تربیت فرزند در خانه امیرالمؤمنین (ع) چگونه بود؟

در آستانه ولادت حضرت امیرالمؤمنین (ع) به معرفی برخی از اصول تربیت فرزند و حقوق آنان بر پدر و مادر از دیدگاه امیرالمؤمنین (ع) می‌پردازیم.

کد خبر: ۷۱۹۴۰۴

تاریخ: ۲۴ دی ۱۴۰۳ - ۱۱:۳۰

به گزارش گروه فرهنگ دفاع‌پرس، چگونگی تربیت فرزند یکی از وجوه درخشنده سیمای خانوادگی امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) است. به همین خاطر و در آستانه ولادت حضرت امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) برآنیم تا برخی از اصول تربیت فرزند و حقوق آنان بر پدر و مادر را از دیدگاه امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) بیان کنیم.

حضرت امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) حقوق زیادی برای فرزندان قائل شده‌اند، اما از آن سو هم وظایفی برای فرزند بر شمرده‌اند که مهمترین آنها اینست که فرزند، پدر و مادرش را در هر چیز مگر در نافرمانی از خداوند سبحان اطاعت و پیروی کند.

۱. انتخاب نام نیکو برای فرزند

۲. گفتن اذان و اقامه در گوش فرزندان و انجام عقیقه (قربانی گوسفند) برای آنان

۳. بازی با فرزندان

«اشبه اباک یا حسن واخلع عن الحق الرسن و اعبد ا لها ذامنن و لا توال ذالاحن»

پسرم! مانند پدرت باش، ریسمان ظلم را از حق برکن! خدایی را بپرست که صاحب نعمت‌های متعدد است و هیچگاه با صاحبان ظلم دوستی مکن. این قطعه، یکی از قطعات اشعاری است که حضرت زهرا (سلام الله علیها) درهنگام بازی با فرزندانش زمزمه می‌کرد. بدین شیوه هم آنها را سرگرم می‌کرد و هم حکمت به آنها می‌آموخت؛ چرا که خود امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) می‌فرمایند:

«کسی که کودکی دارد، باید در راه تربیت او خود را تا سرحد کودکی تنزل دهد.»

خود امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) نیز در کودکی بازی‌هایی داشته‌اند که یکی از آنها کشتی گرفتن است. نقل است ابوطالب (علیه‌السلام) بین فرزندانش و پسرعموهایشان مسابقه کشتی برگزار می‌کرد و همیشه علی (علیه‌السلام) بر همه پیروز می‌شد و این باعث شادی ابوطالب (علیه‌السلام) می‌شد.

در خانه خود علی (علیه‌السلام) هم بین حسن و حسین (علیهماالسلام) مسابقاتی همچون کشتی، خطاطی و مسابقاتی در انجام کار‌های دیگر برگزار می‌شد و گاهی پیامبر (صلی الله علیه و آله) جهت افزایش این شادی و نشاط حاصل از مسابقه، در جمع ایشان حاضر می‌شدند و به تشویق طرفین می‌پرداختند.

۴. رعایت اصل بی‌طرفی، عدالت و مساوات بین فرزندان

یکی از حساسیت‌های کودکان جانبداری و توجه خاص پدر و مادر به یکی از فرزندان دیگر است که در روایات بر رعایت عدالت و مساوات بین فرزندان و محبت کردن، هدیه دادن و توجه کردن به‌خصوص توجه به حساسیت بیشتر دختران در این مورد تأکید شده است.

به یک نمونه زیبا از دقت حضرت زهرا (سلام الله علیها) در این مورد توجه کنید:

پیامبر (صلی الله علیه و آله) حسن و حسین (علیهماالسلام) را به مسابقه خطاطی تشویق کرده و فرمودند: هر کس خط او زیباتر است قدرت او بیشتر است. حسن و حسین (علیهماالسلام) هم هر کدام خط زیبایی نوشتند، اما رسول خدا (صلی الله علیه و آله) ایشان را به مادرشان هدایت کردند تا اگر در قضاوت نگرانی پیش آمد، با عاطفه مادری جبران شود. حضرت زهرا (سلام الله علیها) نیز جهت رعایت اصل بی‌طرفی به فکرش رسیدند و قضاوت نهایی را به تلاش خوشان مربوط کنند؛ لذا گردنبندشان را پاره کرده و بر سر آنها ریختند و فرمودند: هر کدام از شما دانه‌های بیشتری بگیرد قدرت او بیشتر است.

۵. داشتن برنامه جهت تمرین، تشویق و تربیت عبادی و دینی فرزندان

– به طور مثال نقل شده است که حضرت زهرا (سلام الله علیها) جهت شب‌های احیاء فرزندان را در روز خوابانید تا کاملاً استراحت کنند و غذای مناسب و کمتری هم به آنها می‌داد تا با زمینه مطلوبتری از نظر جسمی و روحی در شب زنده داری شرکت کنند. ایشان با شیوه‌های دیگری کودکانش را در عباداتی مانند نماز، اعمال عبادی ماه رمضان، شرکت در جلسات قرآن و شرکت دادن آنها در امور خیری مثل کمک به مستمندان و دادن صدقه به نیازمندان شرکت می‌داد که نقش مؤثر تربیتی همراه کردن کودکان با خود هنگام انجام عبادات را می‌رساند.

۶. مکلف کردن فرزندان به رعایت ادب و اخلاق اسلامی

تأدیب کودک یعنی ملازم ساختن و مکلف نمودن او به رعایت ادب و اخلاق اسلامی، بدین معنی که هر چند کودک نسبت به حکمت آداب مزبور، درک و فهمی ندارد ولیکن از باب تمرین و تمهید، وی را به انجام آنها مکلف می‌کنیم و مهم این است که کودک خود را در تکلیف احساس کرده، بداند اگر تن به تکلیف ندهد با الزام‌هایی رو‌به‌رو خواهد شد. علی (ع) در این باره می‌فرماید:

«آن کس که ملکف به ادب شود، بدیهایش اندک می‌گردد.»

و در روایات داریم زمانی که کودک به ۶ سالگی رسید او را به نماز و چنانچه تحمل گرفتن روزه را داشت به انجام آن وادار کنید.

۷. استفاده از فرصت‌های مختلف جهت انتقال تجربیات و نصایح

حضرت امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) و حضرت زهرا (سلام الله علیها) از هر موقعیتی برای انتقال تجربیاتشان استفاده می‌کردند. نامه امیرالمؤمنین به امام حسن (علیه‌السلام) یکی از این موارد است.

معرفی شبهات و انحرافات اجتماعی، توصیه به مطالعه تاریخ، انتخاب مسیر مورد علاقه و اشتیاق، تحمل مصائب و مشکلات دنیا، پذیرش مسئولیت در حد توانایی، برقراری نظم در امور زندگی، تشخیص دوست از غیر دوست و ارتباط گرم با خویشان و تکریم آنان از جمله رئوس برخی از این نصایحند.

بدیهی است خانه‌ای که ظریف‌ترین نکات تربیتی، با چنین دقتی در آن مراعات می‌گردد محل پرورش انسانهایی، چون امام حسن (علیه‌السلام)، امام حسین (علیه‌السلام) و زینب (سلام الله علیها) خواهد بود.

در پایان بد نیست متذکر شویم که اگرچه امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) حقوق زیادی برای فرزندان قائل شده‌اند، اما از آن سو هم وظایفی برای فرزند بر شمرده‌اند که مهمترین آنها این است که فرزند، پدر و مادرش را در هر چیز مگر در نافرمانی از خداوند سبحان اطاعت و پیروی کند: «فحق الوالد علی الولد ان یطیعه فی کل شیء الا فی معصیة الله سبحانه»

انتهای پیام/ 118