نقد تاریخ نگاری انقلاب اسلامی به ایستگاه هفتم رسید

مرکز اسناد انقلاب اسلامی جلد هفتم کتاب (نقد تاریخ نگاری انقلاب اسلامی) را منتشر کرده است.

کد خبر: ۲۲۶۳۱

تاریخ: ۰۸ تير ۱۳۹۳ - ۱۲:۳۰

به گزارش خبرگزاری دفاع مقدس، مرکز اسناد انقلاب اسلامی بهعنوان مرکزی تخصصی در حوزه تاریخ انقلاب اسلامی، در راستای انجام رسالت خود در مطالعه و تدوین تاریخ انقلاب اسلامی، گام دیگری در کنار فعالیتهای پژوهشی متداول خود برداشته و طرح بررسی و نقد آثار مکتوب درباره انقلاب اسلامی ایران را در دستور کار خود قرار داده است.

تاکنون شش جلد از این مجموعه (نقد تاریخ نگاری انقلاب اسلامی)را منتشر کرده و اینک هفتمین کتاب مجموعه مذکور شامل شش مقاله در نقد شش کتاب مربوط به حوزه انقلاب اسلامی، تقدیم علاقهمندان مطالعات انقلاب اسلامی میشود.

* نقد کتاب «مقاومت شکننده» که تفسیر تئوریک مجدد از ایران ارائه میدهد

اولین مقاله، نقد کتاب «مقاومت شکننده» تألیف جان فوران به قلم آقای دکتر میرحواس احمدزاده است. کتاب مقاومت شکننده به تعبیر خود فوران، با هدف «تفسیر تئوریک مجدد جامعه ایران و تجربهاش در قلمرو تغییر اجتماعی» تألیف شده است.

به این منظور، وی با بهرهمندی از تسلط کافی بر نظریههای جامعهشناسی توسعه و تغییرات اجتماعی، به ارزیابی نظریاتی پرداخته است که تحول اجتماعی را خاصه در کشورهایی با موقعیت ایران از منظر ساختارهای اقتصادی و جایگاه بینالمللی، تفسیر میکنند.

او برای رسیدن به یک چارچوب تئوریک نرمشپذیرتر و گستردهتر برای مطالعه تحولات ایران، به بررسی و نقد نحلههای گوناگون مکاتب جامعهشناسی توسعه و تحول اجتماعی میپردازد و در نهایت اظهار مینماید که یک نظریه توسعه جهانی و دگرگونی اجتماعی، قادر به تبیین کامل موضوع نیست.

فوران معتقد است که کار نظری (تئوریک) باید از مطالعه موارد خاص الهام گیرد و پیش برود؛ موارد خاصی که نباید در این یا آن چشمانداز محدود شوند، لذا برای نیل به این منظور فوران با روش مقایسهای ـ تاریخی اقدام به ارائهی الگویی پیچیده علّی و تصادفی میکند که عواملی چون نظام جهانی، وجوه تولید، وضعیتهای وابستگی، ماهیت دولت و فرهنگهای سیاسی مخالف دولت را دربر میگیرد. بدیهی است که پرداختن به یک برش تاریخی پانصد ساله از تاریخ ایران منشأ بسیاری از نواقص کار او شده است که در این مقاله به تفصیل به نقد آن پرداخته شده است.

*کتاب «در عرصه اصلاحات و نوگرایی دینی» اثر عبدالعلی بازرگان نقد شده است

نقد کتاب «در عرصه اصلاحات و نوگرایی دینی» اثر عبدالعلی بازرگان دومین مقاله مجموعه پیش روست که توسط آقای یوسف شیرمحمدی نوشته شده است. بسیاری از بخشهای کتاب، با دیدگاههای اکثریت عالمان شیعی همسانی دارد. از قبیل دفاع نویسنده از منشأ غیر بشری وحی، اهمیتدادن به جایگاه قرآن با وجود پیشرفت علم، پاسخ به شبهاتی پیرامون جایگاه زن در قرآن، نفی اتهام کسانی که اسلام را دین شمشیر و خشونتطلب میانگارند و... . اما برخی نظرات ایشان گاه دچار انحرافهایی میشود که میتواند به استحاله دین منجر شود. این موارد در این مقاله به صورت مستند مورد بحث قرار گرفته است.

*کتاب «مصدق و مبارزه برای قدرت در ایران» نوشته محمدعلی همایون کاتوزیان نقد شده است

نقد کتاب «مصدق و مبارزه برای قدرت در ایران» نوشته محمدعلی همایون کاتوزیان، سومین مقاله این مجموعه است که توسط آقای خدابخش عمادی انجام گرفته است.

اولین محور نقد ناقد، موضوع اختلاف بین مصدق و آیتالله کاشانی است که نویسنده تلاش میکند شکست نهضت ملیشدن نفت را به دین و علما و بهویژه آیتالله کاشانی نسبت دهد. محورهای دیگر نقد عبارتاند از: نادیده گرفتن نقش علما در جریان نهضت ملیشدن نفت، مصدقگرایی، عدم توضیح روشن درباره مفهوم ایرانیت و اسلامیت در اندیشه مصدق، متهم کردن علما به فشار بر مصدق برای نپذیرفتن پیشنهادهای آمریکا، انگلیس و بانک جهانی در مورد نفت و تقلیلگرایی، که همه این محورها در این مقاله به صورت مستند مورد نقد قرار گرفته است.

*باور علی امینی درباره قدرت نقد شده است

در چهارمین مقاله مجموعه حاضر، نقد خاطرات علی امینی توسط آقای جواد عربانی انجام شده است. علی امینی از رجال مهم ایران معاصر است که خاطراتش توسط مرکز مطالعات خاورمیانه دانشگاه هاروارد به چاپ رسیده است. این خاطرات حاصل شش ساعت مصاحبه حبیب لاجوردی با علی امینی است که در قالب طرح تاریخ شفاهی ایران به انجام رسیده است و در آن علی امینی، به بیان خاطرات خود از زندگی شخصی و نیز سیر فعالیتهای اداری خود تا نخستوزیری و تحولات بعد از آن پرداخته است.

وی از شخصیتهایی بود که به استراتژی ماندن در قدرت معتقد بود و در این جهت با شخصیتهای سیاسی چون شاه، آیتالله کاشانی، محمد مصدق و... و نیز دولتمردان خارجی از جمله آمریکایی ارتباط داشت و از این ناحیه در مظان اتهامهای عدیدهای است و در بعضی موارد جهت تبرئه خود دچار لغزشهایی شده است که در این مقاله به آن پرداخته شده است.

*انحصار مبارزات جنبش دانشجویی خارج از کشور در کنفدراسیون نقد شده است

پنجمین مقاله از مقالات این مجلد، به نقد و بررسی کتاب «کنفدراسیون: تاریخ جنبش دانشجویان ایرانی در خارج از کشور 57-1332» نوشته آقای افشین متین اختصاص یافته که توسط آقای داود قاسمپور انجام شده است. کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی ـ اتحادیه ملی (معروف به کنفدراسیون)، تشکلی دانشجویی بود که در فروردین 1339ش و با اجتماع نمایندگان سازمانهای دانشجویی ایرانی در فرانسه، آلمان و بریتانیا و از ادغام سازمانهای مزبور در هایدلبرگ، آلمان غربی تأسیس شد. فعالیتهای این تشکل دانشجویی محور این کتاب میباشد و در کنار آن، تحولات تاریخی ایران بهعنوان بستر بحث، مورد بررسی قرار گرفته است. نویسنده در روایت تاریخ کنفدراسیون، متأثر از گفتمان مسلط در درون کنفدراسیون- انحصار مبارزات جنبش دانشجویی خارج از کشور در کنفدراسیون- است که با پذیرش این گفتمان، دچار برخی تناقضها شده است و در تحلیلهای خود در بعضی موارد به خطا رفته است که در این مقاله به آن و موارد دیگر پرداختهایم.

آخرین مقاله این مجموعه، نقد کتاب «فراز و فرود دودمان پهلوی» نوشته جهانگیر آموزگار ـ برادر جمشید آموزگار نخستوزیر رژیم شاه در فاصله میان تیر 1356 تا مرداد 1357 ـ است که توسط امین کیایینژاد نوشته شده است. نویسنده در این کتاب درصدد تبیین انقلاب اسلامی و پاسخ به شبهاتی که به نظرش در مورد انقلاب اسلامی وجود دارد، برمیآید ولی به جای تبیین آن، در جایجای کتاب سعی دارد توجیه کند که سقوط رژیم پهلوی ضربات جبرانناپذیری به مردم ایران وارد کرد. همچنین به دلیل حب و بغضهایی که نسبت به انقلاب اسلامی و بالاخص جناح مذهبی طرفدار امام خمینی داشته است، رویکارآمدن طیف مذهبی پس از انقلاب را یک رویداد غیرمنتظره و پیشبینیناپذیر تلقی میکند. در مجموع جانبداری او از رژیم پهلوی و احساس تأسف از سقوط شاه و نیز حب و بغضهای نویسنده نسبت به انقلاب اسلامی باعث عدم رعایت بیطرفی علمی شده و کتاب را از حالت یک اثر علمی خارج کرده است.

بیتوجهی به برخی از عوامل مهم تأثیرگذار بر انقلاب اسلامی، عدم رعایت بیطرفی در تحلیل انقلاب اسلامی، تأکید بیش از حد بر نقش توسعه نامتوازن در وقوع انقلاب اسلامی، دادههای تاریخی اشتباه و خلاف واقع، عدم تشخیص تمایز اصلی انقلاب اسلامی با سایر انقلابها، توهین به شخصیتهای انقلابی ـ مذهبی، عدم توجه به اتفاقهای بعد از انقلاب اسلامی و ادعاهای بدون مدرک از محورهای نقد این کتاب میباشد.

این کتاب در شمارگان 1000 نسخه و 190 صفحه روانه بازار نشر شده است.