سیری در «ولایت فقیه» و «حکومت اسلامی» در آرای امام خمینی (ره)

کتاب «فقه و سیاست در ایران معاصر» اثر قابل اعتنایی است که به بررسی دو مقوله «ولایت فقیه» و «حکومت اسلامی» می‌پردازد و به طور مفصل آنها را با توجه به آرای امام خمینی (ره) تحلیل کرده است.

کد خبر: ۳۶۷۲۶۳

تاریخ: ۰۳ آبان ۱۳۹۸ - ۰۲:۱۵

به گزارش خبرنگار فرهنگ و هنر دفاع‌پرس، شناخت حکومت اسلامی و ولایت فقیه درک وقوع انقلاب اسلامی را آسان‌تر کرده و ما را به فهم ضرورت تشکیل حکومت دینی مبتنی بر اصل ولایت فقیه نزدیک می‌کند. مسلما حفظ چنین حکومتی و صدور آن لازمه شناخت همه جانبه این دو اصل است.

«داود فیرحی» در کتاب «فقه و سیاست در ایران معاصر» با عنوان فرعی «تحول حکومت داری و فقه حکومت اسلامی» به این دو مقوله مهم پرداخته است.

نویسنده در فصل هفتم این کتاب با عنوان «امام خمینی و فقه حکومت» آورده است:

امام خمینی (ره) و فقه حکومت

«هر بحثی درباره فقه حکومت اسلامی، در ایران و اسلام معاصر، با امام خمینی و نظریه ولایت فقیه او پیوند دارد. اندیشه حکومت اسلامی به عنوان یک اصطلاح فقهی ـ سیاسی فراگیر، تاریخ طولانی ندارد و به‌ویژه از دهه 1320 به بعد رواج یافته است. دهه 20 دهه رقابت ایدئولوژیک بین اسلام، سرمایه‌داری و سوسیالیسم در ایران و جهان اسلام است و اسلام به‌عنوان ایدئولوژی یا به تعبیر متفکران مسلمان، مکتب وسط با ویژگی‌های مختص خود تلقی می‌شد.

هر ایدئولوژی یا مکتب، اعم از اسلامی و غیر آن، به طور منطقی سه وظیفه عمده دارد؛

الف) تبین وضعیت موجود

ب) تبیین وضع یا دولت آرمانی

ج) راهبرد گذار از وضع موجود به نظم مطلوب

اندیشه حکومت اسلامی به‌عنوان آرمان جایگزین از دهه 20 به بعد در گفتمان سیاسی ایران زاده شد و لاجرم فقه حکومت اسلامی نیز در ادبیات فقه شیعه تکوین و توسعه یافت. فقه حکومت اسلامی نسخه‌های متفاوتی پیدا کرد.

یکی از مهم‌ترین و تأثیرگذارترین نظریه‌ها در حوزه فقه حکومت اسلامی، دیدگاه امام خمینی (ره) و نظریه ولایت فقیه او بود. نظریه امام چنان اهمیتی یافت که به ‌تدریج نوعی همسانی یا ملازمه بین نظریهولایت فقیه و حکومت اسلامی پیدا شد و هر کدام آن دیگری را تداعی نمود.

این نظریه از دهه 20 در آثار امام خمینی (ره) ظاهر شده و تکامل یافته است.»

تحول شناسی ادبیات نظریه

در اندیشه امام خمینی (ره) ملازمه تعیین کننده‌ای بین دو مفهوم حکومت اسلامی و ولایت فقیه وجود دارد. این ملازمه، از نخستین آثار مکتوب ایشان تا آخرین نوشته‌ها خطاب به شورای بازنگری قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در سال 1368 دیده می‌شود.

در گفتار سوم از کشف‌الاسرار (1324) که به موقعیت روحانی در جامعه شیعه پرداخته است، نخستین توضیحات از این ملازمه دیده می‌شود. ایشان در پاسخ به این پرسش که: می‌گویند مجتهد در زمان غیبت نایب امام است ... آیا حکومت و ولایت نیز در آن هست یا نه؟ اشارات فشرده و همراه با احتیاط در این‌باره، یعنی ملازمه حکومت اسلامی و ولایت فقیه در دوره غیبت دارد.»

انتهای پیام/161