پادگان ولیعصر؛ به قدمت حماسه انقلاب اسلامی

ماجرای پادگان ولیعصر تهران از اولین روزهای پیروزی انقلاب تا امروز یک تاریخ پر از حماسه است. مرکزی نظامی در تهران که مبدا خیلی از تحولات شد،‌ پادگانی که در زمره تاریخی‌ترین پادگان‌های سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است.

کد خبر: ۸۰۰۱۰۷

تاریخ: ۰۴ دی ۱۴۰۴ - ۰۴:۰۴

به گزارش خبرنگار حماسه و جهاد دفاع‌پرس، تاریخ‌نگاری انقلاب اسلامی و دفاع مقدس تا کنون در قالب‌های متفاوتی انجام شده است، یکی از قالب‌های این موضوع می‌تواند بر پایه مکان‌ها باشد و قطعا «شرف مکان‌ها به انسان‌هایی است که در آنجا زیست می‌کردند». پادگان حضرت ولیعصر عجل الله تعالی فرجه الشرف یکی از پر خاطره‌ترین این مکان‌ها است. به‌ویژه زمانی که با پاسداران اولیه عضو سپاه در سال ۵۸ در تهران مواجه می‌شویم، در معرفی خود از لفظ گردان اول تا نهم استفاده می‌کنند. البته فضا‌هایی همچون پادگان امام حسین علیه اسلام که امروز دو دانشگاه افسری و تربیت پاسداری و دانشکاه جامع امام حسین علیه السلام در آنجا مستقر هستند هم از این دست مکان‌ها به حساب می‌آیند. پایگاه‌های اصلی اعزام رزمندگان تهران همچون پایگاه شمال، بهشتی، مقداد و .. هم از این دست مکان‌ها هستند که در سال‌های دفاع مقدس خاطرات ویژه‌ای آفریدند.

بر بنیان تقوا

پادگان ولیعصر همچون خود سپاه به تعبیر سپهبد شهید حسین سلامی مصداق آیه «لَمَسجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التَّقوىٰ مِن أَوَّلِ يَومٍ أَحَقُّ أَن تَقومَ فيهِ ۚ فيهِ رِجالٌ يُحِبّونَ أَن يَتَطَهَّروا» است. بر پایه تقوی تاسیس شد و مردانی در آن زیست کردند که مصداق متقین بودند که مقر خود را با نام حضرت ولیعصر نامگذاری کردند تا مقدمه ساز ظهورش باشند.

بنظر می‌آید پادگان ولیعصر پر خاطره‌ترین و با سابقه‌ترین مکان‌های از این دست در تهران و کشور است،‌ البته می‌توان ادعا کرد که پادگان ولیعصر قدیمی‌ترین پادگان پر خاطره سپاه در طول پیروزی انقلاب اسلامی تا امروز هم است که کماکان کاربری پادگانی و ستادی خود را حفظ کرده است و چون آغاز تاسیس سپاه از تهران کلید خورد، این پادگان در زمره اولین‌ها در کشور هم است.

این پادگان که روزگاری یکی از ستادهای اصلی سپاه در بدو تشکیل بود،‌ تبدیل به ستاد سپاه در تهران شد، سپس تحویل نیروی هوایی سپاه شد در همین دوران مقبره شهدای گمنام و حسینه فاطمه الزهرا در آن احداث شد،‌ بعدها با تشکیل سپاه های استانی و لزوم خروج ستاد نیروی هوایی وقت سپاه از تهران این پادگان دوباره به ستاد سپاه تهران تبدیل شد که البته در بخش جنوبی با ساختن مجتمع ولیعصر ساختمان اقشار سازمان بسیج و دانشگاه جامع انقلاب اسلامی هم در این مجتمع پادگانی مستقر شد. در ادامه بخشی از تاریخ پس از انقلاب این پادگان مربوط به شکلگیری سپاه تهران تا تشکیل تیپ ۲۷ محمد رسول الله صل الله علیه و آله که برگرفته از کتاب اطلس لشکر ۲۷ محمد رسول الله صل الله علیه و آله در دوران دفاع مقدس است را می‌خوانید.

شروع ماجرا

پس از پیروزی انقلاب اسلامی حفظ دستاوردهای آن ضرورتی بود که تأسیس تشکیلات سپاه پاسداران را ایجاب می‌کرد. از این رو دوستداران انقلاب در نخستین روزهای پیروزی انقلاب تلاش‌هایی در زمینه ایجاد امنیت و نظم عمومی آغاز کردند. ابتدا تشکیلاتی با عنوان کمیته انقلاب اسلامی عهده دار این مسئولیت شد، سپس در ۲ اردیبهشت ۱۳۵۸ به دستور امام خمینی سازمانی به نام سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تشکیل شد و تحت سرپرستی شورای عالی انقلاب قرار گرفت بعد هم اساسنامه اولیه سپاه پاسداران تنظیم و ساختار تشکیلاتی اش مشخص شد.

گزارشی از روند تشکیل عشرت آباد قاجار تا پادگان عشرت آباد پهلوی را از اینجا بخوانید

پس از تشکیل سپاه پاسداران واحد عملیات آن در پادگان ولی عصر مستقر شد و فرمانده وقت سپاه پاسداران در اولین اقدام ناصر جبروتی را به عنوان فرمانده سپاه تهران منصوب کرد. ناصر جبروتی ابتدا ستاد سپاه تهران را در خیابان ایرانشهر قرار داد و کوشید پادگان ولی عصر را همراه گردانها و امکاناتش زیر مجموعه سپاه تهران قرار دهد. با تشکیل سپاه تهران مسئولیت حفاظت از اماکن و مقرهای مهم (بیت امام فرودگاه و ... به این سازمان واگذار و به تدریج سپاه شهرهای حومه تهران ری فیروزکوه دماوند و ... نیز تشکیل شد و زیر مجموعه سپاه تهران قرار گرفت.

پادگان ولی عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف

پادگان عشرت آباد که همچنان در مرکزیت تهران قرار دارد و سوابق تاریخی - امنیتی آن از اهمیتش حکایت می‌کند پس از استقرار واحد عملیات سیاه در آنجا و تغییر نام پادگان به ولی عصر عج الله تعالی فرجه الشریف به یکی از مراکز مهم و تأثیر گذار در روند تحولات انقلاب در تهران مبدل شد. همچنین احساس وظیفه عمومی جوانان انقلابی و روی آوردن فوج‌فوج آنان به پادگان ولی عصر آنجا را به پایگاهی آماده برای دفاع از انقلاب و رویارویی با حوادث تهدید کننده انقلاب اسلامی تبدیل کرد، طوری که نیروهای انقلابی پس از گذراندن آموزش‌های اولیه و مسلح شدن، در صورت هر گونه نیازمندی نظام جدید جمهوری اسلامی ایران از این مرکز به نقاط بحرانی پایتخت و سایر شهرهای کشور از جمله شهرهای مرزی اعزام می‌شدند و امنیت را به نقاط بحران‌زده باز می‌گرداندند و این چنین شد که در اندک زمانی پاسداران پادگان ولی عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف با برقراری امنیت در اقصا نقاط کشور مانند پاوه، سنندج، مریوان، سردشت، بوکان، مهاباد، مرز بازرگان، میاندوآب، آبادان، خرمشهر، گنید، سیستان و بلوچستان، جزیره خارک و مراکز مهم کشور و تقدیم خون طاهرشان، موجب بقای انقلاب اسلامی ایران شدند.

انتخاب نام پادگان از میان سه نام

علی اکبر حاج علی اکبری (مسئول آموزش واحد عملیات کل سپاه در پادگان ولیعصر) پس از پیگیری های لازم برای تغییر نام پادگان عشرت آباد سه نام را برای آن پیشنهاد داد؛ مالک اشتر، ولی عصر و امام مهدی. سپس از نیروهای حاضر در پادگان نظر سنجی کرد که بیشتر نیروها بر نام ولی عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف اتفاق نظر داشتند. سپس حاج علی اکبری یک روز در سالن غذاخوری که همه جمع بودند. تغییر نام پادگان از عشرت آباد به ولی عصر را به طور رسمی اعلام کرد و از آن پس این پادگان به پادگان ولی عصر مشهور شد.

قدمت پادگان ولی عصر

بنای بزرگ عشرت آباد در دوره قاجار تأسیس شد و بعد از ماجرای کودتای رضا شاه پهلوی در ۳ اسفند ۱۳۹۹ این بنا به یک پادگان نظامی تبدیل شد. همچنین بعد از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ مکان‌هایی مجزا برای استقرار نیروهای گارد شاهنشاهی نیروهای مستشاری آمریکایی ها و همچنین نیروهای گارد شهربانی و دژبان مرکز اختصاص داده شد. این پادگان از موقعیت ویژه ای برخوردار بود. چرا که از جنوب به میدان بهارستان منتهی می شد. در شمال آن نیز بیمارستان خانواده قرار داشت و به چهارراه قصر و شمال تهران متصل می‌شد. از شرق هم به میدان امام حسین و خیابان دماوند و از غرب نیز به خیابان شریعتی طالقانی و میدان انقلاب مرتبط می‌شد. در جریان پیروزی انقلاب اسلامی مردم مسلح انقلابی دیوار شرقی این پادگان را خراب کردند تا بتوانند. وارد آن شوند. در نهایت نیروهای انقلابی، پس از چند ساعت درگیری زیر گلوله های آتش آنجا را تصرف کردند. در این بین، وفاداری تعدادی از در چه دارای گارد به انقلاب را نباید نادیده گرفت. که توضیح آن بحث جداگانه ای می‌طلبد. البته تمام بخش‌های این پادگان در همه دوران‌های بعد از انقلاب یک کاربری واحد نداشتند و ممکن بود که علاوه بر ستاد نیروی هوایی یا ستاد سپاه تهران برخی واحد‌های سپاه هم در قسمت‌های حاشیه ای پادگان مستقر باشند.

ساختار نظامی پادگان ولی عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف

با ورود محمد بروجردی در تابستان ۱۳۵۸ به پادگان ولی عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف، او به عنوان مسئول ستاد پادگان، نیروهای موجود در پادگان را در قالب یک هنگ متشکل از ۳ گردان سازماندهی کرد.

با وقوع فاجعه پاوه در اواخر مرداد ۱۳۵۸، محمد بروجردی راهی غرب کشور شد و گردانهای تازه تأسیس نیز عازم مناطق بحرانی شدند. سپس گردان ۴ تشکیل و چندی بعد گردان ۵ از بطن گردان ۳ ایجاد شد. مدتی بعد هم گردان ۶ از بطن گردان ۲ شکل گرفت. با شروع جنگ تحمیلی گردانهای ۱ تا ۶ عازم مناطق جنگی شدند و در همین ایام ۳ گردان ۷ و ۸ و ۹ نیز تشکیل و راهی مناطق عملیاتی شدند.

تشکیل هسته اولیه تیپ ۲۷ از گردانهای نه گانه

بعد از گذشت چند ماه از بحران پاوه، رضا مطلق از نیروهای گردان دوم به همراه تعدادی از نیروهای مردمی و سپاه به پاوه رفت. رضا مطلق فرماندهی و حاج احمد متوسلیان مسئولیت عملیات سپاه پاوه را بر عهده گرفت. رضا مطلق در حمله گروه های ضد انقلاب در نزدیکی ورودی سپاه پاوه بر اثر اصابت خمپاره به شهادت رسید.

در پی این حادثه، احمد متوسلیان که مسئول واحد عملیات گردان ۲ بود و فرد ارشد گردان شناخته می شد، فرماندهی گردان ۲ را عهده دار شد. مدتی بعد که متوسلیان فرماندهی سپاه مریوان را بر عهده گرفت، نیروهایی از گردانهای مختلف و بخشی از نیروهای کادر سپاه پاوه را به مریوان برد. همچنین یک گروهان از گردان ششم به فرماندهی محسنی به سیاه مریوان آمدند و در پاکسازی این شهر و ارتفاعات اطراف آن نقش مهمی ایفا کردند. در نهایت تعدادی از نیروهای کادر سپاه مریوان پایه گذاران تیپ ۲۷ محمد رسول الله صل الله علیه و آله شدند.

ماجرای تشکیل این تیپ و انتخاب فرمانده برای آن هم که توسط فرمانده وقت سپاه سرلشکر محسن رضایی بیان شده است. در این زمیه طبق روایات و اسناد از احمد متوسلیان،‌ محمد ابراهیم همت و محمود شهبازی به عنوان گزینه‌های اصلی شکل دهنده فرماندهی این تیپ یاد شده است که احمد متوسلیات همانطور که یاد شده عضو گردان‌ها بوده و محمد ابراهیم همت و محمود شهبازی هم در جبهه غرب و کردستان حضور فعالی داشتند که هر دو دانشجو بوده‌اند.

دو نیروی شاخص گردانهای ۲ و ۴ یعنی رضا چراغی و سید محمدرضا دستواره از کادرهای شناخته شده و اصلی یگان ۲۷ محمد رسول الله  صل الله علیه و اله شدند. رضا چراغی اولین فرمانده گردان حمزه سیدالشهدای تیپ ۲۷ تا سمت فرماندهی لشکر ۲۷ پیش رفت اما در عملیات والفجر ۱ به درجه رفیع شهادت نائل آمد. سید محمدرضا دستواره نیز از کادر اصلی هسته اولیه تیپ ۲۷ شد او با پذیرش مسئولیت واحد نیروی انسانی تیپ فعالیت خود را آغاز کرد و در عملیات بدر به سمت قائم مقامی لشکر رسید. سید محمدرضا دستواره تا عملیات کربلای ۱ در این سمت انجام وظیفه می کرد تا اینکه در همین عملیات به شهادت رسید علی اصغر رنجبران و جواد افراسیابی نیز از نیروهای کادر گردان ۴ بودند.

على جزمانی و مهدی خندان فرماندهان گردان مقداد، محمدرضا کارور و نصرت اکبری فرماندهان گردان مالک جعفر عقیل محتشم فرمانده گردان انصار و محمد عیدی فرمانده گردان عمار از جمله نیروهای کادر گردان ۸ بودند. علی جرمانی و مهدی خستان در عملیات های کربلای ۵ و والفجر4 به شهادت رسیدند. محمدرضا کارور و نصرت اکبری نیز تابستان ۱۳۶2 در گردان مالک مسئولیت داشتند که محمدرضا کاروز در عملیات خبر شهید شد و نصرت اکبری نیز تا عملیات کربلای ۱ فرماندهی گردان مالک را بر عهده داشت و بعد از آن فرمانده محور شد. محسن وزوایی هم که در نبرد فتح المبین به عنوان فرمانده گردان حبیب، با همراهی دو گردان حمزه و سلمان موفق به تصرف توپخانه سیاه چهارم عراق شد و در عملیات بیت المقدس با فرماندهی محور محرم هدایت عملیات ۵ گردان را بر عهده داشت و در مرحله اول آن عملیات به شهادت رسید. درون گردان ۹ پرورش یافته بود. محمد کوثری نیز که  از عملیات والفجر 8 فرماندهی لشکر ۲۷ را بر عهده گرفت از جمله نیروهای کادر گردان ۳ بود.

بر این اساس پادگان ولیعصر و عمده پاسداران آن

پادگان ولی عصر عقبه لشکر

اعزام نیرو و جمع اوری و ارسال کمک های مردمی برای لشکر ۲۷ در طول هشت سال دفاع مقدس بر عهده پادگان ولی عصری و سیاه تهران بود و ارتباط تنگانگی بین سیاد تهران و لشکر ۲۷ وجود داشت. طوری که بیشتر اعزام ها از تهران به مناطق جنگی از طریق سیاه تهران انجام می گرفت به عبارتی دیگر، یکی از مراکز اصلی پشتیبانی لشکر ۲۷ را پادگان ولی عصری و سیاه تهران تشکیل می داد.

آشنایی با گردان‌های سپاه تهران

گردان یکم

اولین فرمانده گردان یکم مرتضی درویش و جانشین او سید محمد حاج آقامیر بود. گروهان یک این گردان به فرماندهی محمد گلستانی در پاکسازی پاوه، روانسر، سقز و بانه نقش داشت و علی سنگی از فرماندهان دسته گروهان یکم، از جمله پایه گذاران سیاه سقز بود. گروهان دوم از این گردان نیر در مقابله با غائله‌ای که در خوزستان به وقوع پیوست، نقش داشت. فرمانده این گروهان حسین مجاهد، یکی از مسئولان ستادی سپاه منطقه ۶  (کرمان، هرمزگان، سیستان و بلوچستان) شد. گروهان سوم این گردان هم به فرماندهی سید حسین سیدان برای حتی سازی عائله‌ای که سیستان و بلوچستان را تهدید می‌کرد، عازم زاهدان شد. یکی از دسته‌های این گروهان به فرماندهی باب‌الله کیاشمشکی به شهرستان حاش رفت. دسته سوم این گروهان نیز به فرماندهی ناصر کاظمی به زابل رفت. ناصر کاظمی پس از مدتی فرماندار پاوه و سپس فرمانده سپاه کردستان شد.

گردان دوم

اولین فرمانده این گردان سید جواد عطری و جانشین او احمد اسلیمی بود. رضا مطلق و احمد متوسلیان از نیروهای کادر این گردان بودند که پس از بروز نا آرامی‌ها در کردستان، ابتدا به مهاباد سپس به بانه و در نهایت به پاوه رفتند. همچنین این گردان با همراهی علیرضا موحد دانش و کوچک محسنی، در عملیات آزادسازی سنندج نقش مؤثری ایفا کرد. علاوه براین، یک گروهان از گردان دوم به فرماندهی کوچک محسنی برای پاکسازی به بوکان اعزام شد و پس از بازگشت به پادگان ولی عصر هسته اولیه گردان ششم را تشکیل داد. با هجوم سراسری ارتش متجاوز عراق نیز در حالی که متوسلیان فرماندهی سیاه مریوان را عهده دار بود، او تعدادی از نیروهای اعزامی جدید به همراه نیروهای گردان را برای آزادسازی ارتفاعات مرزی منطقه عمومی مریوان و همچنین عملیات فوج سلطان به کار گرفت.

گردان سوم

اولین فرمانده این گردان علیرضا فکری بود. این گردان به فرماندهی اصغر وصالی در پاکسازی مهاباد حضور داشت همچین گروهی از نیروهای این گردان پس از بازگشت به تهران هسته اولیه گردان پنجم را تشکیل دادند علاوه بر این تعدادی از نیروهای این گردان در تشکیل تیپ ۲۷ علی داشتند و از کادر اصلی این تیپ شدند.

گردان چهارم

اولین فرمانده گردان چهارم، علی اصغر باانصاف بود. این گردان در آزادسازی شهر مریوان و ارتفاعات فوچ سلطان و آزادسازی کامیاران بانه و سقز ایفای نقش کرد. همچنین گروهی از نیروهای کادر گردان و به سیاه پاوه و تعدادی از نیروها به همراه احمد متوسلیان به سیاه مریوان ملحق شدند و ترکیب اصلی کادر سیاه مریوان را تشکیل دادند. سپس از جمله پایه گذاران به ۲۷ محمد رسول الله صل الله علیه و آله شدند.  علی اصغر رنجبران و جواد افراستی از جمله نیروهای کادر گردان چهار بودند که رنجبران در عملیات بيت المقدس، فرماندهی گردان ابودر را بر عهده داشت. در عملیات والفجر چهار نیز جانشین تیپ ابوذر بود و در همین عملیات به شهادت رسید.

گردان پنجم

اولین فرمانده این گردان محمدباقر تاجیک بود. نیروهای گردان پنجم بیشتر در حفاظت اماکن و شخصیت‌ها نقش داشتند. این نقش از سال ۱۳۶۰ به بعد و پس از ورود سازمان رجوی موسوم به منافقین به فاز نظامی و ترور شخصیت‌های کشور بسیار پررنگ‌تر شد.

گردان ششم

کادر اصلی این گردان را تعدادی از نیروهای گردان دوم تشکیل دادند.  حبیب الله بابالو اولین فرمانده این گردان بود پس از مدتی علیرضا موحد دانش فرماندهی این گردان را در عهده گرفت و احمد غلامی نیز جانشین وی بود که در شهریور ۱۳۹۵ به عنوان مدافع حرم در عملیات مستشاری در سوریه به شهادت رسید. عناصر اصلی این گردان از جمله علیرضا موحد دانش و احمد غلامی از پایه گذاران تیپ مستقل ۱۰ سید الشهداء علیه السلام بودند.

گردان هفتم

این گردان که پس از هجوم سراسری ارتش عراق در سال ۱۳۵۹ شکل گرفت بیشتر نیروهایش در منطقه عملیاتی سرپل ذهاب حضور داشتند. محسن حاجی بابا و تعدادی از نیرو‌های این گردان، فرماندهی پادگان ابودر را در اولین روز‌های جنگ بر عهده داشتند.

گردان هشتم

اولین فرمانده گردان هشتم مجید دانشور بود نیروهای این گردان در اوایل جنگ با فرماندهی سعید گلاب بخش معروف به محسن چریک، در منطقه عملیاتی گیلان غرب به مقابله با دشمن پرداختند. همچنین تعدادی از نیروهای کادر گردان هشت به تیپ ۲۷ پیوستند و در تشکیل گردان های مقداد، انصار، عمار و مالک نقش مهمی ایفا کردند.

گردان نهم

پس از تشکیل این گردان محمد تمکین فرماندهی گردان را بر عهده گرفت و پس از او محسن وزوایی سکاندار فرماندهی گردان نهم شد. محسن وزوایی تجربه فراوانی در مبارزه با گروه‌های ضد انقلاب داشت. او به همراه علیرضا موحددانش نقش مؤثری در آزادسازی ارتفاعات بازی دراز ایفا کرد. آن‌ها گردان حبیب ابن مظاهر تیپ ۲۷ را نیز پایه گذاری کردند. همچنین در عملیات فتح‌المبین همراه گردان  سلمان و حمزه فاتح تپه‌های «علی گره زد» و توپخانه سیاه چهارم عراق شدند. گفتنی است در حماسه عملیات بیت المقدس ۲۰۰ نفر از نیرو‌های گردان نهم شهید یا مجروح شدند.

انتهای پیام/ 119