مختارپور: «ژرف‌خوانی» تفاوت میان خواندن در فضای مجازی و خواندن کتاب کاغذی است

یک پژوهشگر ادبی با تأکید براینکه «ژرف‌خوانی» تفاوت میان خواندن در فضای مجازی و خواندن کتاب کاغذی است، گفت: کتاب برای نوجوانان، چه تألیفی و چه ترجمه‌ای، باید بر اساس نیازسنجی دقیق انجام شود.

کد خبر: ۸۰۲۰۲۸

تاریخ: ۰۳ دی ۱۴۰۴ - ۱۷:۱۴

به گزارش خبرنگار فرهنگ دفاع‌پرس، علیرضا مختارپور، پژوهشگر ادبیات، در نشست نقد و بررسی کتاب «لانه کرکس» که عصر امروز (چهارشنبه) برگزار شد به یکی کتاب‌های منتشر شده پیرامون «مطالعات خواندن» پرداخت و اظهار داشت: در این کتاب که اخیرا مطالعه کردم به‌درستی به یکی از بحث‌های مهم روز، یعنی تأثیر فضای مجازی بر مطالعه، می‌پردازد. هرچند بحث بر سر این‌که فضای مجازی به مطالعه ضربه زده یا نه، موضوع اصلی سخنان من نیست، اما کتاب نکات بسیار مهمی را مطرح می‌کند که به پرسش‌های اساسی در حوزه خواندن مربوط می‌شود.

وی با اشاره به پژوهش‌های انجام‌شده در حوزه مطالعات خواندن اظهار کرد: بر اساس این پژوهش‌ها، یکی از مهم‌ترین مقاطع سنی برای شکل‌گیری عادت به مطالعه، سال چهارم دبستان، یعنی حدود ۱۰ تا ۱۱ سالگی است. حتی برخی تحقیقات جدید در آمریکا نشان می‌دهد که توانایی خواندن و میزان مطالعه دانش‌آموزان پایه چهارم ابتدایی در این کشور نسبت به برخی کشورهای دیگر کاهش یافته است. این موضوع نشان می‌دهد که ثروت به‌تنهایی عامل ارتقای سطح مطالعه نیست.

مختارپور ادامه داد: نکته اصلی کتاب، مسئله «ژرف‌خوانی» و تفاوت میان خواندن در فضای مجازی و خواندن کتاب کاغذی است. بر اساس پژوهش‌ها، خواندن در فضای مجازی به‌طور طبیعی باعث کاهش تمرکز و افزایش حواس‌پرتی می‌شود و مانع از غرق‌شدن مخاطب در متن است. این مسئله حتی در کتاب‌های صوتی نیز دیده می‌شود؛ چراکه در کتاب متنی، اگر جمله‌ای را متوجه نشویم، می‌توانیم به‌راحتی به عقب بازگردیم و چند بار آن را بخوانیم، اما در کتاب صوتی این امکان با دشواری بیشتری همراه است.

وی تأکید کرد: اگر بپذیریم که ژرف‌خوانی اهمیت زیادی دارد و عادت به مطالعه عمدتاً در سنین نوجوانی، به‌ویژه حدود ۱۰ تا ۱۱ سالگی شکل می‌گیرد، لازم است توجه ویژه‌ای به ادبیات نوجوان داشته باشیم. متأسفانه در کشور ما تا سال‌ها رده «نوجوان» در حوزه کتاب و حتی رسانه‌هایی مانند رادیو، تلویزیون و سینما مغفول مانده بود؛ به‌گونه‌ای که تنها با دو رده کودک و بزرگسال مواجه بودیم و رده نوجوان عملاً نادیده گرفته می‌شد.

مختارپور با اشاره به جمعیت بالای نوجوانان در کشور گفت: در حال حاضر حدود ۱۵ میلیون دانش‌آموز در کشور داریم. حتی اگر تنها ۱۰ درصد از این جمعیت اهل مطالعه باشند، باز هم با جامعه بزرگی از مخاطبان مواجه هستیم. بنابراین هر تلاشی برای تقویت و غنای ادبیات نوجوان ـ اعم از ادبیات علمی و به‌ویژه ادبیات داستانی ـ اقدامی بسیار ارزشمند است. ادبیات داستانی نقش مکمل مهمی دارد؛ چراکه کسی که داستان خوب می‌خواند، معمولاً در خواندن و فهم سایر کتاب‌ها نیز موفق‌تر است.

وی افزود: تولید کتاب برای نوجوانان، چه تألیفی و چه ترجمه‌ای، باید بر اساس نیازسنجی دقیق انجام شود. شناخت نیازهای نوجوانان هر جامعه، با توجه به پیشینه تمدنی، شرایط اجتماعی، ارتباطات بین‌المللی و مخاطرات پیش‌روی آن‌ها، اهمیت زیادی دارد. در غیر این صورت، احتمال خطا در انتخاب موضوع و زبان اثر بالا می‌رود.

این پژوهشگر ادبیات خاطرنشان کرد: در برخی کشورها، پیش از انتشار عمومی یک کتاب نوجوان، نسخه‌هایی به‌صورت آزمایشی در اختیار گروهی از مخاطبان هدف قرار می‌گیرد و میزان درک، ابهامات و بازخوردهای آن‌ها بررسی می‌شود. اگر برای مثال ۵۰ نوجوان کتابی را بخوانند و ۳۰ نفر از آن‌ها نسبت به بخشی از متن ابهام داشته باشند، نویسنده می‌تواند پیش از انتشار نهایی، اثر را اصلاح کند.

مختارپور در پایان گفت: همان‌طور که تولید اثر برای نوجوانان اهمیت دارد، پژوهش، نیازسنجی، مخاطب‌شناسی، یافتن زبان مناسب و همچنین اثرسنجی پس از انتشار کتاب نیز بسیار مهم است.

انتهای پیام/ 121