‌اند، حال آنکه امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند بازنگری در اندیشه‌های شهید مطهر هستیم. شاید در این مسیر بازشناسی به پاسخ این سوال بزرگ برسیم که چرا امام خمینی (ره) شهید مطهری را پاره تن خود دانستند.

انتهای پیام/ 161

نظر شما
captcha
پربیننده ها
آخرین اخبار
پربحث ترین عناوین