هوشنگ جاوید :

موسیقی و آواز جشن های مذهبی ما فاخراست

ضرباهنگ موسیقی جشن های مذهبی به صورت دو/چهار است و همانند مارش نظامی اجرا می شود و شادی و شعف در درون آن نهادینه شده است.

کد خبر: ۶۳۴

تاریخ: ۰۵ تير ۱۳۹۲ - ۰۹:۱۰

هوشنگ جاوید در گفتگوی اختصاصی با خبرگزاری دفاع مقدس گفت: موسیقی مذهبی به لحاظ قدمت چند هزار ساله دین و مذهب در ایران بسیار رشد یافته و گستردگی فراوانی پیدا کرده است. البته این نوع موسیقی به دلیل غفلت هایی که صورت گرفته در حال فراموشی است اما هنوزهم می توان ریشه های آن را در نقاط مختلف ایران پی جویی کرد.

وی افزود: درموسیقی مذهبی ما "معراج خوانی" را داریم که نشات گرفته از واقعه معراج پیامبراسلام است. داستانِ معراج، پس از واقعهی معراجِ پیامبر و از همان آغاز اسلام در میان مسلمانان رواج یافت. درایران نیز، این روایت با برداشتهای قومی و طایفهای، به زبانهای مختلف و سینه به سینه نقل و در این میان - بهناچار- با برخی زوائد همراه شده است.

نویسنده کتاب " نقش زن در موسیقی مناطق ایران" تصریح کرد: زمانیکه داستانِ باقیماندهی "معراج خوانی " امروزی را با اصلِ واقعه مقایسه میکنیم، به نیکی درمییابیم که بخشهایی از آن، در طولِ سدهها، چه بسیار به وهم و خرافه آلوده شده است. در حقیقت، روایتی که هماکنون از معراجِ پیامبر در باورهای مردم است، به شکل غلوآمیزی پرداخته شده به برخی خیالپردازیهاست.

وی ادامه داد: در مورد "معراج خوانی " آنچه اهمیتِ بیشتری دارد این است که این روایتها در ایران به گویشها و زبانهای مختلفی چون تالشی، بلوچی، کردی، ترکمنی، ترکی، لری، بختیاری و ترکیِ قشقایی جاری است. بنابراین تنوع زیبایی در بابِ داستان معراجِ پیامبر در سرزمینِ ما، به چشم میخورد که متأسفانه تاکنون به آن پرداخته نشده است.

نویسنده کتاب " موسیقی رمضان در ایران" اظهار داشت: جالبترین مسئله این است که من، هرجا با این واقعهی تاریخی و مذهبی – معراج خوانی - برخورد داشتم، آن را با دو بیان و روایتِ متفاوت دیدم. یکی روایت به زبانِ فاخر بومی و دیگری روایاتِ عامیانهی بومی. در واقع مشخص است که گونهی فاخرِ این روایات برای حاکمان و امیران بازخوانی میشده است و به جهت آشنایی آنها با ادب و فرهنگ ایران به زبانی فاخر آراسته است. گونهی دیگر که خاصِ عموم مردم بوده است، زبانی محاورهای و ساده دارد.

هوشنگ جاوید خاطر نشان کرد: در بررسی موسیقی دینی محدودیت وجود دارد و ما باید به اذان و تلاوت قرآن و خواندن دعا اکتفا کنیم ولی وقتی وارد موسیقی مذهبی می شویم این محدودیت ها کنار می رود و فضای بسیار گسترده ای در مقابل ما قرار می گیرد مثل مولودی خوانی برای ائمه که 22 شاخه می شود.

نویسنده کتاب "مناقب خوانی" تصریح کرد: درموسیقی مذهبی، موضوع ها بسیار مهم هستند وموضوع ها هستند که شاخه های مختلف موسیقی مذهبی را تشکیل می دهند و برای هرکدام از موضوعات مثل تولد ائمه ، مبعث ، معراج پیامبر و...... می توان شاخه ای جدا گانه تعریف کرد.

وی ادامه داد: "مناقبخوانی" یا "منقبتخوانی" شاخه ای دیگراز موسیقی مذهبی است که درحقیقت شگفتیِ ماه رمضان است. در این مراسم، مناقب علوی به دو شکل خوانده میشود؛ یکی شرح زندگی و سیرهی حضرت علی (ع) و دیگری به شرح داستانها، حماسهها و دلاوریهای ایشان میپردازد. در بخشهایی از کشور، این آیین همراه با تنبور و دوتار و در بخشهایی دیگر – همچون کرمانشاه نیز درمیان ترکمنها- با دف اجرا میشود.

نویسنده کتاب " پرند ستایش در ایران " افزود: "صلوات خوانی" شاخه ای دیگراز موسیقی مذهبی است که در بیشتر مناطق ایران رایج بوده است. امروز از آن مراسم چیزی باقی نمانده و فقط بخش کوچکی از صلوات خوانی ها در بعضی مجالس رواج دارد، در این ماه مردم عادت دارند که ختم قرآن کریم کنند.

جاوید اظهار داشت :  درهرمحله ای مردم دورهم جمع می شوند و هر روز جزئی از قرآن را می خوانند. هر کدام از حاضران چند آیه را می خوانند و قبل و بعد از خواندن صلوات می فرستند. یا در مجالس وعظ و ذکر صلوات خوانی می کنند. هر کدام از این صلوات ها ملودی و لحن ویژه ای دارد و با دیگری متفاوت است.

وی تصریح کرد : صلوات خوانی هنری عبادی مذهبی است که در حیطه موسیقی مذهبی قرار می گیرد و درست مثل موسیقی بومی هر منطقه ای صلوات خوانی ویژه خودش را دارد. اما به طور کلی می توان آن را به دو گونه صلوات های کوتاه و بلند تقسیم کرد که آنها هم انواع مختلفی دارد و به شیوه های گوناگونی خوانده می شود.

نویسنده کتاب "موسیقی آیینی قوم ترکمن" خاطرنشان کرد: "منقبت خوانی" با آغاز شعر پارسی شکوفاشد و به این ترتیب بسیاری از آثار آوایی و شفاهی "منقبت خوانی" از کلام باشکوه شاعران برجسته ادب پارسی که دلباخته خاندان عصمت و طهارت بودند، تأثیر گرفت و در میان مردم زمزمه شد.

وی ادامه داد: مدح رشادت های شهدای کربلا، جوانمردی های حضرت عباس(ع) و شخصیت الهی و متعالی حضرت امام حسین(ع) در صدا و آوای منقبت خوانان به گوش مردم می رسید و دل های آنان را به سرچشمه معرفت گره می زد.

نویسنده کتاب "موسیقی- رسانه " افزود : باید توجه داشت که در حوزه موسیقی شادی های مذهبی با شادی های ملی در بیان و اجرا تفاوت دارد . موسیقی و آواز در جشن های مذهبی به صورت مفاخره آمیز اجرا می شود و فاخر بودن آن هم در شعر و هم در موسیقی به خوبی قابل تشخیص است .

هوشنگ جاوید تاکید کرد:  ضرباهنگ موسیقی جشن های مذهبی به صورت دو/چهار است و همانند مارش نظامی اجرا می شود و شادی و شعف در درون آن نهادینه شده است. موسیقی در اکثر مراسم ها و جشن های مذهبی به این صورت است که ابتدا آواز می خوانند و بعد دف می زنند و آواز می خوانند و دوباره دف می زنند و این رویه به طور مرتب ادامه پیدا می کند.