تمام راه‌ها در غرب آسیا به محور مسکو - تهران ختم می‌شود

گسترده شدن روابط ایران و روسیه چشم‌انداز‌های جدیدی را برای همکاری مشترک فراهم می‌کند که تلاش برای حذف دلار و مقابله با تحریم‌های یکجانبه آمریکا یکی از آنهاست.

کد خبر: ۳۰۸۴۵۳

تاریخ: ۲۰ شهريور ۱۳۹۷ - ۱۰:۲۱

به گزارش گروه سایر رسانه‌های دفاع پرس، جنگ‌های ایران و روسیه و جدا شدن منطقه قفقاز از خاک ایران بخشی مهم از تاریخ معاصر ایران است و قرارداد‌های گلستان و ترکمنچای که به این جنگ‌ها خاتمه داد، نمادی از خیانت به منافع ملی محسوب می‌شود.

افکار عمومی هنوز هم واژه ترکمنچای را برای برچسب‌زنی به هر قراردادی که مغایر با منافع ملی باشد استفاده می‌کند. حتی در دوره معاصر نیز روسیه به عنوان کشوری غیر قابل اعتماد، حامی رژیم صدام حسین و همسو با غرب در اعمال تحریم‌های یکجانبه علیه ایران شناخته می‌شود.

با این حال در طول چند سال گذشته این رویکرد به آرامی در حال تغییر است. تغییرات گسترده در جغرافیای کشور‌های همسایه روسیه از جمله اوکراین و تهدید ناشی از فعالیت‌های گسترده تروریستی عمدتاٌ با حمایت غرب و کشور‌های عربی در منطقه خاورمیانه می‌باشد ایران و روسیه را به هم نزدیک کرده است.

از یک طرف با تحریم‌های یکجانبه آمریکا و اتحادیه اروپا روسیه دیگر نمی‌تواند به ایجاد کمربندی از ولادی وستک تا شهر دوبلین در ایرلند امیدوار باشد و از طرف دیگر ایران به دنبال متحدی قابل اطمینان در مقابل آمریکا است. از این رو به نظر می‌رسد که پس از مدت‌ها زمینه برای همکاری‌های گسترده بین دو کشور فراهم شده است.

از ذوب آهن تا اسکاد

یکی از مهم‌ترین موانعی که در خصوص توسعه روابط دو جانبه بین ایران و روسیه وجود دارد، بدبینی برخی از طرف‌ها نسبت به توانمندی روسیه برای تامین نیاز‌های ایران است. جالب اینجاست که روسیه اولین کشوری است که به ایران برای توسعه صنایع سنگین در دهه شصت میلادی یاری رسانده است.

هزینه این کار در قبال صادرات گاز ایران به اتحاد شوروی پرداخت می‌شد و اولین ثمره آن ساخت ذوب آهن اصفهان بود. ساخت این مجتمع در چارچوب پروتکل همکاری‌های فنی و اقتصادی بین دولت ایران و شوروی سابق در ۲۳ دی ماه ۱۳۴۴ به تصویب مجلس وقت رسید و عملیات اجرایی احداث این مجتمع عظیم صنعتی در منطقه دشت مقاوم طبس ۱۳۴۶ آغاز شد.

علاوه بر مجتمع ذوب آهن صنایع سنگین دیگری از جمله ماشین سازی تبریز نیز با کمک روس‌ها در ایران افتتاح شد. در دهه ۵۰ میلادی نیز زمانی که آمریکا از فروش موشک بالستیک رادستون با برد ۶۰ مایل به ایران طفره رفت رژیم شاه تلاش کرد با بستن قرارداد‌های نظامی امکان تهیه چنین تجهیزاتی را فراهم کند. در نتیجه روسیه تعداد محدودی موشک بالستیک اسکاد با برد 300 کیلومتر را در اختیار ر‍ژیم پهلوی قراردارد که در جنگ تحمیلی ایران علیه عراق به کار رفتند.

اتحاد در فروش نفت

با گذشت سال‌ها از آن زمان به طور حتم هم اکنون ظرفیت بالاتری برای همکاری دو طرف وجود دارد که می‌تواند بر این بدبینی غلبه کند. تاکنون موافقت‌نامه‌های گوناگونی بین دو کشور برای برقی کردن خطوط راه آهن ایران و همچنین اختصاص فاینانس دولتی برای تکمیل پرو‍ژه‌های نا تمام دولتی به امضا رسیده است.

اما آنچه که در شرایط فعلی می‌تواند به ایران کمک بیشتری بکند، همکاری دو طرف برای مهار تحریم‌های یکجانبه آمریکا در حوزه انرژی است. تا پیش از خروج آمریکا از برجام، تمام توان ایران حول محور جذب شرکت‌های غربی برای مشارکت در توسعه میادین نفت و گاز در کنار دریای خلیج فارس و خوزستان متمرکز بود. قرار داد ایران و شرکت توتال برای توسعه فاز یازده پارس جنوبی با همکاری شرکت چینی «س. ان. پی. اس» اولین گام در این مسیر بود، اما خروج یکجانبه ترامپ از برجام و خروج شرکت‌های نفتی غربی از جمله توتال، مرسک و شل بروکرات‌های نفتی ایران را نا امید کرده است.

در چنین شرایطی حضور شرکت‌های نفتی روسیه و چین در ایران که درگیر کاهش تولید نفت از میادین قدیمی خود است، نقش مهمی در کم اثر کردن تحریم‌های نفتی آمریکا ایفا می‌کند. در اولین گام شرکت سی. ان. پی. سی به طور کامل جای شرکت توتال را در فاز یازده پارس جنوبی را گرفت و مذاکرات تازه‌ای با شرکت‌های روسی برای اجرای پروژه‌های جدید آغاز شد.

حتی شایعاتی از قول پوتین به علی‌اکبر ولایتی در سفر به مسکو برای سرمایه گذاری پنجاه میلیارد دلاری در صنایع نفت و گاز ایران منتشر شد. هم اکنون مهم‌ترین پروژه نفتی ایران و روسیه بحث در خصوص فروش نفت ایران از سوی روسیه در بازار‌های بین المللی است.

این طرح مدت‌ها پیش و در ابتدای دولت روحانی برای صادرات و فروش روزانه پانصد هزار بشکه نفت ایران از سوی روسیه مطرح شده بود و حالا بار دیگر به عنوان یک پرونده جدی مطرح شده است. تثبیت قیمت نفت در بازار‌های بین المللی نیز جزو دستورکار‌های همکاری بین ایران و روسیه است و هم اکنون روسیه یکی از همراهان اوپک در طرح کاهش تولید نفت است.

البته طبیعی است که ایران و روسیه به عنوان دو صادر کننده نفت دارای تعارضاتی با یکدیگرند که حل آن‌ها نیاز به تبادل نظر ممتد دارد.

حذف دلار هدفی ارزشمند

در کنار همکاری بین دو کشور در حوزه انرژی، مقابله با سوء استفاده آمریکا از قدرت دلار در مبادلات جهانی از موضوعات مورد علاقه برای همکاری دو طرف بوده است.

تاکنون در دو دیدار ولادیمیر پوتین با رهبر معظم انقلاب اسلامی این مساله به صورت جدی مطرح شده است. در دیدار این دو در حاشیه اجلاس تهران در خصوص سوریه، پوتین با تاکید بر اقدامات خلاف عرف آمریکایی‌ها در این حوزه تصریح کرد آمریکایی‌ها با ایجاد محدودیت در تبادلات مالی در حال انجام یک اشتباه راهبردی هستند، زیرا به قیمت یک موفقیت سیاسی و کوتاه‌مدت، موجب سلب اعتماد از دلار در فضای جهانی و تضعیف آن خواهند شد.

البته روس‌ها از مدت‌ها پیش به دنبال توسعه مبادله با پول ملی خود بوده‌اند و در این میان همکاری‌های گسترده‌ای را با کشور‌هایی همچون چین و ترکیه آغاز کرد. روسیه و چین در سال 2015 قراردادی 30 ساله برای صادرات گاز به ارزش 400 میلیارد دلار را امضا کرده‌اند. دو طرف توافق کرده‌اند که برای تسویه حساب این معامله عظیم گازی از ارز‌های مشترک دو کشور از جمله روبل و یوان استفاده کنند.

از سوی دیگر اردوغان نیز بار‌ها بر آمادگی خود برای حذف دلار از مبادلات خود با روسیه سخن گفته است. روس‌ها حتی یک سامانه جایگزین برای سوییفت آغاز کرده‌اند. روسیه در سال ۲۰۱۴ با همکاری شرکت CyberPlat شروع به طراحی یک سیستم پیام رسان مالی بین المللی (SPFS) کرده است که قرار است جایگزینی برای عملیات سوئیفت به منظور انتقال داده‌ها و پیام‌های مالی در سطح بین الملل باشد.

ایران و روسیه قدم‌های ابتدایی را برای اتصال سیستم بانکی دو کشور را آغاز کرده‌اند. هم اکنون شبکه تبادل داخلی پول بین دو کشور شامل شتاب در ایران و "mir" در روسیه به هم دیگر متصل شده است و کاربران بانک ملی با استفاده از کارت‌های خود در روسیه می‌توانند با لحاظ کردن برابری ارزش پول بین دو کشور روبل تحویل بگیرند.

در این میان سخنان عبدالرضا همتی رییس بانک مرکزی ایران در فضای مجازی در خصوص تصمیم بانک‌های مرکزی ایران، روسیه و ترکیه برای حذف دلار و سفر به مسکو برای پیگیری توافقات صورت گرفته نشانه‌ای از پیشرفت‌های صورت گرفته در این میان است.

منطقه و آنچه همکاری ایران و روسیه می‌تواند حاصل کند

مقابله با یکجانبه گرایی آمریکا و تکمیل کردن همکاری‌های صورت گرفته در خاورمیانه و سوریه جزو مباحثی است که در دستور کار دو طرف قرار دارد.

اگرچه پیشرفت‌های وسیعی در سوریه صورت گرفته است، اما چالش‌های موجود برای حل و فصل کامل مسئله همچنان باقی است. نحوه هدایت آشتی ملی در سوریه، حل و فصل مسئله کرد‌ها و همچنین نحوه بازسازی سوریه پس از پایان جنگ از نکات مهمی است که به همکاری دو طرف نیاز دارد.

آمریکا و رژیم صهیونیستی به شدت به دنبال بهره برداری از شکاف‌های موجود بین ایران و روسیه برای جدایی دو طرف هستند. حملات مداوم رژیم صهیونیستی به پایگاه‌های حزب الله و ایران در سوریه که اغلب نیز با هماهنگی قرارگاه پدافند هوایی روس‌ها در حمیم صورت می‌گیرد، موجب برخی اعترضات در ایران به عملکرد روس‌ها شده است.

با این وجود دو طرف همچنان به همکاری‌های گسترده خود برای مقابله با تروریست‌ها پایبند هستند. عملیات ادلب و پیگیری مسیر آستانه بخشی از این تعهد مشترک است. از سوی دیگر ایران امیدوار است تا روسیه در مسئله یمن نیز به عنوان یک میانجی برای جلوگیری از کشتار مردم مظلوم این کشور مداخله کند. این مسئله از آنجا اهمیت دارد که روس‌ها نفوذ به نسبت خوبی بر روی عربستان سعودی دارند و این مسئله را در خصوص همکاری بر سر کاهش تولید نفت نشان داده‌اند.

روس‌ها نیز تاکنون چندین بار از نفوذ خود برای رساندن برخی کمک‌های ضروری به مردم یمن استفاده کرده‌اند.

رهبری در دیدار با پوتین با اشاره به وجود زمینه برای نقش‌آفرینی سیاسی روسیه در دیگر مسائل منطقه، به شرایط اسف‌بار مردم یمن و کشتار آنان به‌وسیله‌ی سعودی‌ها اشاره کردند و افزودند: سعودی‌ها قطعاً در یمن به نتیجه نخواهند رسید و نخواهند توانست مردم مقاوم یمن را به زانو درآورند.

گسترده شدن همکاری‌های نظامی در انتظار لغو تحریم‌های هسته‌ای

توسعه همکاری‌های نظامی بین دو کشور از جمله مهم‌ترین زمینه‌های مورد توجه بین دو طرف است. ایران روسیه هم اکنون سطحی از همکاری‌های نظامی را در سوریه تجربه می‌کنند، اما ایران به شدت تمایل دارد تا این روابط را توسعه دهد.

مهم‌ترین مانع در راه توسعه همکاری‌های نظامی بین دو طرف باقی ماندن تحریم‌های نظامی علیه ایران به مدت 5 سال است. تاکنون نزدیک به 3 سال از تصویب قطعنامه مرتبط با برجام گذشته است و تا دو سال دیگر در صورت پابرجا ماندن برجام بدون حضور آمریکا، این تحریم‌ها به طور کامل لغو می‌شوند.

اقدام روسیه در لغو ممنوعیت تحویل سامانه دفاعی اس-300 قدمی مثبت و رو به جلو بود که در تقویت توان دفاعی ایران نقشی موثر است. ایران تمایل خود را برای خرید جنگده سوخو-30 را نشان داده و روس‌ها آن را موکول به لغو تحریم‌های نظامی کرده‌اند.

عمده‌ترین همکاری دو طرف هم اکنون در تبادل تجربیات دفاعی در سوریه و همچنین ارائه خدمات به تسلیحات روسی در ایران محدود شده، اما انتظار این است که در آینده نزدیک بتوان شاهد گسترش این روابط بود.

مسیر روشن، اما نیازمند دقت

تشکیل محور تهران-مسکو می‌تواند یک کابوس واقعی برای غرب باشد. زمانی که جنگنده‌های توپولف-22 M. از پایگاه نوژه همدان برای بمباران تروریست‌ها در سوریه استفاده کردند، جان کری خواستار به راه افتادن یک کارزار رسانه‌ای برای یادآوری اختلافات قدیمی دو کشور به افکار عمومی ایرانیان شد.

روابط روسیه و ایران می‌تواند آینده بسیار خوبی داشته باشد، به شرط آن که با در نظر گرفتن تمام جوانب و حساسیت‌های موجود در سطح جهانی و منطقه‌ای به سمت جلو حرکت شود.

منبع: فارس