تبیین نقش و جایگاه پدافند هوایی در دکترین نظامی جمهوری اسلامی ایران

دکترین نظامی جمهوری اسلامی ایران بر اساس تعالیم اسلام و قانون اساسی کشور، دفاعی است و در اصول حاکم بر نظام مقدس جمهوری اسلامی جایی برای تجاوز، کشتار بی ‌رحمانه، ظلم، استثمار و غارت ثروت ملت‌ها، کشورگشایی و جنگ‌افروزی وجود ندارد.

کد خبر: ۲۶۶۰

تاریخ: ۱۲ شهريور ۱۳۹۲ - ۰۷:۲۸

به گزارش خبرگزاری دفاع مقدس، مبنای دکترین دفاعی جمهوری اسلامی ایران عبارت است از تولید ابزار قدرت برای «بازدارندگی فعال» و نیز «دفاع مبتکرانه و مؤثر».

توان موشکی ایران نیز بخشی از راهبرد و دکترین نظام دفاعی کشور است و از آنجا که رهبر معظم انقلاب اسلامی درباره اهمیت پدافند فرمودند: پدافند در اولویت اول نیروهای مسلح ایران است، لذا پدافند هوایی نقش ممتاز در دکترین دفاعی کشور خواهد داشت که همان مقابله با تهدیدات هوایی دشمن است.

از آن جا که برتریهای هوایی غرب در حوزه تجهیزات یک امر پذیرفته شده است، لذا طراحی دفاع پدافندی یکپارچه در کشور در سایه قرارگاه پدافند هوایی خاتم الانبیاء (ص) از ملزومات اساسی بوده است.

محمد مهدوی در مقاله ای ضمن بررسی جایگاه ویژه پدافند هوایی در دکترین نظامی کشور به ابعاد مختلف این تاثیر گذاری پرداخته است.

وی همچنین هماهنگی کامل یگانهای پدافند هوایی نیروهای مسلح با فرماندهی قرارگاه خاتم الانبیاء(ص)، توانمندی چشمگیر پدافند هوایی در کشف و انهدام موشکهای مختلف، مقابله موثر با تهدید دشمنان صهیونیستی و موفقیت عملیات های بزرگ در دفاع مقدس در سایه همکاری پدافند هوایی، خود کفایی در ساخت سامانههای پدافند هوایی را نیز مورد بررسی قرار داده است.

این بررسی ها به اثبات هر چه بیشتر نقش و پویایی این بخش از قدرت نظامی کشور در مدیریت راهبردی نظامی دفاع کشور منجر می شود.

پیام پدافند هوایی برگرفته از دکترین دفاعی کشور و ناشی از نگرش الهی است، هدف از تشکیل قرارگاه پدافند هوایی خاتم الانبیاء (ص) در نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران نیز ایجاد یک یگان عمده پدافند هوایی مستقل، مقتدر و توانمند بوده است تا قادر به پاسخگویی سریع و قاطع به تهدیدات نوین هوافضای احتمالی باشد.
وجود این قرارگاه حاوی پیام صلح، دوستی، آرامش و امنیت برای تمامی کشورهای آزادی خواه، مستقل و دوست و هشداری برای تمامی دشمنان و بدخواهان نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران است.

دکترین نظامی ایران بر اساس تعالیم اسلام و قانون اساسی کشور، دفاعی است و در اصول حاکم بر نظام مقدس جمهوری اسلامی جایی برای تجاوز، کشتار بی رحمانه، ظلم، استثمار و غارت ثروت ملتها، کشورگشایی و جنگ افروزی وجود ندارد.

ملت ما با تاکید بر دو رویکرد حق طلبانه و عدالت جویانه، سعادت، پیشرفت و صلح را برای همه ملتها میخواهد. ایران اسلامی خواستار آرامش، امنیت و رفاه برای همه انسانها می باشد و این تفکرات نشات گرفته از ارزشهای الهی و انسانی ملت ایران است.

در دکترین دفاعی جمهوری اسلامی، تاکید بسیار ویژهای بر مقابله با تهدیدات هوایی دشمن است و از آنجا که برتریهای هوایی غرب در حوزه تجهیزات یک امر پذیرفته شده است، نیروهای نظامی کشورمان راهکارهایی را برای صیانت از مرزهای هوایی کشور و حفاظت از نظام جمهوری اسلامی تدارک دیدهاند که طراحی دفاع پدافندی یکپارچه در کشور از جمله این دستاوردهای گسترده و بومی شده است.

مبنای دکترین دفاعی جمهوری اسلامی ایران عبارت است از تولید ابزار قدرت برای «بازدارندگی فعال» و نیز «دفاع مبتکرانه و مؤثر» که توان موشکی ایران بخشی از راهبرد و دکترین دفاعی صنعت دفاعی است.
طراحی و اجراسازی روشهای ویژه مقابله با حملات هوایی چه در حوزه موشکی و چه در حوزه مقابله با هواپیماهای جنگنده از دستاوردهای ویژه نیروهای نظامی کشورمان است و بسیاری از نیازهای دفاعی کشور در دو دهه اخیر در داخل تولید و تکنولوژی آنها بومی سازی شده و هم اکنون قدرت راداری و تجهیزات مقابلهای جمهوری اسلامی ایران در برابر تهدیدات منطقهای و فرامنطقهای به اندازهای رشد یافته که تصور دامنه و وسعت آن برای بسیار از دشمنان تقریبا ناممکن شده است.

آمادگی پدافند هوایی کشور برای پاسداری از مرزهای هوایی و مقابله با تهدیدات جاسوسی به تحقق ایده پدافند یکپارچه در میان نیروهای نظامی کشورمان بسیار افزایش یافته و از جمله آنها میتوان به اقدام اخیر این یگان در رهگیری، شناسایی هواپیماها و پهپادهای آمریکایی بر فراز خلیجفارس اشاره کرد.

یکپارچهسازی مدیریت بر پدافند هوایی کشورمان در قالب یگانهای مختلف رهگیر، راداری و موشکی و پدافند غیرعامل را یکی از شیوههای ابتکاری مقابله وسیع با تهدیدات است و آمادگی پدافند هوایی کشور برای پاسداری از مرزهای هوایی و مقابله با تهدیدات جاسوسی به تحقق ایده پدافند یکپارچه در میان نیروهای نظامی کشورمان بسیار افزایش یافته است.

**ماموریت و اهم وظایف قرارگاه پدافند هوایی خاتم الانبیاء(ص)

درباره جایگاه پدافند همان بس که رهبر معظم انقلاب اسلامی درباره اهمیت پدافند فرمودند: پدافند در اولویت اول نیروهای مسلح ایران است.

پدافند هوایی یک قدمت شصت ساله دارد، زمانی که نیروی هوایی ارتش تقریبا در دهه ۳۰ تشکیل شد، پدافند هوایی هم از همان زمان در دل نیروی هوایی به عنوان تیپ مستقل دفاع هوایی شکل گرفت.

وظیفه پدافند هوایی قبل از پیروزی انقلاب اسلامی فقط حفظ و حراست از محدوده هوافضای پایگاههای شکاری نیروی هوایی بوده که بعد از پیروزی انقلاب و شروع جنگ تحمیلی همان ماموریت را دنبال و بعضی ماموریتهای تاکتیکی را نیز دنبال کرده است.

اما تجربیات هشت سال دفاع مقدس و چگونگی رویارویی با حملات و تهدیدات هواپایه و همچنین آنچه که از جنگهای اخیر و روز دنیا به دست آمده و تجزیه و تحلیل شده، جمهوری اسلامی ایران را که دکترین دفاعی را دنبال میکند بر این داشته که سیاستهای کلی و کلان دفاعی خود را به سیاستهای اجرایی تبدیل کند.
این سیاستهای اجرایی در راستای فرمان فرماندهی معظم کل قوا مبنی بر در اولویت قرار دادن پدافند هوایی کشور برای مواجهه با تهدیدات بوده است.

به همین منظور دستور تاریخی فرماندهی معظم کل قوا که بنا به پیشنهاد فرماندهی کل ارتش جمهوری اسلامی ایران بود و بر تفکیک بخش دفاع و پدافند هوایی از نیروی هوایی ارتش و تشکیل قرارگاه پدافند هوایی تاکید میکرد، صادر شد.

البته این اقدام با اسم قرارگاه و نه با اسم نیرو صورت گرفت و دلیل این امر نیز این بود که این قرارگاه از همه پتانسیلها و سامانههای دفاعی موجود در کشور، چه سامانههایی که در سپاه موجود است و چه ارتش، بسیج و حتی نیروی انتظامی بتواند استفاده کند و با بهرهبرداری از یک شبکه منسجم و یکپارچه پدافند هوایی دفاع قابل توجهی را به منصه ظهور برساند.

قرارگاه پدافند هوایی خاتم الانبیاء(ص) ماموریت دارد با بهرهگیری از تجهیزات پدافندی و همکاری سایر نیروها و سازمانهایی که در زمینه پدافند هوایی مسوولیتهایی به عهده دارند نسبت به تامین و پوشش نسبی پدافند هوایی و دفاع از آسمان مناطق حیاتی، حساس و آسیب پذیر کشور و اجرای ماموریت محوله در محور های زیر و بر اساس شرح وظیفه ذاتی خود، اقدام لازم به عمل آورند.

۱- انجام مراقبت هوایی، اعلام خبر و خطر هوایی برای سازمانهای نظامی و غیرنظامی در مقابله با حملات هوایی دشمن.
۲- بهره برداری از تمام ظرفیتهای موجود در نیروهای مسلح در راستای تقویت شبکه یکپارچه پدافند هوایی کشور.
۳- طراحی و برقراری شبکه یکپارچه پدافند هوایی کشور با هدایت، بهره گیری و همکاری سایر نیروهای ارتش و سپاه.
۴- شناسایی و تعیین نقاط حیاتی و حساس کشور و ارایه طرح های پدافندی در راستای حفظ و ایجاد وتامین امنیت و دفاع هوایی از حریم آسمان کشور.
۵- بررسی و تعیین مناطق ممنوعه پروازی و اعلام مراتب یاد شده به مبادی ذیربط در راستای حفظ و تامین امنیت پروازی هواپیماهای مسافربری.
۶- طرح ریزی و برنامه ریزی امور پدافند هوایی کشور اعم از تسلیحاتی، تاسیسات و مهندسی و نیروی انسانی براساس تدابیر و خط مشی های راهبردی.
۷- تهیه برآوردهای اطلاعاتی از قدرت هوایی کشورهای هدف با بهره گیری از برآوردهای ارتش جمهوری اسلامی و سپاه پاسداران.
۸- انجام بررسی های لازم در خصوص سامانههای پدافندی، طرح های آموزشی و پژوهشی یگانهای پدافندی نیروهای مسلح و ارایه برآوردها و نتایج بررسیها به ستادهای ذیربط.
۹- انجام نظارت و بازرسی مستمر و موردی به منظور حصول اطمینان از حسن اجرای مصوبات و ارزیابی توان رزم یگانهای پدافندی.

به طور کلی ماموریت قرارگاه پدافند هوایی چهار ماموریت اصلی است که برای اعضا و عناصر پدافند هوایی تعریف شده است.

بعد از آن نیز شناسایی آنها اعم از دوست یا دشمن است که دومین ماموریت قرارگاه به شمار میرود.
سومین ماموریت رهگیری اهدافی است که دوست، شناسایی نمیشوند و چهارمین ماموریت درگیری و انهدام برای اهدافی است که مظنون به تخاصم هستند.

این چهار ماموریت برای عناصر پدافند هوایی تعریف شده، اما آنچه که از ماموریت قرارگاه پدافند هوایی در اذهان عمومی و کلیات وجود دارد دفاع منسجم و یکپارچه از حریم هوا و فضای جمهوری اسلامی ایران اعم از مرزهای خشکی یا دریایی است.

آنچه که قرارگاه پدافند هوایی دنبال میکند، شناسایی تهدید و رویارویی سریع با آن است، در حقیقت این نیرو دفاع در عمق را دنبال میکند.

شبکه یکپارچه پدافند هوایی کشور، مجموعه ای است که جهت فرماندهی و کنترل برعملیات کلیه یگان ها و تجهیزات پدافند هوایی کشور طراحی شده است که از طریق امکانات و ساز وکارهای ایجاد شده، فرمانده قرارگاه پدافند هوایی میتواند عملیات کلیه یگان های خود را هدایت و نظارت کند.
عملیات هوایی با توجه به ماهیت آن، نیازمند دقت و سرعت بالا است و در عملیات هوایی با اهدافی از هواپیماهای تاکتیکی گرفته تا موشکهای بالستیک و کروز روبرو هستیم که با سرعت بالا و جهت حمله به مراکز حیاتی و حساس در حرکت هستند، بنابراین باید یک سیستم هماهنگ بتواند اطلاعات مربوط به آنها را در اسرع وقت جهت اتخاذ تصمیم صحیح و اجرای عملیات مقابلهای سریع به یگانهای پدافند هوایی در سراسر کشور برساند.

مسوولیت دفاع از آسمان کشور به عهده قرارگاه پدافند هوایی خاتم الانبیاء (ص) ارتش است که این ماموریت را با نیروهای تحت تابعیت و کنترل عملیاتی خود انجام میدهد و نیروهای پدافندی ارتش، سپاه، نیروی انتظامی و بسیج تحت کنترل عملیاتی این قرارگاه قرار دارند.

وظایف هر یک از نیروها که به نحوی در شبکه یکپارچه پدافند هوایی مسوولیت هایی دارند، به خوبی مشخص شده و اساسا فلسفه وجودی شبکه یکپارچه پدافند هوایی ایجاد هماهنگی در سطح کلیه نیروها است که نیروها یکپارچه عمل کنند و در تمامی شرایط (عادی، بحران و جنگ) یگانهای پدافندی در شبکه قرار دارند و از دستورات شبکه متابعت میکنند.

اساسا هر کشوری که خواهان حفاظت از قلمرو هوافضای باشد نیاز به شبکه یکپارچه دفاع هوایی دارد، هر کشوری متناسب با سطح توان نظامی خود از این امکانات برخوردار است و هر چقدر شبکه توانمندتر باشد درصد مخاطرات پروازهای داخلی کاهش یافته و امکان سوء استفاده دشمن از شبکه منسجم به حداقل میرسد.
شبکه یکپارچه پدافندی قرارگاه پدافند هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران که کلیه مبادی مرتبط با فضای کشور نیز به آن متصل هستند، دارای ویژگیهای خاصی از جمله قابلیت هدایت و کنترل یگان های پدافند هوایی با بهره گیری از سامانههای امن ارتباطی و با استقلال تاکتیکی در مناطق مختلف، تصمیمگیری سریع، هوشمند و متمرکز، تحرک و قابلیت انعطاف بالا، بومی بودن و وابسته نبودن به امکانات خارجی است که در بحث تاکتیکی نیز به لحاظ طراحی تاکتیکهای کنترلی متفاوت که وظایف عناصر اجرایی شبکه را در مواقع بحرانی نیز مشخص کرده، منحصر به فرد است.

توانمندیهای راداری و دیدهبانی پدافند هوایی کشورمان در خصوص کشف و رهگیری انواع هواپیماهای رادار گریز بسیار چشمگیر است و در این زمینه توانمندیهای راداری ما درحدی است که نقطه کور راداری در کشور وجود ندارد و روز بروز هم در حال تقویت می باشد.

جهت کشف هواپیماهای رادارگریز در ابعاد مختلف تکنیکی و تاکتیکی اقدامات گسترده و موفقی در مجموعه قرارگاه پدافند هوایی انجام شده است و ارتش جمهوری اسلامی ایران در سالهای اخیر به سامانههای راداری و سیگنالی با قابلیت کشف این گونه پرندهها تجهیز شده و از طرف دیگر جهت تقویت وضیعت فعلی نیز پروژههای متفاوتی در دست اجراست که بعضا مراحل پایانی را پیش رو دارند.

شبکه دیدهبانی کشور به طور هوشمندانهای در سراسر کشور ساماندهی شده و به سامانههای هوشمند الکترونیکی دیده بانی مجهز گردیده که اطلاعات هرنقطهای را در مدت چند ثانیه در اختیار شبکه قرار میدهد.

صنعت ساخت رادار در کشور نیز در سطح بسیار مطلوبی قرار دارد به گونهای که هر روز شاهد ارایه محصولات متنوع، با قابلیت بالا و متناسب با تهدید می باشیم و وضعیت به گونهای است که توانمندی طراحی و ساخت رادار در باندهای مختلف فرکانسی، با بردهای متفاوت (برد کوتاه، متوسط و برد بلند) به صورت فعال و غیرفعال مجهز به سامانههای جنگال و با ویژگی های خاص وجود دارد.

در بحث مقابله با موشک های کروز، مطالعات و اقدامات بسیار خوبی انجام شده و امروز در سطح تجهیزات مورد نیاز در حوزه کشف، مقابله و همچنین طراحی تاکتیکهای مقابلهای، اقدامات ارزشمندی انجام شده است، به طوری که زیر ساخت های ایجاد شده باعث شده در کشف، مقابله و انهدام موشک های کروز بسیار توانمند باشیم.

دشمنان در طول۳۴ سال پس از پیروزی انقلاب اسلامی همواره به دنبال فرصتی برای ضربه زدن به انقلاب اسلامی بوده و هستند اما همواره با عنایت خاص پروردگار و درایت بنیانگذار کبیر انقلاب و هوشمندی رهبری فرزانه و مقام عظمای ولایت در هدایتهای به موقع و مستمر مردم شریف و نیروهای مسلح، ناکام ماندهاند.
امروز با حمایتهای فرماندهی معظم کل قوا با افزایش سطح آمادگی رزمی به چنان توانمندی در ابعاد مختلف دفاعی رسیده ایم که ایران اسلامی آمادگی پاسخ کوبنده به هر گونه اقدام نظامی علیه کشور و نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران را دارد.

دشمنان امروز در شرایط سخت و شکنندهای قرار داشته و توان تعرض در شرایط فعلی را ندارد و صهیونیستها هم با توجه به معضلات شکنندهای که دارند در حد و قوارهای نیستند که بتوانند ما را تهدید کنند، وقتی آنها در جنگ با حزب الله لبنان و حماس شکست میخورند، جرات تعرض به ایران را ندارند.
سیاست صهیونیست، تابعی از سیاست آمریکا است و کشور ما در برابر تهدیدات آمادگی کامل دارد و در سال های اخیر هم با ایجاد تحول در توان رزم به توانمندیهای خوبی دست یافتهایم که اگر جسارتی علیه خاک کشورمان شود، آنها غافلگیر خواهند شد و جواب ما پشیمان کننده خواهد بود.

البته سال های قبل از انقلاب و دفاع مقدس، ما کشوری کاملا وابسته در تمام ابعاد بودیم، به ویژه در صنایع نظامی و در تکنولوژی های پیشرفته نظامی، اما دوران دفاع مقدس و تحریمهای پیاپی که به تعبیر معمار کبیر انقلاب حضرت امام خمینی(ره) یک نعمت برای ما بود، موجب شد امروز، نیروهای مسلح، صنایع نظامی و دانشگاه های کشور در راستای قطع وابستگی گام های بلندی بردارند.

در ابتدا، نیروهای نظامی، به ویژه در قلمرو هوایی مصمم شدند تا امور مربوط به نگهداری، اورهال، بازسازی، بهینه سازی و نهایتا آماده و سر پا نگه داشتن تجهیزات موجود را با اتکا به ایمان و دانش متخصصین انجام دهند و در جهت ساخت سامانههای راداری در بردهای مختلف، سامانههای موشکی کاملا بومی، سامانه های جمع آوری اطلاعات الکترونیکی، سیستمهای بصری و الکترواپتیک و خلاصه در تمام ابعاد اقدامات عظیمی انجام شود که حاصل آنها پیشرفت های فعلی است.

در مجموعه قرارگاه پدافند هوایی در امور نگهداری، بهینه سازی، اورهال و طراحی و ساخت سامانههای پدافند هوایی خود کفایی حاصل شده است و کلیه نیازمندیهای تجهیزاتی در داخل کشور ساخته میشود که پیشرفت های علمی و فنآوری کشور بسیار افتخار آمیز و شگفت آور است که تواناییهای ما را در بُعد پدافند هوایی متحول کرده است.

یکی از ویژگیهای منحصربفرد صنایع نظامی کشورمان به ویژه در حوزه استفاده از جنگ افزارهای گوناگون، بومی سازی دانش ساخت و بهرهبرداری از آن است که موجب شده، توان انعطاف پذیری این نیروها بسیار افزایش یابد و برای همین است که بسیاری از کشورهای منطقه به رغم خریدهای نظامی بسیار بالا در همه سالهای اخیر، توان قدرت یافتن در ابعاد منطقهای را ندارند.

چون بسیاری از نیروهای متخصص آنها در بهرهبرداری از تجهیزات اهل سایر کشورها هستند و حتی آنها خلبان لازم برای به پرواز درآوردن هواپیماهایی که هر ساله با هزینه صدها میلیارد دلار از آمریکا و انگلیس میخرند، ندارند.

برگزاری تمرینات تاکتیکی و تدابیر عملیاتی پیش بینی شده در طرح های پدافندی برای آمادگی هر چه بیشتر برای مقابله با تهدیدات احتمالی به فضای میهن اسلامی به ویژه مراکز حیاتی هسته ای کشور از جمله اهداف رزمایش پدافند هوایی می باشد.

در رزمایش ها می توان از توان رزمی شبکه فرماندهی و کنترل یکپارچه کشور در قالب مرکز عملیات پدافند هوایی، مراکز عملیات منطقه ای، مراکز کنترل گزارش ها، مراکز پست فرماندهی منطقه ای، اصلی و فرعی، یگان های عملیات پدافندی، موشکی و توپخانه ای، ده ها فروند هواپیمای شکاری رهگیر و شناسایی نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران همراه با یگان های پدافند هوایی سپاه پاسداران شامل سامانه های موشکی و جنگ افزارهای توپخانه ای، پدافند نیروی زمینی ارتش و هزاران پست دیده بانی بسیج تحت فرماندهی، کنترل و هدایت عملیاتی قرارگاه پدافند هوایی خاتم الانبیاء استفاده کرد.

برگزاری رزمایشهای مختلف در ارتقای توان رزم و آمادگی نیروها بسیار موثر است و اساسا تمرین عملیات صحنه نبرد برای ارزیابی آمادگی رزمی یگان ها و احراز آمادگی عملیاتی برگزار می شود و برای مثال در رزمایش های مدافعان آسمان ولایت ۱و ۲ که با شرکت بخش وسیعی از یگان های پدافند هوایی نیروهای مسلح در سطحی گسترده برگزار شد، دستاوردهای خوبی بدست آمده است.

ارتقاء هماهنگی و انسجام بین یگان های پدافند هوایی نیروهای مسلح، تمرین تاکتیکهای جنگ ناهمگون و تاکتیک های جدید، در تکنیک و فن آوری روز تجهیزات و جنگ الکترونیک، تجدید نظر در متون آموزشی، ارتقاء روحیه فداکاری و شهادت طلبی که قطعا نتیجه این رزمایشها افزایش سطح مهارت و آمادگی یگان ها و کارکنان سلحشور، پر تلاش و متعهد پدافند هوایی خواهد بود که هم در بازدارندگی و دفاع قاطع و کوبنده موثر و کارساز می باشد.

قبل ازپیروزی انقلاب اسلامی، دکترین نظامی کشور آفندی و ماموریت یگان های پدافندی دفاع ازپایگاه های هوایی بود ولی بعد از پیروزی انقلاب اسلامی با تغییر دکترین آفندی به دکترین دفاعی و شروع جنگ تحمیلی، مسوولین و کارشناسان پدافند هوایی اکثر نقاط کشور را زیر پوشش راداری و پدافندی قرار دادند و یگان های پدافند هوایی اولین یگان هایی بودند که از اولین لحظات تجاوز رژیم بعثی وارد دفاع از آسمان ایران اسلامی شدند.

نقش حیاتی و عملکرد درخشان پدافند هوایی در دوران ۸ سال دفاع مقدس و در عملیاتهای مختلف، برای طراحان نظامی و ملت بزرگ ایران اسلامی که دوران دفاع مقدس را درک کرده اند بر هیچ کس پوشیده نیست، فعالیتهای شبانه روزی و مداوم مجموعه یگان های پدافند هوایی در تامین امنیت هوایی نقاط حساس و حیاتی کشور، مراکز تولید و صادرات نفتی کشور (جزایر خارک، اسکله های مستقر در خلیج فارس، مناطق اهواز و جنوب، مرکزی) و دفاع بیش از ۲۸۰ مرکز اقتصادی، سیاسی، نظامی و غیره در طول هشت سال دفاع مقدس و مقابله با حملات هوایی ارتش رژیم بعث که به جدیدترین هواپیماها و سلاحها مجهز بود از نقش های اساسی پدافند هوایی در ۸ سال دفاع مقدس است.

انجام هرگونه عملیات نیروهای سطحی (زمینی و دریایی) و عملیات برون مرزی هوایی با پشتیبانی پدافند هوایی انجام می شد و این اساس کار پدافند هوایی است و پدافند همیشه خط مقدم است و بواسطه همین سابقه و نقش حیاتی است که فرمانده معظم کل قوا نیز می فرمایند اگر حادثه ای برای کشور پیش بیاید اولین مرکزی که باید فعالیت کند قرارگاه پدافند هوایی است.

پدافند هوایی در دوران دفاع مقدس با بهره گیری از جنگندههای رهگیری هوایی، گسترش سایت های موشکی پدافند زمین به هوا، جنگ افزارهای ارتفاع کم و ارتفاع متوسط ، رادارها و پستهای دیدهبانی در کلیه عملیاتها حضور فعال داشت، به گونهای که هیچ عملیاتی طراحی نشد، مگر این که پشتیبانی پدافند هوایی در آن پرحجم و مؤثر بود و در مجموع پدافند هوایی با سرنگونی صدها فروند از هواپیماهای دشمن با سربلندی و کارنامه ای افتخار آمیز جنگ را به پایان برد.