یادداشت/ حنیف غفاری

نقطه آشکارساز اجلاس بریکس در ژوهانسبورگ

اجلاس بریکس در آفریقای جنوبی را می‌توان به‌مثابه نقطه آشکارسازی در تغییر ساختار نظام بین‌الملل تحلیل کرد. بریکس به وجود نیامده که صرفاً قدرت بازیگران را به لحاظ اقتصادی در مقابل سلطه دلار افزایش دهد، بلکه در مأموریت و چشم‌انداز فعالیت خود، سلطه دلار را هدف قرار داده است.

کد خبر: ۶۱۳۷۶۵

تاریخ: ۰۹ شهريور ۱۴۰۲ - ۱۶:۴۰

گروه سایر رسانه‌های دفاع‌پرس - حنیف غفاری؛ ازمنظر بسیاری تحلیلگران، اجلاس اخیر بریکس در ژوهانسبورگ آفریقای جنوبی را می‌توان به مثابه نقطه آشکارسازی در تغییر ساختار نظام بین‌الملل تحلیل کرد. این تغییر ساختار قطعاً مرهون طی شدن روندی نسبتاً طولانی است، اما ظهور بریکس با ساز و کار‌هایی معطوف به دو مؤلفه انعطاف پذیری وهم افزایی نقطه عطفی در این روند به شمار می‌رود.

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های بریکس به چالش کشیدن ساختار‌های قدرت در نظام بین‌الملل است. پس از پایان جنگ جهانی دوم، ساختار کلان امنیتی و اقتصادی را قدرت‌های پیروز و در رأس آن‌ها آمریکا تعریف کردند و بر همان مبنا دلار با عنوان واحد پول آمریکا به معیار و شاخص تبدیل شد. حتی سازمان تجارت جهانی و صندوق بین المللی پول نیز حول پارادایم اقتصاد لیبرالیستی و بر محوریت دلار شکل گرفتند.

از نیمه فرن بیستم تاکنون دغدغه‌ای مهم و اساسی ذهن مخالفان نظام لیبرال دموکراسی در جهان را نسبت به خود مشغول کرد؛ آینکه آیا ساختار تجارت جهانی تعریف و تثبیت شده کنونی بر مبنای فاعلیت و محوریت غرب قابل تغییر است؟

در پاسخ به این دغدغه، در دهه‌ها و سال‌های اخیر موارد زیادی مطرح شده است. تشکیل سازمان همکاری‌های شانگ‌های یا اتحادیه اوراسیا پاسخی عملیاتی به این دغدغه کلان به شمار می‌رود. این سازمان‌ها و مجامع تشکیل شدند تا به نوعی تأثیر سلبی محوریت دلار بر روی معادلات اقتصادی کشور‌های عضو را به وسیله مبادلات دو و چندجانبه محدود کنند؛ اما در این معادله شکل‌گیری بریکس اهمیت ویژه‌ای دارد.

در اهمیت این گروه نکته‌ای وجود دارد که نمی‌توان به سادگی ازکنار آن گذشت؛ بریکس صرفاً معطوف به ارتقای توان تاب آوری کشور‌های عضو در برابر غرب نیست، بلکه برای تغییر قواعد و زمین بازی تشکیل شده است. به عبارت بهتر، بریکس به وجود نیامده که صرفاً قدرت بازیگران را به‌لحاظ اقتصادی در مقابل سلطه دلار افزایش دهد، بلکه در مأموریت و چشم انداز فعالیت خود، سلطه دلار را هدف قرار داده است.

افزایش سهم بازیگران عضو بریکس از اقتصاد جهانی، تشکیل بانک مشترک، تأکید بر لزوم اصلاح ساختار شورای امنیت سازمان ملل متحد و ... نشان می‌دهد بریکس را نباید در چارچوب تاب آوری اقنصادی بر مبنای پذیرش وضعیت موجود تفسیر کرد، بلکه آن را باید مولد وضعیتی جدید در نظام بین‌الملل دانست.

حساسیت خاص رسانه‌ها، تحلیلگران و حتی دولتمردان غربی نسبت به آنچه در نشست اخیر بریکس پلاس در ژوهانسبورگ گذشت، در همین چارچوب قابل تحلیل است. آمریکا و طرفداران قرائت لیبرالیستی از اقتصاد، برای نخستین بار پس از پایان جنگ جهانی دوم با ظرفیت عظیم بالقوه مواجه شده اند که این بار قدرت تغییر قواعد و زیرساخت‌های جاری در حوزه تجارت جهانی را داراست.

بدون شک از این پس حملات آشکار و پنهان اقتصادی، تبلیغاتی، روانی، سیاسی و حتی امنیتی غرب در تقابل با بریکس افزایش خواهد یافت. این هجمه‌ها قطعاً نباید اعضای بریکس و بریکس پلاس را در مسیر گذار به نظم نوین اقتصادی دلسرد کند.

منبع: فارس

انتهای پیام/ ۱۳۴