بخش پایانی/ دفاع پرس بررسی کرد؛

تامین آب بلای جان رژیم صهیونیستی/ «مایه حیات» بحرانی دیگر برای صهیونیست‌ها

اسرائیل با تمام تلاش خود به تهدید کشور‌های منطقه می‎پردازد و مانع از مدیریت بهره‎برداری از آب‏‌های منطقه توسط کشور‌های دیگر می‎شود؛ اما آیا این اقدامات این رژیم را از بحران آب نجات خواهد داد؟

کد خبر: ۳۴۵۱۳۴

تاریخ: ۲۳ ارديبهشت ۱۳۹۸ - ۰۳:۱۹

به گزارش خبرنگار بین‌الملل دفاع‌پرس، همان‎گونه که اشاره شد تکوین اولیه اسرائیل بر پایه جنگ و تجاوز بوده، بنابراین این عامل در استمرار آن نیز نقش مؤثری دارد، به گونه‎ای که صهیونیست‎ها بیشتر به حل مشکلات خود از این طریق تمایل دارند. این واقعیت که اسرائیل، دارای یک ملت مسلح است. ادعای فوق را تأیید می‎کند؛ بنابراین با توجه به مباحث بررسی شده آب نه تنها در منطقه خاورمیانه دارای اهمیت فراوانی است. به طور خاص برای اسرائیل کالای مهم و استراتژیکی محسوب می‎شود و این دولت زیر بنای خود را بر مبنای آن شکل داده و برای افزایش این کالای مهم دست به اقدامات متعددی می‎زند.

اقدامات اسرائیل برای تأمین آب

اسرائیل برای تأمین آب مورد نیاز و حتی ذخیره و نگهداری از آن از شیوه‎های مختلفی استفاده کرده است که در ادامه به بررسی هر یک از آن‌ها پرداخته می‎شود.

الف) انحصارگرایی آبی اسرائیل

اسرائیل با تمام تلاش خود به تهدید کشور‌های منطقه می‎پردازد و مانع از مدیریت بهره‎برداری از آب‏‌های منطقه توسط کشور‌های دیگر می‎شود. از نمونه این تهدیدات می‏‌توان به محله نظامی این رژیم به فوندانسیون سد «الوحده» سوریه اشاره کرد. پروژه‏‌های سوریه در تغییر جریان آب رود حاصبانی نیز با حمله هوایی اسرائیل متوقف شد. یکی از اهداف حمله اسرائیل به لبنان در جنگ 33 روزه، در کنار اهداف دیگری که این رژیم دنبال می‎کند؛ سلطه بر منابع آبی جنوب لبنان بوده است. اصرار این رژیم در تسلط بر منطقه لیتانی از طریق قطعنامه 1701 و حضور نیرو‌های یونیفل در این منطقه تلاشی در همین زمینه می‏‌باشد. اسرائیل نه‌تنها آب‌‏های منطقه را در انحصار خویش در آورده، بلکه به آب نیل هم چشم طمع دوخته است. اسرائیل اولین تهدید کننده از نظر آب در منطقه است و با اوضاع امروزی آب طمع اسرائیلی‏‌ها به آب‏‌های نیل و فرات بیشتر شده است.

ب) اقدامات دیپلماتیکی

اقدامات دیپلماتیکی اسرائیل بیشتر از حیث آن که دارای اعتبار بین‌‏المللی هستند و می‌‏توانند سرپوش خوبی برای اقدامات دیگر این رژیم محسوب شوند مورد توجه اسرائیل هستند. همچنین این روش نسبت به دیگر روش‌‏ها هزینه کمتری به همراه دارد. اسرائیل پس از یک دوره تهاجم و سلطه بر اراضی و منابع آبی، اکنون در موقعیتی قرار دارد که بیش از جنگ، صلح و مذاکره می‎تواند در نیل به منابع آبی بیشتر این رژیم را یاری رساند.

«نجیب علیمی» استاد دانشگاه لبنان، ضمن اشاره به تاریخچه فعالیت‏‌های نظامی اسرائیل سازش طلبی این رژیم را چنین تحلیل می‌کند: «اسرائیل به سازشی که هم اکنون در جریان است. به عنوان چارچوبی برای پیاده کردن طرح صهیونیستی برمبنای اقتصادی، چشم دوخته است. زیرا به کارگیری قدرت نظامی، دیگر کار ساز نبوده، به حد نهایی خود رسیده است. بنابراین، طرح تسویه مورد نیاز خود (آب، نفت، نیروی کار ارزان و سرمایه‏گذاری بزرگ) یاری کند.»

این رکن به خاطر اهمیتی که دارد در قالب‏‌های مختلفی تبیین و ترویج می‏‌شود، مثلاً می‌توان به گروهی از مؤلفان و محققان اشاره کرد که با استناد به تجارب کشور‌های دیگر در ارتباط با حل منازعات آبی‌شان با مذاکره و یا با تأکید براصل عقلانیت سیاسی، معتقدند که گذشته از تحولات پیشین، اسرائیل و سایر کشور‌های عربی باید به مذاکره و گفت‎وگو تن داده از جنگ و منازعه دست بردارند. «هیلل شووال» بر این باور است که عقلانیت حکم می‎کند که از مذاکره جلوگیری نشود؛ و پیتر راجرز با استناد به تجربه هند و پاکستان در حل مشکلاتشان از طریق دیپلماتیک مذاکره و سازش را برای اسرائیل و اعراب توجیه و توصیه می‎کند. این شیوه مورد پذیرش اسرائیل و حتی بعد‌ها اعراب به جهت توقف نظامی اسرائیل قرار گرفت.

اسرائیل گذشته از سیاست‏‌های علنی خود، روش مذاکرات خاصی را هم ایجاد کرد که هدف اصلی از آن‌ها تطمیع کشور‌های مقابل و در نتیجه، عقد قرارداد‌هایی است که در نهایت، یکپارچگی و وحدت کشور‌های منطقه را در مقابله با خواسته‎های اسرائیل مخدوش ساخته و از بین می‎برد. «جیمز دبلیو مور» در همین باره گفته است: «درحالی‌که که منطقه از کمبود آب رنج می‎برد مشکل دیگری نیز گریبانگیر آن شده است و آن تعاون اندک در بین دول منطقه است که در پی نزاع‌‏های طولانی گذشته هستند.

اردن که مایل به درگیری با اسرائیل نیست، اقدام به عقد قرارداد صلح ساحل 1994 با این رژیم کرده است که مطابق آن، اسرائیل ضمانت کرده سالیانه 200 میلیون مترمکعب آب به اردن به ویژه از رود یرموک برسد. در این خصوص باید گفت: نشست‎های مخفیانه شاه حسین و نتانیاهو در نهایت نتوانست حداقل نیاز‌های آبی اردن را برآورده سازد، سیاست خارجی اسرائیل در قبال ترکیه نیز به میزان زیادی از کاربرد همین روش برای نیل به منافع آبی اسرائیل حکایت می‎کند. مقوله آب و نقش ترکیه در آن، دارای اهمیت و حساسیت ویژه‎ای است، علت این امر نیز به موقعیت جغرافیای این کشور باز می‎گردد که سرچشمه دو رود مهم دجله و فرات را در خود جای می‎دهد. بدیهی است که اجرای طرح‎های توسعه در زمینه بهروری از آب توسط ترکیه همانند طرح «آناتول بزرگ» که آتاتورک عهده‎دار آن بود و احداث 22 سد بزرگ را شامل می‎شد. می‎تواند تهدیدی برای بسیاری از کشور‌ها و از آن جمله، رژیم صهیونیستی باشد. اسرائیل به خاطر جایگاه ویژه ترکیه و جلوگیری از لطمه دیدن منافع آبی خود، بسیار مایل است تا بیش از بیش به ترکیه نزدیک شود، متقابلاً ترکیه نیز به خاطر اختلافات تاریخی‎اش با کشورهایی، چون سوریه و عراق دارد، از نزدیکی با اسرائیل به عنوان یک اهرم فشار در مقابله با مخالفانش سود می‎برد.

دامنه ملاحظات دیپلماتیک و تمایل به حل معضل آب از این طریق تا جایی پیش رفت که برخی از نویسندگان یهودی خواستار اجرای سیاست آب در برابر زمین شدند؛ که با مخالفت شدید گروه‎های مختلف سیاسی اسرائیل مواجه شد. علت اینکه چرا دیپلماتیک در این شکل با مخالفت شدید گروه‎های سیاسی اسرائیل مواجه شد به علت ماهیت زورمدارانه استراتژیک کلان اسرائیل است.

در نهایت می‎توان چنین برداشت کرد که رژیم صهیونیستی در کنار ابزار‌های زورمدارانه از روش‎های دیپلماتیک به عنوان مکملی جهت رسیدن به اهداف اولیه استفاده می‎کند با این وجود دیپلماسی آن در حدی که منجر به واگذاری اراضی اشغالی شود به شدت رد شده و ترجیح به اقدامات نظامی می‎دهد.

ج: اقدامات امنیتی و نظامی اسرائیل برای به دست آوردن آب

اسرائیل حکومتی است با سیاستی کاملاً نظامی و از بدو تأسیس تاکنون برای به دست آوردن هر خواسته و هدفی نزدیک‌‎ترین روش را درگیری نظامی می‎داند و در نظر می‎گیرد. آب که مسأله‎ی حیاتی و مهمی برای اسرائیل است از این محدود خارج نیست. این رژیم همواره به منابع آبی کشور‌های منطقه از جمله سوریه، لبنان و اردن چشم طمع داشته و درصدد بوده است که از طریق جنگ اشغال‎گری و یا مذاکره به اصطلاح صلح سیاست‎های سلطه جویانه‎اش را در منطقه پیش برد. چشم داشت این رژیم به منابع آبی کشور‌های عربی در رویای اسرائیل مبنی بر نیل تا فرات آشکارا مشهود است.

در سال 1978 نیرو‌های اسرائیلی در جنوب لبنان به تهاجم گسترده‌‏ای دست زدند و قسمت‎‌هایی از جنوب این کشور را که تا رودخانه لیتانی می‎رسید به اشغال خود در آوردند. در این زمان سازمان ملل قطعنامه 425 مبنی بر عقب‎نشینی فوری و بی قید و شرط اسرائیل از این مناطق و استقرار نیرو‌های حافظ صلح بین‎المللی در آن را صادر کرد؛ اما رژیم اشغالگر قدس، علیرغم تقاضا و فشار جامعه بین‌المللی تاکنون از این امر خودداری کرده و همچنان به اشغال خود ادامه داده است.

در سویی دیگر اسرائیل مزارع شعبا را که در بیست کیلومتر مربع مساحت دارد، درسال 1967 اشغال و آب‎های لبنان ثروتی است که در دست اسرائیل افتاده است. رژیم صهیونیستی از بدو تأسیس خود با در اختیار داشتن منابع آب سه رودخانه مهم لبنان (لیتانی، حاصبانی و وزانی)؛ هم اینک در کنار اشغال مزارع شبعا به دیگر منابع آب لبنان نیز چشم دوخته است.

سوریه یکی از همسایگان اسرائیل به شمار می‎آید که در روابط آن حتی مسأله صلح نیز تحت تأثیر مسأله آب است. توقف چهار دوره مذاکرات غیر مستقیم سوریه و اسرائیل با میانجی‎گری ترکیه در سال 2008 برخلاف آن چه اعلام شد، از جنگ غزه ناشی نبود، بلکه مخالفت اسرائیل از تعهد کتبی به عقب نشینی کامل از جولان به شکست مذاکرات انجامید. اسرائیل خواهان حفظ دستکم یک کمربند امنیتی در داخل خاک سوریه به عمق 400 متر پیرامون دریاچه طبریه است تا این منطقه به طور کامل برای همیشه زیر سیطره کامل این رژیم باقی بماند. از این رو با تعهد عقب نشینی به مرز چهارم ژوئن سال 1967 مخالفت و اسرائیل سیطره برد دریاچه طبریه را تأمین کننده بیش از یک سوم نیاز‌های آبی آن خط قرمز دانسته و هرگز با عقب نشینی کامل از جولان سوریه موافقت نخواهد کرد.

جولان فلاتی به مساحت 1800 کیلومتر مربع که بین لبنان، فلسطین، اردن و سوریه قراردارد و در واقع محل اتصال کشور‌های کنونی ناحیه شام است. جولان از شمال به کوه‏‌های حرمون منتهی می‌‏شود و بزرگترین قله این رشته کوه جبل الشیخ نام دارد. دره نهریرموک، در مرز سوریه و اردن، در جنوب قرار دارد. نهر اردن و دریاچه طبریه در غرب جولان، این منطقه را از فلسطین جدا می‎کند و قله جبل الشیخ که در طول سال همواره پوشیده از برف است. منبع اصلی تأمین آب دریاچه طبریه و اردن به شمار می‏‌رود. منطقه جولان دارای منابع آبی حدود 20 میلیون متر مکعب است. شهرک‎های یهودی نشین این منطقه با نیاز سالیانه به 26 میلیون متر مکعب آب، بخشی از نیاز خود را از دریاچه طبریه و بقیه را از چشمه‎ها و چاه‎ها و آب‎های زه‎کشی شده سطح تأمین می‎کنند.

به طوری که آب‎های دریاچه رام که بزرگترین حوضچه آبی جولان به شمار می‎آید به سوی آبادی‎های اسرائیل منحرف شده و با اشغال این مناطق سوریه از 138 میلیارد متر مکعب بارش سالیانه این مناطق محروم شده است. جولان در جنگ 1967 به اشتغال اسرائیل درآمد و عنوان پیش شرط صلح میان دو کشور به آن تأکید می‎شود. اسرائیل نمی‎خواهد کشوری بر این سرزمین بسیار مهم و استراتژیک تسلط یابد. بدیهی است خروج نیرو‌های اسرائیل از جولان این رژیم را از دسترسی به این منبع عظیم آب محروم می‎کند. برخی از کارشناسان اسرائیلی از جمله مارتین شیرمن معتقدند که اسرائیل برای جلوگیری از خطر احتمالی دست‎یابی کشور‌های منطقه به همه منابع آبی ناگزیر از روی آوردن به اقدام نظامی است. صهیونیست‎ها معتقدند که در آینده با کاهش منابع آب رو به رو خواهند بود و آب را مهم‎ترین خطر دراز مدت برای آینده خود در منطقه ارزیابی می‎کنند.

د) اقدامات علمی برای به دست آوردن آب توسط اسرائیل

با توجه به شراط طبیعی فلسطین اشغالی، کاملاً مشخص است که حل کامل مشکل کم آبی برای یهودیان اسرائیل با استمداد از روش‎هایی که به آن پرداخته شد، امکان پذیر نیست؛ بنابراین لازم است این مشکل مورد بررسی‎های علمی دقیق قرار بگیرد. این امر علاوه بر این که هزینه مالی فراوان نیازمند نیرو‌های انسانی مشخص و کارآمد و همچنین تجهیزات آزمایشگاهی پیشرفته هم است. البته این پروژه‎های علمی توسط مؤسسات و دانشگاه‎ها و در نهایت دولت‎های دیگر برای رژیم صهیونیستی فراهم شد.

یک نمونه از این پروژه‎ها، پروژه موسوم به HMEWP (پروژه هاروارد برای حل معضل آب در خاورمیانه) در سال 1992 است که این طرح توسط جمعی از اعضای هیأت علمی دانشگاه هاروارد و مؤسسه فن‎آوری ماساچوست انجام شد. نیرو‌های فکری و متخصص غربی نقش چشمگیری در پروژه‎های ملی اسرائیل ایفا کرده‌اند که در مجموع توانسته میزان خطای طرح‌‏ها را کاهش دهند. از دهه 1960 و با ایجاد نخستین تأسیسات آب شیرین کن که به طور قابل توجهی به آب دریا متکی بود، اقدامات علمی صنعتی اسرائیل برای حل معضل آب فعال شد. بعد از 1990 و کاهش شدید آب دریاچه جلیلیه اسرائیل با توان بیشتری به طرح‏های علمی توجه نشان داده است.

شیرین سازی آب‏‌ها، آبیاری قطره‏ای، بازیابی آب‌ها از جمله اقدامات اصلی آن‌ها در جهت تولید آب قابل مصرف بود برای بهبود مصرف سراسر اسرائیل در دستشویی‎ها و دوش‎های حمام شیرآلات کم مصرف نصب و به بازیافت آب‌های فاضلاب پرداخته شد. مؤسسه شیرین‎سازی آب در اسرائیل IDE براساس بررسی تکنولوژی MIT نوزدهمین شرکت هوشمند برتر جهان در 2016 شناخته شد که این اقدامات بدون همیاری دیگر کشور‌ها برای اسرائیل بسیار دشوار می‎نمود.

نکته قابل توجه در مورد آب شیرین‎کن‎ها که نباید از نظر دور داشت آسیب زیست محیطی این تأسیسات است، که به مرور زمان شرایط زیستی در منطقه مدیترانه و دریای احمر را با مشکلات متعددی مواجه خواهد ساخت.

همانگونه که تغییرات آب و هوایی در خاورمیانه موجبات ایجاد تحولات زیست محیطی می‏‌شود در آینده شرایط نامناسبی را از جهت تأمین آب مورد نیاز بر اسرائیل همانند دیگر کشور‌ها تحمیل خواهد کرد. باتوجه به بررسی‏‌های انجام شده اسرائیل در برابر کمبود آب می‎تواند یا مجبور خواهد بود که به یکی از سه روش ذیل اقدام کند تا بتواند با این مشکل مواجه شود.

اولین روش به نظر خودکفایی می‌‏رسد؛ از آنجا که کاهش در آب دریاچه کینرت (طبریه) در سالیان آینده حتمی است و این دریاچه مهم‌ترین منبع آب شیرین و کشاورزی و منبعی مهم برای حفظ و توسعه گردشگری اسرائیل می‏‌باشد؛ بنابراین حفظ ذخایر این دریاچه تبدیل به یک اولویت ملی اسرائیل شده است. در نهایت اسرائیل تمرکز زیادی بر روی تکنولوژی انرژی‌‏های تجدیدپذیر، آب شیرین‌کن‎ها و منابع غیر معمول آب مانند بازیافت آب و آب دریا خواهد داشت.

همچنین اسرائیل قصد دارد تا سال 2020 ظرفیت آب شیرین‎کن‎های خود را معادل منابع طبیعی آب آشامیدنی‌اش افزایش دهد. اگرچه این موضوع به واردات بیشتر انرژی خصوصاً گاز مایع در کوتاه مدت احتیاج دارد ادامه توسعه منابع انرژی داخلی و بهره‎گیری از میدان‎های داخلی می‎تواند در طولانی مدت این امر را جبران کند، حتی اگر منابع آب بسیار انرژی بر باشد.

دومین روش از نظر متفکران این است که اسرائیل در کنار پیشرفت‏‌های تکنولوژیکی سعی خواهد کرد به منابع آبی جدیدی دستی یابد حال این تلاش صلح جویانه و با تأکید بر همکاری‏‌های اقتصادی و روابط سیاسی انجام می‏‌گیرد مانند واردات آب از ترکیه یا مصر و یا در ادامه روش رئالیستی و توسعه طلبانه فعلی از طریق استفاده از برتری نظامی و اقتصادی خود در منطقه به منابع بیشتری از منابع آبی همسایگان خود دست‎اندازی خواهد کرد و برای تحقق رویای اسرائیل بزرگ از نیل تا فرات دست به توسعه طلبی نظامی خواهد زد.

شیوه نظامی هم در آینده دیگر جواب نخواهد داد، زیر محیط جغرافیایی شرایط یکپارچه‎ای دارد و کمبود مشکلات منطقه می‎تواند در اسرائیل مشکلات بسیاری ایجاد کند به عنوان مثال 50 سال از اشغال غزه و فلسطین می‏‌گذرد. بر اثر کمبود آب آشامیدنی در غزه بیماری‏های واگیردار و خشونت در حال افزایش است و این مشکل می‏‌تواند همانند بمب ساعتی برای سلامت جهانی عمل کند.

در نهایت باید پذیرفت رژیم اسرائیل کاملاً از وضعیت آب در داخل اسرائیل و خاورمیانه آگاهی دارد و دست به اقدامات متعددی زده تا بتواند موجودیت مستقل خود را با تأمین نیاز اب حفظ کند و همانگونه که بررسی شد از شیوه‌‏های متعددی استفاده کرده است، ولی آیا در طولانی مدت این روش‌ها یعنی روش استفاده از زور یا دیپلماسی و در نهایت روش‏‌های علمی می‌‏تواند نیاز آب اسرائیل را برطرف کند. آیا از لحاظ ژئوپلتیکی اسرائیل از فضای خاورمیانه تافته جدا بافته‌‏ای است، یعنی شکل‌‏گیری بحران شدید آب در خاورمیانه دامن اسرائیل را نخواهد گرفت، آیا استفاده مداوم از آب‏‌های جاری و ذخایر زیرزمینی از طرف اسرائیل خطر این بحران را عظیم‎تر نمی‏‌کند.

گزارش از رضا مهرعطا

انتهای پیام/ 441