پاسخ به یک شبهه؛

چرا امام علی علیه‌السلام از پذیرش حکومت سرباز می‌زدند؟

امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام در گفتاری به صراحت بیان می‌کند که چرا بعد از ۲۵ سال از پذیرش زعامت مسلمانان سرباز‌زده در حالی که خداوند او را به این مقام برگزیده بود و او نیز خود را شایسته این مقام می‌دانست.

کد خبر: ۲۴۴۶۵۰

تاریخ: ۳۱ خرداد ۱۳۹۶ - ۲۱:۵۰

به گزارش گروه سایر رسانه‌های دفاع پرس، امیرالمؤمنین «علی علیه‌السلام» در گفتاری به صراحت بیان می‌کند که چرا بعد از ۲۵ سال از پذیرش زعامت مسلمانان سرباز‌زده در حالی که خداوند او را به این مقام برگزیده بود و او نیز خود را شایسته این مقام می‌دانست. متن شبهه و پاسخ تفصیلی به این تناقض ظاهری را در قالب چند نکته  منتشر می‌شود.

اشکال: خداوند حضرت علی علیه‌السلام را به امامت برگزید، ولی آن حضرت به مردم می‌فرماید: مرا رها کنید و بروید دنبال کسی دیگر. من به عنوان وکیل یا معاون شما باشم بهتر از اینکه خلیفه بشوم.

پاسخ اشکال: امامت، منصبی الهی بوده و خود خداوند، فرد مورد نظر را برگزیده و به وسیله پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم معرفی کرده است.

از طرف دیگر، در تاریخ اسلام دورانهایی وجود دارد که در آن، ائمه اطهار از پذیرش خلافت سرباز زده و حتی گاه زعامت مسلمانان را با شرایطی به دیگرانی چون معاویه سپرده‌اند. به‌نظر می‌رسد رفع این تناقض ظاهری را باید در این نکات جستجو کرد:

* نکته مهم اینکه؛ به دست آوردن حکومت برای ائمه اطهار علیهم‌السلام، هدف اصلی نبوده است، بلکه به دست آوردن این مقام به این جهت بوده که بتوانند دین اسلام را زنده نگه دارند و دستورات الهی را به صورت کامل برپا کنند؛ مسئولیتی که قطعاً دیگران از انجام کامل آن ناتوانند و زمانی که به دست آوردن حکومت و مصلحت اسلام و مسلمانان در مقابل یکدیگر قرار می‌گیرد، طبیعی است که اسلام و دین الهی از اهمیت بیشتری برخوردار بوده و نمی‌توان به هر قیمتی مقام حکومت را به دست آورد.

* امام علی و سایر امامان علیهم‌السلام، تمام تلاش خود را برای به دست آوردن خلافت به جهت برپایی اسلام و خدمت به مردم انجام داده بودند و هرگز از این مسئولیت فرار نکردند؛ و حتی نزدیکان آنها نیز در این راه تمام تلاش خود را انجام دادند؛ برای نمونه حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها، در دفاع از حریم ولایت به در خانه اصحاب می‌رود و بیعت غدیر را به آنها گوشزد می‌کند و حتی در مسجد رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم خطبه بسیار قدرتمندی می‌خواند. همچنین امام علی علیه‌السلام نیز تا مدتها از پذیرش بیعت با خلیفه اول سرباز می‌زند و مدعیان را شایسته خلافت نمی‌داند و موارد دیگر که از سایر ائمه نیز نقل شده است.

* امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام در گفتاری به صراحت بیان می‌کند که چرا بعد از 25 سال از پذیرش زعامت مسلمانان سرباز‌زده در حالی که خداوند او را به این مقام برگزیده بود و او نیز خود را شایسته این مقام می دانست: «رهایم کنید و غیر مرا بخواهید؛ زیرا ما با حادثه‌اى روبه‌رو هستیم که آنرا چهره‌ها و رنگهاست، حادثه‌اى که دلها بر آن استوار، و عقلها بر آن پایدار نمی‌ماند. آفاق حقیقت را ابر سیاه گرفته، و راه مستقیم دگرگون و ناشناخته شده است. بدانید اگر خواسته شما را پاسخ دهم بر اساس آنچه خود می‌دانم با شما رفتار می‌کنم، و به گفتار هیچ گوینده و سرزنش هیچ سرزنش کنندهاى توجه نمی‌کنم. و اگر رهایم کنید مانند یکى از شما خواهم بود، و شاید شنواتر و فرمانبردارتر از شما براى کسى باشم که حکومت خود را به او می‌سپارید. و من براى شما به وزارت بنشینم بهتر از قیام به امارت است‏».

«دعونی و التمسوا غیری‏ فإنا مستقبلون أمراً له وجوه و ألوان‏ لا تقوم له القلوب‏ و لا تثبت علیه العقول‏ و إن الآفاق قد أغامت‏ و المحجة قد تنکرت. و اعلموا أنی إن أجبتکم رکبت بکم ما أعلم‏ و لم أصغ إلى قول القائل و عتب العاتب‏ و إن ترکتمونی فأنا کأحدکم‏ و لعلی أسمعکم و أطوعکم لمن ولیتموه أمرکم‏ و أنا لکم وزیراً خیر لکم منی أمیرا»؛ شریف الرضی، محمدبن حسین، نهج البلاغه، محقق، صبحی صالح، خطبه 92/136، قم، هجرت، چاپ اول، 1414ق)

آری؛ آینده نیز همین را نشان داد و تاریخ ثبت کرد که مشکلات و مسایل بسیاری بعد از حکومت امام به وجود آمد و مردم نیز از پیروی امام سرباز زدند به نوعی که امام، مردم را اینگونه خطاب می کند: «اف بر شما، که از توبیختان به تنگ آمده‌ام. آیا در عوض حیات دائمى به زندگى دنیا راضى شده‌اید؟ و به جاى عزت به ذلت دل خوش کرده‌اید؟ چون شما را به جهاد دعوت می‌کنم دیدگانتان به گردش می‌افتد گویى به سختى جان کندن دچار شده، و در بیهوشى غفلت فرو رفته‌اید، به طورى که راه گفت و شنودتان با من بسته می‌شود و در پاسخ من دچار سرگردانى می‌شوید گویى دلتان گرفتار اختلال شده و عقلتان از کار افتاده است. هیچگاه براى من مردم مطمئنى نیستید و پشتوانه قابل توجهى نمی‌باشید، و یاران توانمندى نیستید که به شما نیاز افتد». (همان/خطبه 34/78)

* اما در مورد امام حسن علیه‌السلام ؛ ایشان حدود شش ماه جانشین پدر خود بود و حتی لشکری برای جنگ با معاویه فراهم آورد، اما این سپاه پراکندگیهای بسیار داشت و عملاً از هم پاشیده شد و امام مجبور به ترک جنگ و پذیرش صلح شد. اما این به معنای پذیرش اینکه امام، معاویه را جانشین پیامبرصلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم بداند نیست، بلکه حتی در برخی منابع آمده که امام حسن در صلحنامه خود با معاویه شرط کرد که او را امیرالمؤمنین نخوانده و بدین طریق به او مشروعیت ندهد: «بایع الحسن بن علی صلوات الله علیه معاویة على أن‏ لا یسمیه‏ أمیرالمؤمنین‏». («امام حسن علیه‌السلام با معاویه بیعت و صلح فرمود با شروطی از جمله اینکه او را امیرالمؤمنین نخوانند»؛ شیخ صدوق، علل الشرایع/1/212، قم، کتاب فروشی داوری، چاپ اول، 1385ش؛ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار/44/2، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم، 1403ق) امام حسن علیه‌السلام همچون امام علی علیه‌السلام که مجبور به بیعت با خلفا شد، با معاویه بیعت کرد و شاید این بیعت از باب «براى مردم حاکمى لازم است چه نیکوکار و چه بدکار، که مؤمن در عرصه حکومت او به راه حقش ادامه دهد» («إنه لا بد للناس من أمیر بر أو فاجر یعمل فی إمرته المؤمن‏»؛ نهج البلاغة/خطبه40/82) بوده باشد.

* علاوه بر موارد جزئی که ذکر آن گذشت، به صورت کلی می‌توان نبود یاران مورد اطمینان به اندازه کافی را از علل اصلی رد حکومت توسط ائمه دانست علاوه بر این دو امام، از ائمه دیگر نیز چنین چیزهایی نقل شده (برای نمونه «وارد شدن صحابی امام صادق علیه‌السلام در تنور پر از آتش»)، و این به جهت حفظ اسلام و تشیع بوده است؛ همانطور که در برخی زمانها شهادت و قیام، لازمه حفظ اسلام می‌باشد.

منبع: پایگاه اطلاع رسانی مؤسسه رواق حکمت