چه کسی ادبیات جنگ را تغییر داد؟

در میان افراد شاخص و نخبگان سال های انقلاب و دفاع مقدس، شخصیت حسن باقری (غلام‌حسین افشردی) به عنوان یکی از بنیانگذاران مکتب دفاعی امام خمینی(ره) و انقلاب اسلامی همواره درخششی خیره‌کننده‌ داشته است چرا که...

کد خبر: ۶۸۳۰۹

تاریخ: ۱۱ بهمن ۱۳۹۴ - ۰۹:۴۴

به گزارش گروه سایر رسانه های دفاع پرس، در میان افراد شاخص و نخبگان سال های انقلاب و دفاع مقدس، شخصیت حسن باقری (غلامحسین افشردی) به عنوان یکی از بنیانگذاران مکتب دفاعی امام خمینی(ره) و انقلاب اسلامی همواره درخششی خیرهکننده داشته است چرا که در طی سالیان پس از جنگ، وی، نه تنها مورد اقبال و احترام مردم- به ویژه نویسندگان و هنرمندان جوان کشور- بوده، بلکه حتی سایر فرماندهان جنگ نیز پیوسته علاقهمند بودهاند تا اطلاعات جامعتری در خصوص حیات شخصی وحرفه ای این سردار سلحشور و با تدبیر دوران پر افتخار دفاع مقدس بهدست آورند.

حسن باقری در روز 25 اسفندماه 1334، همزمان با سوم شعبان، میلاد امام حسین(ع) در تهران به دنیا آمد و در ۹ بهمن ۱۳۶۱در سن 26 سالگی در خوزستان منطقهی فکه به شهادت رسید و قطعهی ۲۴ گلزار شهدایبهشت زهرا (س) تهران جایگاه ابدی او شد.

وی تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در تهران گذراند و بعد وارد دانشگاه ارومیه شد. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی در فعالیتهای انقلاب نقش مؤثری داشت. در سال ۱۳۵۸وی فعالیت خود را در سرویس فرهنگی و سیاسی روزنامه جمهوری اسلامی آغاز کرد و اولین خبرنگاری بود که به الجزایر اعزام شد. پس از آن بنا به دعوت سازمان ملل، از طرف این روزنامه، سفر ۱۵ روزهای به لبنان و اردن انجام داد و طی این سفر، گزارش تحلیلی جامعی از اوضاع نابهسامان مسلمانان در آن منطقه تهیه کرد.

با خروج از دانشگاه ارومیه در خردادماه سال ۱۳۵۸، دیپلم ادبی گرفت و در امتحان ورودی دانشگاهها شرکت کرد و با رتبهی ۱۰۴ در رشتهی حقوق قضایی وارد دانشگاه تهران شد. نام او غلامحسین افشردی بود که با آغاز فعالیتش در اطلاعات سپاه، نام مستعار حسن باقری را برای خود برگزید. وظیفه او در اطلاعات سپاه شناسایی گروهکها بود. با شروع جنگ تحمیلی عراق، در روز اول مهرماه۱۳۵۹، راهی جبهههای جنوب در خوزستان شد و با استفاده از همهی امکانات به جمعآوری اطلاعات، نقشهها و کالکهای عملیاتی و شناسایی دقیق محورهای عملیات پرداخت و این اسناد را به گزارشهای سازمانیافته تبدیل کرد. در گلف اطلاعات کامل و جامعی از موقعیت دشمن، به همراه عناصر اطلاعاتی، به تحلیل و ارزیابی دشمن پرداخت و نقشههای دقیق مناطق عملیاتی را تهیه کرد.

فعالیتهای او در این زمینه با سازماندهی عناصر اطلاعاتی و برگزاری آموزش مختصری برای آنها، منجر به تقویت واحد اطلاعاتعملیات در ستاد عملیات جنوب شد.

جوان دانشجوی 24 سالهی رشتهی حقوق قضایی دانشگاه تهران، با شناخت عمیق از دشمن و چیرگی بر منطقهی جغرافیایی جنگ و تغییرات حاصل از آن علاوه بر طراحی و اجرای عملیات های مهم، با تأسیس اطلاعاتعملیات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در جنگ، نبض دفاع مقدس هشت ساله مردم ایران را به دست گرفت به واحدهای تخصصی ترجمهی اسناد و آرشیو جنگ اهتمام ورزید و آنگاه نیز با تسلط بر جبههی خودی و دشمن و تغییرات لحظه به لحظهی آن، در شکل گیری سازمان رزم، برآورد اطلاعات و تهیهی طرح عملیات، کادرسازی و تربیت فرماندهان تأثیرگذار و کارآمد نقشی اساسی ایفا کرد.

وی همچنین با ابتکار نظریهای جدید در خصوص جنگ و راه های تقابل با متجاوزان، توانست استراتژی جنگ را تغییر دهد و با تسلط بر زمین نبرد دشمن و درک سریع توانایی آنان و نیز شناخت استعداد نیروهای خودی، راه مقابله را بازیابد. نظریه او مبنی بر ورود نیروهای مردمی به صحنهی جنگ به برداشتن گامهای بزرگی برای آزادسازی مناطق اشغالی انجامید. حسن باقری جنگ را فرصتی مغتنم برای رشد استعدادها می دانست. چندان که خود نیز در این خصوص چنین نگاشته است: «این جنگ فرصت های طلایی بسیاری را جهت رشد استعدادها به ما داده است. نیروهای ما با توجه به بعد انقلابیای که دارند و چشم و گوش بسته تابع قانون های از خارج آمده نیستند، می توانند از قالب های پیش ساخته خارج شوند و با فکر سازندهی خویش، روش هایی را ابداع کنندکه دشمن نخواهد توانست به سادگی به دفاع در مقابل آن ها برخیزد.»

او نظریهپرداز نظامی بزرگی بود که در جایگاه فرمانده عالیرتبهی جنگ، توانست توازن قوا را به سود جمهوری اسلامی ایران تغییر دهد. آنچنان که دشمن بعثی نیز خود به این حقیقت اعتراف کرده و گفته است: «اطلاعات ایران (حسن باقری) در حملات خود اطلاعات کامل و دقیقی در خصوص یگانهای ما اعم از خطوط حد، فرماندهان، شکافها، نقاط آسیبپذیر، محل استقرار قرارگاهها و مواضع توپخانه و حتی مناطق اداری در اختیار داشته و از این طریق توانسته است طرحهای خوبی تهیه کند و آنها را به دقت به اجرا درآورد.»

با این همه، شهید حسن باقری، بیش از تجهیزات جنگی، بر ایمان و اندیشه متکی بود. وی خود در این باره نوشته است:

«چیزی که دشمنان و امریکاییها را به تنگ میآورد، این است که ما در فکر کردن به بن بست نمیرسیم و این باعث میشود در عمل نیز به بن بست نرسیم.»

شهید حسن باقری در طی دوران کوتاه فرماندهیاش، ادبیاتی را به مباحث دفاعی وارد کرد که تا پیش از آن هرگز سابقه نداشت و ماحصل این تحول، رواج فرهنگ علوی و عاشورایی در میدانهای نبرد بود؛ فرهنگی که سرچشمهی زلال آن نیز همانا اسلام بود و مکتب وحی. او با تکیه بر قدرت لایزال الهی و تحت رهبری امام خمینی(ره) مشعلی را برافراشت که راه پایداری نسلهای آیندهی ایران را نیز همچنان روشن نگاه خواهد داشت. مبنای نظریهی حسن باقری ایمان و روحیهی شهادتطلبی است که خود آن را ارمغانی بزرگ مینامد. او ضمن اشاره به آیهی شریفهی «کم من فئه قلیله، غلبت فئه کثیره باذن الله» و اینکه عملیات های ما آنچه را مستشاران امریکایی به عنوان آییننامههای جنگی و دستورالعمل جنگ در دانشکدههایشان تدریس میکردند و دشمن نیز به آن آگاهی داشت، نفی کرده و «در عوض، روحیه و ایمان و توکل به خدا، جایگزین آن آییننامهها شد چرا که نیروهای مسلح و مؤمن ما هنگامی که تصمیم میگیرند بر دشمن کافر یورش ببرند، توکل به خدا میکنند و با عشق به شهادت به استقبال مرگ میروند؛ «فاذا عزمت فتوکل»، و مطمئن هستند که یکی از دو پیروزی احدیالحسنین نصیب آنها خواهد شد.»

حسن باقری، اهداف و برنامههای طولانی مدت را دقیقاً بررسی میکرد و با اجرای دقیق آنها دشمن را به واکنش وا میداشت. او از تمام فرصتها برای آموزش و بالا بردن کیفیت نیروها استفاده میکرد و میگفت: «آن چه نیروها را خسته میکند، کار نیست، بلکه گیجی و بیبرنامگی است.»

حسن باقری بر آن بود که ابتکار عمل را باید از دشمن گرفت و فرصت برنامهریزی به او نداد. او معتقد بود که هدف ما انهدام و کشتار نیروهای دشمن نیست، بلکه در برنامهریزیها و طراحیها باید دشمن را دور بزنیم تا امکانات آنها سالم به دست رزمندگان اسلام بیفتد و از سوی دیگر، باید سربازان ارتش بعث را به اسارت درآوریم تا اطراف صدام از این نیروها خالی شود و این افراد بتوانند در آیندهی انقلاب اسلامی عراق نقشی مؤثر ایفا کنند. او در سطح عالی جنگ در عملیاتهای محدود در محورهای دزفول، شوش، سوسنگرد، حمیدیه، اهواز، دارخوین، ماهشهر، آبادان و خرمشهر در سمت مسئول اطلاعاتعملیات و فرماندهی در محور دارخوین در عملیات ثامنالائمه (ع)، معاونت فرماندهی عملیات طریقالقدس، فرماندهی قرارگاه نصر در عملیات فتحالمبین، بیتالمقدس، رمضان، فرماندهی قرارگاه کربلا، جانشین فرماندهی کل در قرارگاههای جنوب توانست نقش مؤثرش را ایفا کند.

پس از عملیات رمضان، در شرایطی که طرحریزی عملیات از منطقهی جنوب به جبههی غرب منتقل شده بود، همزمان با اجرای عملیات مسلمبن عقیل(ع)، حسن باقری در قرارگاه کربلا با شناسایی و پیگیری مستمر، عملیات محرم را طرحریزی کرد و با کسب موافقت، نسبت به اجرای آن وارد عمل شد.

با توجه به کسب تجربیات و نتایج حاصله از موفقیتهای رزمی و نظامی، ساختار سازمان رزمی سپاه شکل گرفت و بر اثر لیاقت و شایستگی قابل توجه و در خور تحسین حسن باقری، در قرارگاه خاتمالانبیاء توانست نقش مؤثری در طراحی و اجرای عملیات ایفا کند.

حسن باقری معروف به سقای بسیجیان، جوانترین فرمانده جنگ ایران در دوران جنگ ایران و عراق بود. فرماندهان جنگ حسن باقری را از فرماندهان نابغهی سپاه ایران میدانستند و از او به عنوان بنبست شکن در این عرصه نام میبردند.

وی پایهگذار سازمان رزم سپاه بود. او بنیانگذار تفکر انقلابی جنگ بود که بهجای تکیه بر تجهیزات نظامی، بر ایمان، فرهنگ علوی و عاشورایی تکیه کرد و فکر و اندیشه را مبنای شکست بنبستهای جنگ قرار داد. حسن باقری ادبیات جنگ را تغییر داد و با اتکا برآموزههای قرآنی طرحهایی را نوشت که به شکست دشمن منجر شد. او بعد انسانی جنگ را محور کار خود قرار داد، به نحوی که گفت هدف ما از جنگ کشتار و انهدام نیست، بلکه به دنبال انقلاب اسلامی در عراق هستیم. طرحهای عملیاتی او به آزادسازی بسیاری از مناطق اشغالی انجامید.

براساس یادداشتهای روزانهی آن فرمانده جوان، وی به عنوان فرمانده در هر 24 ساعت 18 ساعت فعالیت میکرد و طی اجرای عملیاتها شبها بیدار میماند تا عملیاتها را بهخوبی هدایت و فرماندهی کند امام خمینی (ره) پس از شهادت حسن باقری بر روی عکس وی نوشتند: «خداوند شهید شبزندهدار ما را با شهدای صدر اسلام محشور فرماید. اگر چه نمیتوان با اندک اطلاعات به روی کاغذ، معرف شخصیت حسن باقری به عنوان یک نخبه، میراث معنوی و سرمایهی ملی بود.»

منبع:ایسنا