تحکیم روابط راهبردی در آسیای مرکزی

تحکیم روابط راهبردی ایران در آسیای مرکزی، با تمرکز بر همکاری‌های اقتصادی، علمی و ترانزیتی، چشم‌اندازی تازه از همگرایی منطقه‌ای ترسیم کرده است؛ رویکردی که می‌تواند جایگاه ژئوپلیتیک کشور را ارتقا دهد و مسیر توسعه مشترک در اوراسیا را هموار سازد.

کد خبر: ۷۹۹۲۹۹

تاریخ: ۲۳ آذر ۱۴۰۴ - ۰۵:۲۶

گروه سیاسی دفاع‌پرس: سفر اخیر «مسعود پزشکیان» رئیس‌جمهور کشورمان به قزاقستان و ترکمنستان را می‌توان ادامه روند تحول در سیاست خارجی ایران دانست؛ سفری که نشان می‌دهد تهران با وجود تنش‌های بین‌المللی، راهبرد خود را بر گسترش همکاری‌های اقتصادی و تقویت همگرایی منطقه‌ای متمرکز کرده است. این سفر فراتر از دیدارهای تشریفاتی، گام‌هایی عملی برای خروج از انزوای نسبی و تبدیل تهدیدهای ژئوپلیتیک به فرصت‌های ارتباطی برداشت.

در گام نخست، سفر اخیر با محوریت اقتصاد و تجارت شکل گرفت؛ به‌ویژه در دیدارهای آستانه که بر هدف‌گذاری افزایش مبادلات تجاری ایران و قزاقستان از رقم ۳۴۰ میلیون دلار به ۳ میلیارد دلار تأکید شد. این هدف تنها با امضای ۱۴ سند همکاری در حوزه‌های حمل‌ونقل، ترانزیت و لجستیک دنبال نمی‌شود، بلکه نشان‌دهنده درکی تازه از ضرورت فعال‌سازی کریدورهای ارتباطی شمال–جنوب و شرق–غرب است. ایران به‌عنوان دروازه جنوبی به خلیج فارس و اقیانوس هند و قزاقستان به‌عنوان دروازه آسیای مرکزی، در پی ایجاد شبکه‌ای است که نه‌تنها مبادلات دوجانبه، بلکه جریان کالا و سرمایه در سراسر اوراسیا را تسهیل کند.

این عزم اقتصادی به‌طور طبیعی به عرصه دیپلماسی عمومی نیز کشیده شد. حضور رئیس‌جمهور در اجلاس بین‌المللی «صلح و اعتماد» در عشق‌آباد فرصتی بود برای طرح روایتی از صلح مبتنی بر «گفت‌وگوی برابر»، «بی‌طرفی فعال» و نقد ساختارهای نابرابر جهانی. این سخنان پاسخی به نیاز روزافزون کشورهای غیرغربی برای یافتن صدایی مشترک در برابر یکجانبه‌گرایی بود. بنابراین، سفر به ترکمنستان تنها یک نشست تشریفاتی نبود، بلکه بستری برای بازتعریف هویت ایران به‌عنوان بازیگری صلح‌ساز و همگراساز در منطقه‌ای فراتر از غرب آسیا به شمار می‌رود.

این نقش‌آفرینی جدید صرفاً بر مواضع سیاسی استوار نیست، بلکه از سرمایه علمی و فناوری کشور نیز تغذیه می‌کند. بخش قابل توجهی از مذاکرات در قزاقستان به همکاری در تولید مشترک دارو و واکسن، پزشکی دیجیتال و بیوتکنولوژی اختصاص یافت. ارائه این ظرفیت‌ها نشان می‌دهد ایران در حال تکمیل ابزارهای قدرت نرم خود است و از دیپلماسی علم به‌عنوان پلی برای اعتمادسازی و ایجاد پیوندهای پایدار با همسایگان بهره می‌گیرد. چنین رویکردی تصویر ایران را از یک بازیگر صرفاً سیاسی به شریکی توسعه‌محور و مفید تغییر می‌دهد.

در این مسیر، ایران به دنبال تقویت شبکه ائتلاف‌های راهبردی خود نیز هست که دیدار‌های جداگانه با رهبران روسیه، پاکستان، عراق و میانمار در حاشیه اجلاس، گواه این امر است از این روی با روسیه بر تسریع کریدور شمال-جنوب و همکاری هسته‌ای، با پاکستان و عراق بر توسعه زیرساخت‌های مرزی و هماهنگی امنیتی و با میانمار بر کشف فرصت‌های جدید تجاری تأکید شد. این پیوند‌های متنوع، حباب امنیتی و اقتصادی ایران را در منطقه گسترش داده و مانورپذیری دیپلماتیک آن را افزایش می‌دهد.

با این حال، قلب تپنده این راهبرد جدید، تغییر نقش دولت از مجری به تسهیل‌گر است. تأکید مکرر پزشکیان بر لزوم ایجاد شبکه‌ای پایدار از همکاری بین بخش‌های خصوصی دو کشور و همراه‌بردن بازرگانان ایرانی، نشان از درکی واقع‌بینانه دارد زیرا موفقیت اقتصادی در گرو فعال‌سازی سرمایه و ابتکار بخش خصوصی است لذا دولت با رفع موانع بانکی، گمرکی و اداری می‌کوشد زمینه را برای حضور مؤثر کسب‌وکار‌ها فراهم کند.

در نهایت، این سفر را می‌توان آغازی بر فصل تازه‌ای در دیپلماسی منطقه‌ای ایران دانست؛ فصلی که در آن اقتصاد، علم، کریدورهای ترانزیتی و ائتلاف‌های هوشمند در هم می‌آمیزند تا جایگاه ژئوپلیتیک کشور را از یک دولت تحت فشار به بازیگری ارتباطی و توسعه‌محور در اوراسیا ارتقا دهند. با این حال، چالش اصلی در اجرای عملی تفاهم‌ها و عبور از موانع ساختاری داخلی و خارجی نهفته است. استمرار این مسیر و تبدیل توافق‌ها به پروژه‌های ملموس، نه‌تنها ثبات و رفاه منطقه را افزایش خواهد داد، بلکه می‌تواند معادلات قدرت در غرب آسیا و اوراسیا را نیز دگرگون سازد.

انتهای پیام/381