یادداشت/

هنر به‌دست آوردن و نگه‌داشتن دل‌ها

حکمت دوازدهم نهج‌البلاغه به ما نشان می‌دهد: ثروت حقیقی، نه پول و مقام، بلکه دوستانی است که با ما می‌مانند. ناتوانی حقیقی، ناتوانی در برقراری و نگه‌داشتن رابطه است. در خانواده، تشکل و جامعه، اگر نتوانیم دل‌ها را به‌دست آوریم و حفظ کنیم، بزرگ‌ترین شکست را خورده‌ایم. در جنگ شناختی امروز، پیروزی واقعی در گرو توان ما در ساختن و نگه‌داشتن پیوند‌های اصیل انسانی است. در این میدان، اگر نتوانیم نسل جدید را در پیوند‌های واقعی نگه داریم، میدان را بی‌هزینه به دشمن واگذار خواهیم کرد.

کد خبر: ۷۸۲۶۳۴

تاریخ: ۱۴ مهر ۱۴۰۴ - ۰۰:۴۹

گروه استان‌های دفاع‌پرس_«سیده معصومه حسینی»؛ یکی از مهم‌ترین شاخص‌های بلوغ فردی و اجتماعی در نگاه امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) این است که انسان بتواند رابطه انسانی بسازد و آن را حفظ کند.

در دنیای امروز، بسیاری از بحران‌های فردی، خانوادگی و حتی اجتماعی، نه از کمبود امکانات، بلکه از ضعف در همین هنر «دوستیابی و دوستی‌داری» سرچشمه می‌گیرد. این حکمت کوتاه، به ما می‌آموزد که بزرگ‌ترین ناتوانی، از کار افتادن همین مهارت ارتباطی است.

متن حکمت

قال أمیرالمؤمنین (ع): «أَعْجَزُ النَّاسِ مَنْ عَجَزَ عَنِ اکْتِسَابِ الْإِخْوَانِ، وَأَعْجَزُ مِنْهُ مَنْ ضَیَّعَ مَنْ ظَفِرَ بِهِ مِنْهُمْ.» ناتوان‌ترین مردم کسی است که از به‌دست آوردن دوستان عاجز باشد، و از او ناتوان‌تر آن‌که دوستان به‌دست‌آمده را ضایع کند.

تحلیل و بسط حکمت

۱. معیار واقعی ناتوانی: در فرهنگ عمومی، ناتوانی معمولاً به فقر مالی یا ضعف جسمی تعبیر می‌شود؛ اما امام علی (ع) بُعدی عمیق‌تر را آشکار می‌سازند: آن‌که نمی‌تواند «دل‌ها» را به‌دست آورد، در حقیقت ناتوان است؛ و آن‌که پس از یافتن دوست، او را از دست می‌دهد، از همه ناتوان‌تر است.

۲. دوستی؛ ریشه سرمایه اجتماعی: هیچ جامعه‌ای بدون اعتماد و رفاقت نمی‌ماند. سرمایه اصلی یک تشکل یا یک حرکت تمدنی، نه پول و نه ابزار، بلکه روابط انسانی صادقانه است. انسان یا جمعی که از ایجاد و حفظ چنین پیوند‌هایی عاجز باشد، در واقع زمین‌خورده است.

۳. نسل جدید و میدان روابط مجازی: امروز جوانان بیش از آنکه در فضای واقعی، در میدان مجازی به دنبال رفاقت و هویت هستند. دشمن با مهارت، برای آنان «دوستی‌های جعلی و زودگذر» می‌سازد تا دل‌هایشان را به سمت خود ببرد. اگر ما نتوانیم با محبت، گفت‌و‌گو و صمیمیت، پیوندی اصیل و واقعی با نسل جدید بسازیم، در حقیقت مصداق همان «اعجز الناس» خواهیم بود.

۴. حفظ رابطه؛ دشوارتر از ایجاد رابطه: شروع ارتباط آسان است؛ اما نگه‌داشتنش نیازمند صبر، صداقت، گذشت و توجه مستمر است. در خانواده، اگر محبت و درک متقابل نباشد، پیوند‌ها سست می‌شود. در تشکل‌ها، اگر روابط تنها بر اساس منفعت باشد، با نخستین بحران فرو می‌ریزد؛ و در جامعه، اگر نخبگان پس از جذب مردم، با بی‌مهری یا بی‌توجهی آنها را برنجانند، بزرگ‌ترین سرمایه اجتماعی از دست می‌رود.

۵. جنگ شناختی؛ میدان اصلی دل‌ها: امروز جنگ دشمن، بیش از آنکه بر سر خاک باشد، بر سر دل‌هاست. امام علی (ع) به ما می‌آموزند که توانایی در به‌دست آوردن و حفظ رابطه، یکی از راهبرد‌های اساسی برای مقابله با این جنگ است. دل‌هایی که به محبت و صداقت ما گره خورده باشد، فریب روایت‌های دشمن را کمتر می‌خورند.

۶. تشکیلات و کار جمعی: اگر بخواهیم این حکمت را با نگاه تشکیلاتی تحلیل کنیم باید گفت؛ در عرصه تشکیلات، گاهی مهم‌تر از جذب نیرو، «حفظ نیرو» است. اگر اعضای مؤمن و دلسوز به دلیل بی‌توجهی یا بدرفتاری رها شوند، این نشانه عجز بزرگ‌تر از ناتوانی در جذب است. تشکیلاتی موفق است که هم قدرت جذب داشته باشد و هم هنر نگهداری.

نتیجه‌گیری

تلنگر پایانی

امروز در روابطمان با خانواده، دوستان، همکاران و به‌ویژه نسل جوان، کدامیم؟ سازندگان و نگه‌دارندگان رابطه‌ای ماندگار؟ یا عاجزانی که یا اصلاً دل نمی‌بریم، یا دل‌های به‌دست‌آمده را به‌آسانی از دست می‌دهیم؟

انتهای پیام/