قیام ۱۵ خرداد ۴۲؛ نقطه عطفی در تاریخ انقلاب اسلامی

قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲، به دنبال سخنرانی انقلابی عالم فرزانه‌ای که آن روز‌ها او را «حاج آقا روح الله» می‌نامیدند در مدرسه فیضیه قم و دستگیری ایشان در شب ۱۵ خرداد، نقطه عطفی در تاریخ انقلاب اسلامی بود.

کد خبر: ۷۵۲۱۳۷

تاریخ: ۱۵ خرداد ۱۴۰۴ - ۰۸:۲۲

گروه فرهنگ دفاع‌پرس: روز ۱۵ خرداد توسط امام راحل «خونین» نامیده شد و می‌توان گفت در این قیام خون‌های به ناحق ریخته شده، مردم را بیش از پیش آگاه‌تر و هوشیارتر کرد. پس از قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲، مطبوعات و رسانه‌های خارجی هم به اشکال مختلف به این واقعه واکنش نشان داده و از این روز به‌عنوان یک رویداد تاریخی بزرگ نام بردند.

قیام ۱۵ خرداد یک نهضت مردمی و خودجوش بود که در تاریخ ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ و در اعتراض به بازداشت امام خمینی (ره) اتفاق افتاد و توانست زمینه‌ساز تغییرات بزرگ سیاسی، اجتماعی و دینی در ایران شود. این دستگیری که به دلیل سخنرانی امام خمینی (ره) در مدرسه فیضیه قم و حمله به پهلوی دوم در برخی از شهر‌های کشور از جمله تهران اتفاق افتاد، در انتقاد به لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی بود.

قانون انجمن‌های ایالتی و ولایتی در نخستین دوره مجلس شورای ملی به منظور تشکیل شورا‌های استان و شهرستان به تصویب رسیده و تا زمان نخست‌وزیری اسدالله علم بدون تغییر مانده بود. این قانون در ۱۵ مهر ۱۳۴۱ با ۹۲ ماده و ۱۷ تبصره از تصویب کابینه امیر اسد الله  علم گذشت و خبر آن در ۱۶ مهر در روزنامه‌های کیهان و اطلاعات منتشر شد. این لایحه سه اصل اساسی داشت؛ نخست قید اسلام (مسلمان بودن) از شرایط انتخاب‌کنندگان و انتخاب‌شوندگان حذف می‌شد. به زنان حق رأی داده شده و در مراسم سوگند نمایندگان در انجمن و مجلس ملی، به کتاب آسمانی (و نه قرآن) قسم خورده می‌شد.

به اعتقاد برخی از روحانیون، مراجع و نیز امام خمینی(ره) شماری از مولفه‌های این طرح در تضاد با اسلام بود و هدف از این لایحه در اصل «جدا کردن دین از سیاست» و حذف تدریجی اسلام بود؛ بنابراین صبح روز پانزدهم خرداد، مردم شماری از شهر‌های کشور با اطلاع از دستگیری امام خمینی (که در ساعت ۳ بامداد ۱۵ خرداد اتفاق افتاد) دست به اعتراض زدند. در تهران، دانشجویان دانشگاه تهران، کلاس‌ها را تعطیل کردند و به تظاهرات‌کنندگان پیوستند؛ کسبه و اهل بازار نیز با تعطیلی کسب وکار و معاملات به جمعیت معترض ملحق شدند و جنبش بزرگ مردمی با تجمع در برخی از اماکن عمومی همچون مساجد اعتراضات خود را به حکومت وقت نشان دادند.

پس از قیام پانزدهم خرداد ۱۳۴۲، مطبوعات و رسانه‌های خارجی هم به اشکال مختلف به این واقعه واکنش نشان داده و از این روز به‌عنوان یک رویداد تاریخی بزرگ نام بردند. برای مثال روزنامه دی ولت در شماره ۱۲۹ خود نوشت: در تهران، صد‌ها نفر کشته شده‌اند. دولت عَلَم، حکومت نظامی اعلام کرد. ارتش با تانک و مسلسل، بر ضد طرفداران رهبر مسلمانان، امام خمینی که علیه اصلاحات شاه دست به اعتراض زده‌اند، وارد عمل شد. روزنامه الاهرام ۱۶ خرداد ۴۲ در این باره نوشت: دیروز تهران در آتش خشم شعله‌ور شد. این شدیدترین تظاهرات ضد شاه بود و هنگامی آغاز شد که رهبر دینی، روح ا... خمینی و یاوران او دستگیر شدند.

قیام ۱۵ خرداد، اگرچه با سرکوب شدید و خونین همراه بود و به ظاهر به شکست انجامید، اما بذرهای انقلاب اسلامی را در دل ملت ایران کاشت. این قیام نشان داد که مردم ایران، به ویژه با محوریت روحانیت، حاضرند برای استقلال و آزادی خود از جان بگذرند. یاد و خاطره شهدای ۱۵ خرداد، همواره به‌عنوان یکی از مهمترین فصول تاریخ مبارزات ملت ایران علیه استبداد و استعمار گرامی داشته می‌شود.

به گفته اغلب تحلیلگران سیاسی و اجتماعی نیز این قیام نقطه عطفی در مبارزات ملت ایران، در انقلاب ۱۳۵۷ به‌شمار می‌آید و از این حیث شرح و بیان ابعاد مختلف این واقعه برای نسل جوان امروز ضروری و در واقع عمل به جهاد تبیین است. مشارکت اجتماعی، اتحاد، همدلی، انسجام اجتماعی، روحیه جهادی، شهادت‌طلبی، ایثار و فداکاری از جمله بارزترین ویژگی‌های قیام خونین ۱۵ خرداد شناخته می‌شود که در حقیقت ناشی از برانگیختن احساسات دینی مردم بود.

انتهای پیام/ 411