گزارشی از پیشنهاد جدید روسیه به جای اس 300

«Antey 2500» یا «P.M.U»؛ هر دو مقبولند اما این کجا و آن کجا +عکس

تخصص اصلی Antey-2500 درگیری با موشک های بالستیک بوده اما تهدید اصلی پیش روی ایران حملات موشک‎های کروز و جنگنده‎ها از ارتفاع بسیار پائین است جایی که در محدوده اصلی توان موشک‎های این سامانه نیست زیرا کمینه ارتفاع هدف قابل درگیری برای آن 25 متر است در حالی که نمونه‎های اس 300 پی-ام-یو می‎توانند با اهدافی در ارتفاع پروازی 10 متری هم درگیر شوند.

کد خبر: ۴۱۸۷۸

تاریخ: ۰۵ اسفند ۱۳۹۳ - ۱۲:۵۸

به گزارش دفاع پرس، چند سالی است که ماجرای بدقولی روسها در فروش سامانه دفاع هوایی موشکی «اس-300» به کشورمان بر سر زبانها افتاده است. طبق اخبار موجود ایران در سال 2007 این سامانه را به کشور سازنده یعنی روسیه سفارش داده و به طور معمول هم میبایست چند وقتی صبر میکرد تا آنها را تحویل بگیرد اما در آستانه ارسال این سامانهها به ایران، برخی دلایل واضح و پنهان، مانع از اجرای این قرارداد شد.

در ادامه نیز رئیس جمهور وقت روسیه با بهانه قراردادن قطعنامه 1929 شورای امنیت سازمان ملل، قرارداد کشور خود با ایران را یکجانبه لغو کرد. پس از آن بود که ایران با طرح دعاوی حقوقی در دادگاهی بین المللی درخواست دریافت غرامت 4 میلیارد دلاری برای عدم اجرای قرارداد 800 میلیون دلاری خرید سامانههای اس-300 را مطرح کرد.

روسها در ابتدا این حرکت را چندان جدی نگرفتند اما با روشن شدن اینکه شانس چندانی برای صدور رأی به نفع آنها وجود ندارد واکنشهای خود را آغاز کردند که پیشنهاد جایگزینی سامانه «تور-ام-1» به جای اس-300 خنده دار ترین آنها بود. پس از آن، وزیر دفاع روسیه در سفر چند هفته قبل خود به ایران، تفاهم نامه ای را با وزیر دفاع کشورمان برای حل این موضوع منعقد کرد.

اما در روزهای گذشته خبری به نقل از یکی از مسئولان روسی منتشر شد که محتوای آن درخواست روسها برای پذیرش نوع دیگری از سامانه اس-300 با نام «اس-آ-23 گلادیاتور» یا همان سامانه ضد موشکی Antey-2500 به جای سفارش قبلی ایران بود.

از این رو در گزارش پیش رو به معرفی سامانه گلادیاتور و مقایسه آن با دو نمونه از سامانه اس-300 میپردازیم.

به گزارش مشرق، کار روی سامانه اس-300 با هدف دفاع از تأسیسات ثابت، مراکز اقتصادی و فرماندهی در اواخر دهه 1960 در شوری سابق آغاز و در حدود 10 سال بعد نسل اول آن وارد خدمت شد. این سامانه دارای سه نوع اصلی است: «اس-300پی» به عنوان نوع اصلی پدافند زمینی، «اس-300اف» برای استقرار بر روی شناورهای دریایی و «اس-300وی» یا همان آنتی - 2500 برای دفاع ضد موشکهای بالستیک.

طراحی اس-300 نشان از ورود به فضای جدیدی از سامانههای سطح به هوا بود که بعدها ناتوانی مشخص شده از تسلیحات سطح به هوای روسی در جنگ الکترونیک در درگیریهای نظامی مختلف در بهسازی آن و توسعه مدلهای مطرح مانند پی-ام-یو نقش بسزایی داشت همانطور که نتایج رزمایشهای ناتو با حضور این سامانه که در اختیار کشورهای اروپای شرقی بوده تأیید کننده قابلیت بالای آن در برابر اخلالگرهای هوا و سطح پایه است.

همچنین باید اشاره کرد ضعفهای سامانه اصلی دوربرد روسیه یعنی «اس-200» نیز در شکلگیری اس-300 با رویکردها و نوآوریهای خاص آن نقش مهمی داشته است از جمله بزرگی موشک سامانه فوق با حمل و نقل سخت، سوخت مایع بودن پیشران و دردسرهای آن، مانورپذیری کم، تعداد کم روی هر پرتابگر، نیازمندی بالا به تعمیر و نگهداری، زمان بارگذاری زیاد موشک روی پرتابگر، زمان آماده به کار کم و قابلیتهای پائین در انهدام هواپیما و موشک کروز(در نمونههای اول اس-200).

به مرور نمونههای جدید سامانه اس-300 نیز ساخته شده و خصوصاً پس از فروپاشی شوروی سابق نمونههای دگرگون شده و کاملاً روزآمد آن برای صادرات ارائه شدند. نمونههای جدید این سامانه که مشتریان بیشتری دارند به رادارهای آرایه فازی و موشکهای جدید مجهز بوده و قابلیت مقاومت بسیار بالا در شرایط جنگ الکترونیک دارند.

بنا بر اطلاعات موجود در رسانه های غربی، نمونه سفارش داده شده توسط کشورمان «اس-300پی-ام-یو-1» بوده است که قابلیتهای مناسبی از جمله توان شناسایی اهداف در برد 300 کیلومتری، برد درگیری 5 تا 150 کیلومتر با اهداف بسته به نوع موشک مورد استفاده، امکان درگیری همزمان با 6 هدف در ارتفاع 10 متر تا 27هزار متر را دارد.

بنابر ادعای شرکت صادرات تسلیحات روسیه بر خلاف نسلهای اول اس-300 ، این نمونه کاملاً متحرک بوده و در مدت کوتاه 5 دقیقه آماده به کار شده یا از حالت آماده به کار قابل جابجا کردن خواهد بود.

پرتابگر موشک در سامانه اس-300-پی-ام-یو-2

موشک اصلی این سامانه قابلیت درگیری با اهدافی تا سرعت 2800 متر بر ثانیه (بیش از 10هزار کیلومتر بر ساعت) را دارد که به معنی قابلیت انهدام هر هواپیمای جنگی و موشک کروز مافوق صوت ساخته شده و بسیاری از موشکهای بالستیک تاکتیکی و میانبرد است.

موشکهای مختلف اس-300پی-ام-یو-1و2 سرعتهایی در حدود 1700 تا 2000 متر بر ثانیه دارند که به معنی رسیدن به بیشینه برد در زمان متوسط 53 تا 97.5 ثانیه در بردهای مربوطه 90 تا 195 کیلومتر خواهد بود.

سامانه اس-300 میتواند به شبکه رادارهای روسی مانند «نبو»، «کاستا» و «گاما» از طریق سامانه کنترل و فرماندهی «پولیانا» متصل شود که بنابر اطلاعات منتشر شده برخی از این تجهیزات از جمله سامانه پولیانا در ایران موجود هستند.

مشخصات این دو نمونه از سامانه اس-300 به همراه دو نمونه در حال خدمت از نوع اس-300وی (همان پیشنهاد جدید روسیه به ایران) در جدول زیر ارائه شده است.

به گزارش مشرق، اولین نمونه از سامانه اس-300وی که از موشکهای «9M82» معروف به «جاینت» و نوع کوچکتر «9M83» معروف به «گلادیاتور» برخوردار است در واقع اولین سامانه ضد موشکهای بالستیک(ABM) نیز محسوب میشود.

موشک 9M83 سمت چپ و 9M82 سمت راست تصویر

نمونه بعدی این نوع با نام «اس-300وی-ام» نیز توسعه یافته که میتواند به کمک موشکهای بهسازی شده از جمله «9M83ME» با اهدافی تا 50 درصد سریعتر و 60 درصد سطح مقطع راداری(RCS) کمتر و موشکهای بالستیک تا 2.27 برابر دوربردتر درگیر شود.

البته در هر دو نسل اس-300وی، قابلیتهای موشک گلادیاتور از جاینت کمتر بوده و اطلاعات مندرج در جدول فوق برای این نوع از اس-300 بیشتر مربوط به موشک جاینت است.

بنابر اطلاعات منتشر شده، سامانه پیشنهادی روسیه به ایران به جای سفارش قبلی از نوع اس-300وی-ام است که هر چند در ظاهر برتریهایی بر نمونه مد نظر ایران دارد اما نگاهی دقیقتر به مشخصات آن گویای وجود نکات مبهمی است، خصوصاً با در نظر داشتن این نکته که ایران میتوانست در همان سال 2007 سامانهای از نوع اس-300وی-ام را سفارش دهد.

پرتابگر 4 تایی موشک گلادیاتور و دو تایی موشک جاینت در سامانه اس-300وی

نکته اول اینکه خانواده اس-300پی برای حفاظت از تأسیسات ثابت و مراکز فرماندهی توسعه یافته ولی اس-300وی گلادیاتور برای دفاع از صحنه عملیات زمینی. این تفاوت در هدف طراحی طبیعتاٌ در قابلیتهای مدنظر و حاصل شده نیز تأثیر داشته است.

مثلا حجم حمله هوایی قابل دفع، میزان ماندگاری در طیف حملات مختلف و پایداری در برابر حملات الکترونیکی. هر چند بهسازیهای بعدی، قابلیتهای اس-300پی و اس-300وی را به هم نزدیکتر کرده اما هنوز تفاوتهای مهمی در این دو نوع وجود دارد که در ادامه به آن اشاره می کنیم.

برای توضیح بیشتر باید گفت تحرک و پراکندگی نیروها در صحنه عملیات یکی از برتریهای ذاتی دفاعی آنها است.

از این رو توانمندی گلادیاتور میتواند برای این مأموریت کافی باشد اما ایران اس-300پی-ام-یو-1 را برای دفاع از تأسیسات ثابت و البته متمرکز خود میخواهد که از قضا توانمندی این نوع اس-300 برای این مأموریت بیشتر است. بنابراین امتناع از تحویل سامانه بهتر(در زمینه مربوطه) به معنی میل به عدم رساندن توانمندی دفاعی ایران به بیشینه ممکن است.

نکته دیگر اینکه برخی از توانمندیهای گلادیاتور که با مطالب فوق هم بیارتباط نیست دارای ابهامات اساسی است که مهمترین آنها مدت زمان عملکرد پیوسته سامانه بوده که به 48 ساعت محدود است.

همانطور که میدانیم این ایراد مهم در سامانه اس-200 در اختیار ایران نیز وجود داشت که متخصصان کشور با تلاش فراوان چند ساله موفق به رفع آن و بهسازی کامل این سامانه شدند. این در حالی است که به نظر میرسد سامانههای سری پی-ام-یو دارای چنین نقصی نیستند.

مورد دیگر توانمندی بالاتر نمونههای پی-ام-یو در کشف و ردگیری تعداد بیشتری هدف نسبت به گلادیاتور است؛ هرچند که پی-ام-یو-1 توانایی درگیری با تعداد کمتری هدف نسبت به آن دارد. هر چند ممکن است در عمل صدها هدف، کاملاً همزمان در یک حمله شرکت نکنند اما ایدهآل، دستیابی به بهترین سامانه ممکن و اگر مقدور نشد سامانه پائینتر از آن است.

البته با گسترش کاربرد اهداف کاذب پروازی شاید سامانههایی مانند اس-300 نیز به مرز اشباع توان ردگیری همزمان خود برسند که در اینصورت 40 هدفی که گلادیاتور کمتر از نمونههای پی-ام-یو ردگیری میکند مشکل ساز خواهد شد.

رادار کشف هدف 9-اس-15 با برد 250 کیلومتر

همچنین دقت داریم تخصص اصلی گلادیاتور درگیری با موشک های بالستیک است اما تهدید اصلی پیش روی ایران حملات موشکهای کروز و جنگندهها از ارتفاع بسیار پائین است جایی که در محدوده توان موشکهای این سامانه نیست زیرا کمینه ارتفاع هدف قابل درگیری برای آن 25 متر است در حالی که نمونههای پی-ام-یو میتوانند با اهدافی در ارتفاع پروازی 10 متری هم درگیر شوند. جالب اینکه ارتفاع پرواز موشکهای کروز هم به طور معمول بین 10 تا 20 متر است.

پرتابگر موشکهای گلادیاتور و جاینت

همچنین باید توجه داشت هر چند نسل بعدی اس-300وی-ام در آینده نزدیک به سازمان دفاع هوایی روسیه میپیوندد اما سامانه اس-400 که سلاح اصلی دفاع هوایی موشکی این کشور است از اس-300پی-ام-یو-2 به وجود آمده است نه خانواده اس-300وی.

به علاوه اصول طراحی بیان میکند دستیابی به سرعت و سقف پرواز بالاتر مستلزم صرف هزینه بیشتر است بنابراین به احتمال زیاد موشکهای بزرگتر سامانه گلادیاتور از نمونههای پی-ام-یو کمی گرانتر هم هستند که این موضوع هم هزینه انهدام هدف را افزایش میدهد. هرچند که بدون اطلاع دقیق از قیمت تمام شده این موشکها برای هر خریدار نمیتوان در این مورد قضاوت قطعی نمود.

همانطور که پیشتر نیز اشاره شد سامانه اس-300وی دارای سه نسل است. اطلاع دقیق و قطعی از اینکه کدامیک از آنها مورد پیشنهاد روسیه بوده بسیار مهم است خصوصاً اینکه در سامانه اس-300وی-ام، برد 200 کیلومتری درگیری مربوط به موشک جاینت است نه موشک گلادیاتور.

پرتابگر موشک در سامانه اس-300وی-ام

به گزارش مشرق، باید توجه داشت روسیه همین نوع سامانه را به کشورهای ترکیه و عربستان نیز پیشنهاد کرده است که میتواند به معنی عدم تمایل روسها به تقویت ایران بیش از این دو کشور و القای نوعی افزایش متوازن در توان دفاعی این سه کشور باشد ضمن اینکه این سامانه قابلیت دفاع ضد بالستیک دو کشور عربستان و ترکیه را افزایش خواهد داد در موقعیتی که موشکهای بالستیک ایران از نقاط قوت مهم توان نظامی آن به شمار میروند.

به علاوه میتوان انتظار داشت نیروهای ناتو و آمریکا پس از ورود این سامانهها به این دو کشور اجازه داشته باشند تمام اجزاء و دادههای عملکردی و توان واقعی آن را بررسی و ارزیابی کنند که در اینصورت عملاً این سامانه مزیت عمدهای برای ایران تا زمان اجرای بهسازیهای بومی روی آن نخواهد داشت.

ذکر این نکته نیز ضروری است که کشورمان ایران چند سالی است به طور جدی بر روی سامانه جایگزین اس-300 با نام «باور-373» کار کرده است که بنا بر اعلام مسئولان مربوط، توانمندیهای آن قابل مقایسه و در برخی موارد برتر از نمونه خارجی است بنابراین در شرایط فعلی بین پذیرش پیشنهاد جدید روسیه و یا پافشاری(تا حد امکان) برای دریافت سامانه مد نظر باید انتخاب هوشمندانهای صورت گیرد.

دست کم توجه به میزان توانمندی عملی قابل دستیابی توسط باور-373 در هر یک از مأموریتهای ضد کروز و ضد بالستیک میتواند به انتخاب بین گلادیاتور (با توان ضد بالستیک بهتر) اگر توانمندی ضد کروز باور-373 برتر از آن یا کافی باشد یا نمونههای اس-300پی-ام-یو (با توانمندی ضد کروز بهتر) یاری کند.

البته اگر بتوان روی تمایل روسها به فرار از پرداخت غرامت سنگین 4 میلیارد دلاری و عدم تکرار بیتعهدی اخیر حساب کرد، مدت زمان تحمیلی برای دریافت سامانه جدید اگر برای دریافت سامانهای بهتر از سفارش قبلی ایران صرف شود مثلاً اس-300پی-ام-یو-2 ، قابل قبولتر خواهد بود.

در هر صورت امیدواریم میل به پایان دادن ماجرای اس-300 به اتخاذ تصمیم نادرست و عجولانه در این زمینه منجر نشود. البته اعلام جزئیات بیشتر و قانع کنندهتر از باور-373 نیز میتوانست به نرمتر شدن طرف خارجی کمک کند همانطور که پس از تحویل ناوشکن(ناو محافظ) جماران این موضوع به عینه اتفاق افتاد.

البته نمونه جدیدی از Antey-2500 وجود دارد که برد آن 400 کیلومتر بوده و به تازگی تحویل ارتش روسیه شده است، اما جزییات آن تاکنون افشا نشده است و بعید است که چنین نمونه مختص ارتش روسیه، به کشوری صادر شود.

هرچند هنوز نکات ابهام آمیز فراوانی در خصوص این پیشنهاد روسیه وجود دارد چراکه مطرح کننده آن شخص یا دستگاه طرف قرارداد با ایران نبوده و در عین حال، استفاده از صفت «آخرین تکنولوژی سامانه ضد موشکی Antey-2500 » در خبر روز دوشنبه که اصطلاحی مبهم و فاقد توضیحات مشخص است، نشان می دهد این خبر از جامعیت لازم برخوردار نیست.

منبع:مشرق