شاخصه‌های اصلی سند تحول قضایی؛ از «نگرش آسیب‌شناسانه» تا «دسترسی عمومی به خدمات حقوقی»

یکی از ویژگی‌ها و خصایص اصلی سند تحول قضایی که مورد تاکید اکثر قریب به اتفاق متخصصان و نخبگان حقوقی و غیرحقوقی کشور قرار گرفته، نگرش مبتنی بر آسیب شناسی سند مزبور است.

کد خبر: ۴۴۹۶۵۶

تاریخ: ۱۴ فروردين ۱۴۰۰ - ۱۰:۴۳

به گزارش گروه سایر رسانه‌های دفاع‌پرس، ششم دی ماه ۹۹، خبر ابلاغ سند تحول قضایی در رسانه‌های کشور منتشر شد. مسیر تحول قضائی بر اساس برنامه‌ای آغاز شد که حجت‌الاسلام رییسی قبل از تصدی سمت ریاست دستگاه قضا آن را خدمت مقام معظم رهبری (مدظله العالی) ارائه و با موافقت و استقبال ایشان نسبت به مفاد این برنامه، تحولات وارد بخش اجرایی گردید.

اما بر اساس تجربه‌های مدیریتی، اقتضائات اجرایی و همچنین مشاوره‌هایی که از متخصصان و کارشناسان داخل و خارج از بدنه دستگاه قضائی گرفته شد، این برنامه‌ی تحولی ارتقاء یافت و سرانجام نسخه ویرایش شده‌ی آن توسط رییس دستگاه قضا و تحت عنوان «سند تحول قضائی» ابلاغ گردید.

ابلاغ سند تحول قضایی با استقبال جامعه حقوقی و نخبگانی و فعالان اجتماعی و سیاسی و رسانه‌ای کشور مواجه شد و متخصصانی از حوزه‌های مختلف در باب مزایای این سند به ایراد موضع پرداختند؛ در ادامه به برجسته‌ترین ویژگی‌های سند تحول قضایی که مورد تصریح جامعه نخبگانی کشور قرار گرفته، اشاره می‌کنیم:

نگرش آسیب‌شناسانه؛ ویژگی برجسته سند تحول

یکی از ویژگی‌ها و خصایص اصلی سند تحول قضایی که مورد تاکید اکثر قریب به اتفاق متخصصان و نخبگان حقوقی و غیرحقوقی کشور قرار گرفته، نگرش مبتنی بر آسیب شناسی سند مزبور است؛ به گونه‌ای که در سند تحول قضایی تمام نقاط مثبت دوره ۴۰ ساله قوه قضاییه در کنار چالش‌ها و آسیب‌ها و عوامل بروز آن‌ها احصاء شده و برای مرتفع کردن این عوامل، راهکار‌های دقیق و عملیاتی و اجرایی شناسایی و اولویت‌بندی شده و متولی اجرا تعیین گردیده است.

مردم‌محوری

مردم‌محوری، یکی دیگر از ویژگی‌ها و خصایص برجسته سند تحول قضایی است؛ در واقع سند مزبور با هدف غایی ارئه خدمات قضایی مطلوب‌تر به مردم تنظیم و تدوین و ابلاغ شده است و مقصود نهایی خود را افزایش رضایتمندی مردم به عنوان صاحبان اصلی انقلاب اسلامی ترسیم کرده است.

ستاد راهبری سند تحول

سند تحول قضایی، یک سند تزیینی نیست و به منظور نظارت مستمر بر حصول نتایج مفاد آن، «ستاد راهبری سند تحول» با ریاست شخص رئیس قوه قضاییه تشکیل شده است؛ ستادی که هر دو هفته یکبار جلسات خود را به منظور بررسی نحوه عملکرد و کارکرد مراجع و مراکز قضایی ذیل سند تحول برگزار می‌کند.

از زمان آغاز دوره تحول در دستگاه قضایی، بالغ بر ۸۰ دستورالعمل، آیین‌نامه و بخشنامه صادر شده است که سند تحول چکیده‌ای از این دستورالعمل‌ها، آیین‌نامه‌ها و بخشنامه‌هاست؛ بنابراین مقدمات و فرآیند اجرایی و عملیاتی شدن غالب مفاد سند تحول طی یک سال و نیم اخیر در دستگاه قضایی تمهید شده است.

قضازدایی

«قضازدایی» یکی از مقوله‌هایی است که در سند تحول قضایی بدان توجه شده است؛ به عبارت دیگر، در سند مزبور تمهیداتی برای توسعه مأموریت‌های شورا‌های حل اختلاف و گسترش بخش‌های داوری و میانجیگیری اتخاذ شده تا از ظرفیت نهاد‌های شبه‌قضایی در راستای ایجاد صلح و سازش میان طرفین دعوا بهره‌گیری شود و از این طریق، هم بار پرونده‌های قضایی کاهش یابد و هم امور مردم تسهیل و تسریع شود.

ارتقاء حقوق عامه

یکی دیگر از ویژگی‌های برجسته سند تحول قضایی، اهتمام به موضوع حقوق عامه است؛ به طور کلی، ضمانت اجرای ناکافی و کم‌اثر در صیانت از حقوق عامه همواره یکی از چالش‌ها بوده است که برای رفع این معضل در سند تحول قضایی، بر پیگیری ترک وظایف قانونی مدیران و اهمال و سهل‌انگاری در صیانت از حقوق عامه از جانب آنها، تصریح شده است. همچنین در سند مزبور به تعیین مجازات متناسب برای تضییع‌کنندگان حقوق عامه و تعیین ﺿﻤﺎﻧﺖ اﺟﺮاﻫﺎی ﻣﻨﺎﺳﺐ و اﯾﺠﺎد ﺷﻌﺐ ﺗﺨﺼﺼﯽ رﺳﯿﺪﮔﯽ ﺑﺮای ﺻﯿﺎﻧﺖ از ﺣﻘﻮق ﻋﺎﻣﻪ تاکید شده است.

هوشمندسازی فرآیند‌های قضایی

اجرا و پیاده‌سازی پروژه‌های فناورانه برای تسریع و تسهیل دسترسی مردم به عدالت، از جمله مفاد مورد تاکید در سند تحول قضایی است؛ همچنین در سند مزبور، مفادی گنجانده شده است که اجرای آن‌ها مستلزم کاربرد برنامه‌های آنلاین و هوشمند است. قریب به ۵۰ درصد از تکالیف و راهکار‌های اجرایی که در سند تحول پیش‌بینی شده نیازمند ابزار‌های فناورانه است. در همین راستا، مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه طی مدت اخیر اقدام به راه‌اندازی پروژه‌های فناورانه‌ای نظیر «سامانه احراز هویت برخط» کرده است که این سامانه‌های الکترونیک در تسهیل و تسریع امور قضایی مردم نقش شگرفی دارند.

دسترسی عمومی به خدمات حقوقی

در سند تحول قضایی برای مسئله دشواری دسترسی عمومی به خدمات حقوقی راهکار‌هایی تمهید شده است که از جمله آن‌ها می‌توان به توسعه نرم‌افزار‌های حقوقی به منظور تسهیل دسترسی عمومی به خدمات حقوقی نظیر مشاوره در تنظیم قرارداد، تنظیم اسناد ثبتی و قضایی و پیش‌بینی حکم احتمالی صادره در موارد اختلاف با توجه به داده‌کاوی اطلاعات پرونده‌های مشابه مبتنی بر فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی اشاره کرد.

آرای متقن

صدور آراء و تصمیمات متقن از مقوله‌های مورد تاکید در سند تحول قضایی است؛ در همین راستا در سند تحول، استفاده از فناوری‌های هوشمند و ایجـاد شـفافیت در فرآیند صدور آراء و تصمیمـات قضایی مورد تاکید قرار گرفته است.

در سند تحول قضایی به منظور اتقان آراء پیش‌بینی شده که قضات در فرآیند رسیدگی و صدور حکم، بــه اطلاعـات مـورد نیـاز نظیـر قوانیـن، آراء وحـدت رویـه، اصـراری، نظریه‌هــای مشورتی، پرونده‌های مشابه و پرونده شــخصیت متهـم، دسترسی یکپارچه هوشمند داشته باشند.

همچنین در راستای اتقان آرای قضایی، سند تحول پیش‌بینی انـتـشار عـمومی آرای قـضـایی با حفــظ محرمـانگی اطلاعات افراد دخیل در پرونده از طریق ایجاد سامانه انتشار عمومی آرای قضایی را داشته است؛ سامانه مزبور امکان تحلیل و ارزیابی عمومی آرای قضایی را فراهم می‌آورد.

کاهش حجم فزاینده پرونده‌های ورودی به قوه قضاییه

یکی دیگر از ویژگی‌های بارز سند تحول قضایی، ارائه راهکار برای کاهش حجـم فزاینده پرونده‌های ورودی به قــوه قضاییه است. ترغیب طرفین اختلاف به توافق با یکدیگر بدون نیاز به مداخله سایرین با طراحی سازوکار‌های اعتباری برای اشخاص؛ اصلاح مأموریت شورای حل اختلاف با تمرکز بر صلح و سازش و استفاده از روش‌های جایگزین رسیدگی قضایی در تمامی دعاوی و تدوین و پیگیری تصویب ﺻﻼﺣﯿﺖ ﻣﺮاﺟﻊ ﺷﺒﻪ ﻗﻀﺎﺋﯽ اﻋﻢ از ﻣﺮاﺟﻊ اﺧﺘﺼﺎﺻﯽ اداری، ﺷﺒﻪ ﺣﻘﻮﻗﯽ، ﺷﺒﻪ ﮐﯿﻔﺮی، اﻧﺘﻈﺎﻣﯽ و ﺻﻨﻔﯽ مانند کمیسیون ماده ۱۰۰ ﻗﺎﻧﻮن ﺷﻬﺮداریﻫﺎ و ﻫﯿﺌﺖﻫﺎی رﺳﯿﺪﮔﯽ ﺑﻪ ﺗﺨﻠﻔﺎت اداری از جمله تمهیدات سند تحول برای رفع معضل کاهش حجـــم فزاینده پرونده‌های ورودی بــه قوه قضاییه است.

برطرف کردن چالش اجرای ناقص و دیرهنگام آراء

در سند تحول قضایی، راهبرد‌هایی برای برطرف کردن چالش اجرای ناقص و دیرهنگام آراء دادگاه‌ها پیش‌بینی شده است. در سند مزبور، کاهش مداخلات انسانی در شناسایی دارایی و اموال محکومان، افزایش تبعات متواری شدن محکومان و افزایش تبعات ادعای غیرواقعی اعسار از محکوم‌ٌبه به عنوان راهبرد‌های مقابله با چالش اجرای ناقص و دیرهنگام آراء دادگاه‌ها معرفی شده‌اند که با توجه به راهکار‌های محکومان برای فرار از اجرای رأی دادگاه‌ها، راهبرد‌هایی سنجیده و قابل اجرا محسوب می‌شوند و اجرای آن‌ها مشکلات فعلی را تا حدودی برطرف خواهد کرد.

رفع آسیب «ضعف در نظرات کارشناسی»

یکی از ویژگی‌های سند تحول قضایی، ارائه راهکار برای رفع آسیب «ضعف در نظرات کارشناسی» است. ارجاع به کارشناسی به صورت هوشمند و بدون مداخله عامل انسانی؛ ایجاد کاربرگ‌های استاندارد برای ارائه نظرات کارشناسی غیرقابل جایگزینی با هوش مصنوعی با اولویت ۱۰ رشته و صلاحیت با بیشترین تعداد ارجاع؛ زمینه‌سازی برای ایجاد مؤسسات تخصصی کارشناسی رسمی دارای مسئولیت تضامنی؛ تقویت فضای رقابتی در ارائه خدمات کارشناسی رسمی و پذیـــرش کارشناس رسمی بر اساس صلاحیت‌سنجی علمی و حرفه‌ای و بدون تعیین ظرفیت عددی، از جمله تمهیدات پیش‌بینی شده در سند تحول قضایی برای رفع آسیب «ضعف در نظرات کارشناسی» است.

اعتبارسـنجی اظهارات شهود و مطلعین

ضعــف در اعتبارسنجی اظهارات شهود و مطلعین همواره یکی از چالش‌های اساسی دستگاه قضایی در رسیدگی به پرونده‌ها بوده است. راه‌حل اساسی که برای حل این مشکل در سند تحول به آن اشاره شده، افزایش کیفیت اخذ شهادت شهود و اظهارات مطلعین است. این مهم از طریق دسترسی مستقیم بــه پایگاه‌های اطلاعاتی مراجع حاکمیتی، ایجاد کاربرگ استاندارد اخـذ شهادت شهود و مطلعین در سامانه مدیریـت پرونـده، افزایش تبعات شهادت کذب، ثبت اطلاعات هویتی شاهد، مطلع و موضوعات شهادت با ایجاد سامانه شهود و مطلعین و افزایـش مجازات شهادت کذب در مراحل رسیدگی با افزودن محدودیت‌های اقتصـادی و اجتماعـی بـه مجازات قانونی شهادت کذب متناسب با موضوع شهادت، حاصل می‌شود.

موارد فوق‌الذکر تنها گوشه‌ای از مزایا و ویژگی‌های برجسته سند تحول قضایی است؛ و این سند مترقی بر شناسایی و رفع و اصلاح ۲۰ عنوان چالش اولویت‌دار و ۴۷ عامل ریشه‌ای اولویت‌دار تمرکز شده است.

منبع: میزان

انتهای پیام/ 341