دفاع‌پرس گزارش می‌دهد؛

نذرهای فرهنگی محرم/ هنرمندانی که هنرشان را وقف حسین (ع) کردند

بی‌تردید هنر ایرانی نقش مهمی در انتشار فرهنگی عاشورایی داشته است و از این میان خط و خوشنویسی جایگاه ویژه و ممتازی دارد و امروز در عصر دیجیتال و تکنولوژی نیز هنوز این هنر ایرانی است که برای فضاسازی محیطی به مدد می‌آید.

کد خبر: ۴۱۲۵۰۷

تاریخ: ۰۴ شهريور ۱۳۹۹ - ۰۸:۵۱

به گزارش خبرنگار فرهنگ و هنر دفاع‌پرس، حادثه عاشورای محرم سال 61 هجری از حوادث‏ کم ‏نظیری است که علاوه بر داشتن زمینه‌‏های مطالعه‏ در ابعاد گوناگون از یک زاویه نیز دربردارنده تاثیر عمیق‏ این واقعه بر آثار هنرمندان ایرانی است.

در حقیقت‏ می‌‏توان این‏گونه بیان داشت که هنرمندان در عصرهای مختلفی چون تعزیه، موسیقی تعزیه، نقاشی، شعر و خوشنویسی با همدلی و هماهنگی‏ طبیعی در جاودان کردن این واقعه مهم تاریخ اسلام‏ سهم خویش را ادا کرده‌‏اند. از هم‏‌تنیدگی هنر خوشنویسی در شیوه‏‌های گوناگون آن با ادب فارسی به‏ عنوان یک ویژگی ذاتی یکی از زمینه‏‌هایی را فراهم‏ آورده که در نتیجه آن انعکاس مضمون‌‏پردازی‌های مهم‏ شاعران با کمک هنرمندانه خوشنویسان بر صفحات‏ تاریخ ثبت و ماندگار شده است و از این منظر در مورد موضوع خاص این نوشتار یعنی حماسه عاشورا ادبیات‏ خاصی شکل گرفته است.

صرف‏‌نظر از مجموعه نوحه‏‌هایی که در رثاء و شهادت حضرت حسین بن علی (ع)و یاران باوفای آن‏ حضرت به دست خوشنویسان قلمی شد می‏‌توان به‏ کتیبه‏‌های بسیار فراوانی که در ایام محرم در هر کوی و برزن به نمایش درمی‏‌آید اشاره کرد که وجه غالب در محتوای آن‌ها عباراتی است که متناسب با موضوع به‏ دست هنرمندان خطاط تحریر یافته است.

بر این نکته‏ نیز باید افزود که ارزش و عیار هنری این دسته از آثار در این جا مورد بحث نمی‌‏باشد، اما از جهت عمومیت یافتن‏ این نوشته‏‌ها که به عنوان جزیی ثابت از فرهنگ‏ مکتوب و نمایشی عاشورا درآمده است؛ نمی‌‏توان آنها را از مدنظر دور داشت زیر تعداد فراوان این نمونه‏‌ها نشان‏ از کارکرد و خدمتی است که هنر خوشنویسی در راستای‏ مراسم سوگواری حضرت سید الشهد(ع) عهده‌‏دار بوده‏ است.

اما به غیر از آثار گوناگون و متفرقه‌‏ای که در موضوع حماسه عاشورا به دست خوشنویسان ایرانی‏ رقم تزیین یافته است می‏‌توان اذعان داشت که در بین‏ آثار و ادبیات مربوط به این واقعه مهم در تاریخ اسلام‏ مقبولترین اثری که در بین مردم و عزاداران حماسه‏ حسینی جای خود را باز کرده و از رونق تام و تمام‏ برخوردار شده است، همانا ترکیب‏‌‌بند مولانا محتشم‏ کاشانی است. بر این اساس آشناترین جلوه‏‌های هنر خوشنویسی در خدمت مضامین عاشورایی پیوندی‏ ناگسستنی با این ترکیب‏بند پیدا کرده است و تجلی این‏ پیوند همان کتیبه‏‌های فراوان متنوعی است که بر روی‏ پارچه‏‌های سیاه و با خوشنویسی نستعلیق به رنگ‏ سفید و در اندازه قلم کتیبه نقش بسته و نمونه‏‌های‏ متعدد آنها در تمام امکان مذهبی، مساجد و حسنیه‏‌ها دیده می‏‌شود.

به طور معمول در این نوع از کتیبه‏‌های پارچه‌‏ای نواری مستطیلی شکل تداوم پیدا می‏‌کند و در قسمت‏ بالایی یا پیشانی کار مصرعی از ترکیب‏‌بند محتشم به‏ نمایش گذاشته می‏‌شود و در قسمت پایین‏تر فضایی‏ وسیع‌تر و با قلم کتیبه‌ی بزرگ مصرع‌های بند اول‏ ترکیب‏ بند جاودانیت محتشم قرار می‏‌گیرد. به همین‏ ترتیب در خواص کتیبه‏‌های هر مصرع عبارت «یا ابا عبدالله الحسین شهید» که شأن نزول حادثه را یادآور می‏‌شود تکرار می‌شود.

در کنار این فرایند عمومی شکل خاص‏تری از بروز هنر خوشنویسی در کتابت کامل ترکیب‏‌بند محتشم‏ کاشانی به صورت آثار چاپ شده قابل بررسی است. به‏ طور حتم کتابت و چاپ این اثر یعنی ترکیب‏‌بند محتشم‏ یکی از عرصه‏‌های مهمی بوده است که هنرمندان‏ خوشنویس گوشه‏‌ای از عشق‏‌ورزی خود را به خاندان‏ اهل بیت و بویژه به حضرت امام حسین(ع) ادا کنند زیرا مکاتبت آثاری از این دست نیازمند یک زمینه و میل‏ درونی بوده و همچنان که محتشم کاشانی با چنین‏ پشتوانه‌‏ای به سرودن ترکیب‏‌بند توفیق یافته است‏ خوشنویسان نیز بنابر میل باطنی و پیوند استوار دینی به‏ این مهم همت داشته‌‏اند. به عنوان نمونه در سال‌های‏ گذشته نسخه‏‌هایی از ترکیب‏‌بند محتشم کاشانی توسط خوشنویسان و به ویژه نستعلیق‏‌نویسان نوشته و به زیور چاپ آراسته شده است.

بی‌تردید هنر ایرانی نقش مهمی در انتشار فرهنگی عاشورایی داشته است و از این میان خط و خوشنویسی جایگاه ویژه و ممتازی دارد و امروز در عصر دیجیتال و تکنولوژی هنوز این هنر ایرانی است که برای فضاسازی محیطی به مدد می‌آید؛ محرم که می‌‎‌شود گوشه و کنار شهر و روستاها همگی هدفمند به سمت هدفی مشترک حرکت می‌کند؛ هرکس در هر جایگاه حقیقی و حقوقی که هست، سعی می‌کند قدمی هرچند کوچک اما در شان و منزلت امام شهید خود بردارد. حالا در این میان کسانی با نگاه زیبای خود به‌فکر زیبا کردن حال و هوای محیطی خود هستند و از هر هنری و فکری فروگذار نمی‌کنند.

از آنجایی که سیاه پوش شدن و هم رنگی به‌نوعی پرداختن به شعائر حسینی تلقی می‌شود و اهمیت زیادی دارد، حالا هر گوشه و کناری جوانان خوش ذوق دست به ابتکاراتی می‌زنند و هنر ایرانی خطاطی را به کار می‌گیرند و با طراحی چند شابلون حال و هوای شهری را حسینی می‌کنند. این روزها هنرمندان عرصه‌های مختلف هنری وارد میدان عاشورایی شده‌اند و هر کس به اندازه توان سعی در خدمت به دستگاه امام حسین (ع) دارد؛ خدمتی با نیت «نذر» که در عرصه‌های مختلف به‌کار گرفته می‎شود و بخش مهمی از آن هنری است.

انتهای پیام/ 121