اجرای طرح پزشک خانواده کم‌هزینه‌ترین مسیر برای تحقق عدالت در نظام سلامت

طرح پزشک خانواده با وجود مشکلات در اجرای ملی و یکپارچه، امروز این طرح به‌عنوان کم‌هزینه‌ترین راه برای تحقق عدالت در سلامت شناخته می‌شود.

کد خبر: ۸۰۲۰۳۴

تاریخ: ۰۴ دی ۱۴۰۴ - ۱۱:۰۰

گروه جامعه دفاع‌پرس: طرح پزشکی خانواده یکی از مهم‌ترین برنامه‌های بهداشتی در کشور است که با هدف ارتقاء سطح سلامت جامعه و ارائه خدمات بهداشتی اولیه طراحی شده است. این طرح با هدف ارتقای عدالت در دسترسی به خدمات بهداشتی و درمانی، کاهش هزینه‌های سلامت و افزایش کیفیت خدمات به دنبال ایجاد یک نظام مراقبت بهداشتی جامع و یکپارچه است که در آن هر خانواده تحت پوشش یک پزشک مشخص قرار می‌گیرد که مسئول اصلی پیگیری وضعیت سلامت اعضای خانواده است.

طرح پزشکی خانواده از سال ۱۳۸۴ به‌صورت آزمایشی در مناطق روستایی و شهرهای زیر ۲۰ هزار نفر آغاز شد. در سال‌های بعد، این طرح در برخی استان‌ها مانند فارس و مازندران به شهرهای بزرگ‌تر نیز گسترش یافت، اما اجرای کامل و یکپارچه آن در سطح ملی با مشکلاتی همراه بود. با این حال به رغم تصریح قوانین متعدد برنامه‌های توسعه و وعده‌های مکرر، اجرای سراسری این طرح در مناطق شهری بزرگ، تاکنون محقق نشده است.

وقفه طولانی مدت این طرح، نابرابری در دسترسی به خدمات سلامت بین شهر و روستا و فشار هزینه‌های سنگین درمان بر مردم را تداوم بخشیده است.

همچنین یکی از مهمترین مشکلات این طرح، ناکافی بودن سرانه پرداختی به پزشکان خانواده و تخصیص نامناسب بودجه است. از طرفی، ضعف زیرساخت‌های الکترونیک یکپارچه برای نوبت‌دهی، ثبت اطلاعات بیماران و ارجاع، اجرای کامل پزشک خانواده را با مشکل رو به رو کرده است.

حال در دولت چهاردهم و تأکید رئیس‌ جمهور بر اجرای عدالت‌محور این برنامه، امیدها برای اجرای پزشکی خانواده در کشور افزایش پیدا کرده است به گونه‌ای که «مسعود پزشکیان» رئیس‌جمهور در نشست بررسی پیشرفت نظام ارجاع خدمات پزشکی در استان خراسان جنوبی؛ با تأکید بر مفهوم واقعی پزشک خانواده اظهار داشت: پزشک خانواده به این معنا نیست که پزشکی چند ساعت در روستا حضور داشته، تعدادی اسم در لیست داشته باشد و بعد برود.

وی گفت: پزشک خانواده، یعنی پزشک جمعیت تعریف‌شده خود را بشناسد، مسئول سلامت آن جمعیت باشد و در قبال آن پاسخگو بماند. اگر همان افراد دارای سرانه، برای دریافت خدمات به مراکز دیگر مراجعه می‌کنند و کسی پاسخگو نیست، این دیگر پزشک خانواده نیست، بلکه صرفاً پرداخت سرانه بدون مسئولیت‌پذیری است.

پزشکیان عنوان کرد: اگر من مسئول سلامت یک جمعیت هستم، باید بدانم چه خدماتی به آنها ارائه می‌شود و اگر خدمتی خارج از این مسیر دریافت شد، چه کسی باید پاسخ دهد. این موضوع نیازمند نشستن، گفتگو و بازطراحی دقیق با حضور پزشکان سطح اول، متخصصان، کادر بهداشت و درمان و مدیران است. اگر قرار باشد همان روال قبلی ادامه پیدا کند و فقط پول جابه‌جا شود، نه نظام ارجاع شکل می‌گیرد و نه کیفیت خدمات اصلاح می‌شود.

رئیس‌جمهور تأکید کرد: طرح‌های موجود قابل اتکاء هستند، اما برای اثربخشی واقعی باید با اصلاح ساختار مالی، تعریف روشن مسئولیت‌ها و پاسخگویی، اجرای دقیق دستورالعمل‌ها و استقرار واقعی پزشک خانواده تکمیل شوند تا نظام ارجاع از یک عنوان اداری به یک نظام کارآمد و پاسخگو برای مردم تبدیل شود.

پزشکیان خاطرنشان کرد: اگر به کادر سلامت گفته شود که وظیفه شما فقط دیدن بیمار نیست، بلکه باید سلامت جامعه را ببینید، آن‌ها قادر خواهند بود اقداماتی انجام دهند که هیچ ابزار دیگری قادر به انجام آن نیست. این نگاه، اساس شکل‌گیری واقعی نظام ارجاع و پزشک خانواده است؛ نظامی که هدفش صرفاً ارجاع بیمار نیست، بلکه جلوگیری از بیمار شدن اوست.

برای اجرای این طرح، وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی با ارائه «نسخه ۰۳» شیوه‌نامه برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع، گام عملی جدیدی را شروع کرده است.

آغاز اجرای نسخه ۰۳ برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع در 5 شهرستان پیشرو

«علیرضا رئیسی» معاون بهداشت وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در جلسه هماهنگی برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع از آغاز اجرای نسخه جدید پزشکی خانواده با اصلاحات مالی و الکترونیک در پنج شهرستان پایلوت خبر داد. این نسخه با هدف اصلاح ساختار‌های مالی، ارتقای زیرساخت‌های الکترونیک و یکپارچه‌سازی خدمات سلامت طراحی شده است.

وی با بیان اینکه شهرستان‌های آق‌قلا، مرند، خدابنده، قائنات و بابل به عنوان شبکه‌های پیشرو برای اجرای نسخه جدید انتخاب شده‌اند، ادامه داد: بازدید‌های میدانی، جلسات کارشناسی متعدد و همکاری فعال سازمان‌های بیمه‌گر پایه آماده‌سازی نسخه ۰۳ را ممکن کرد.

رییسی با تاکید بر اینکه یکی از مهم‌ترین درس‌های گذشته جداسازی پرداخت پزشک و مراقب سلامت بوده است گفت: ۷۰ درصد مشکلات اجرای گذشته ناشی از وابستگی پرداخت‌ها بود. در مدل جدید، پرداخت‌ها مستقیم به حساب پزشک و مراقب سلامت واریز می‌شود تا زمینه سوءاستفاده و نارضایتی کاهش یابد.

وی در خصوص زمان‌بندی اجرای برنامه یادآور شد: به جز پنج شهرستان پایلوت، ۵۹ شهرستان دیگر در سه مرحله وارد برنامه می‌شوند، مرحله اول ۲۰ شهرستان، مرحله دوم ۲۰ شهرستان و مرحله سوم ۱۹ شهرستان خواهد بود.

معاون وزیر بهداشت توضیح داد که در مدل جدید بیمه‌ها با شبکه‌های بهداشت قرارداد می‌بندند و شبکه‌ها با تیم‌های سلامت قرارداد می‌بندند تا مشکلات قرارداد مستقیم بیمه با پزشک که سابقاً موجب سوءاستفاده و نارضایتی می‌شد، رفع شود. البته دو شهرستان از پنج شهرستان نیز در بخش خصوصی در صورت تمایل بیمه‌ها در ارائه دهنده‌های خدمت در صورت جداسازی پرداخت یا سرانه پزشک از مراقب نیز عقد قرارداد خواهند داشت.

رئیسی با اشاره به اهمیت شهرستان بابل گفت: بابل نماینده اصلاح برنامه در استان‌هایی است که نسخه قبلی را اجرا کرده‌اند. موفقیت در بابل باعث اصلاح مازندران و ایجاد الگو برای فارس خواهد شد.

وی متذکر شد: اجرای موفق برنامه بدون همراهی مردم ممکن نیست، مردم باید با مفهوم پزشکی خانواده و نظام ارجاع آشنا شوند و در این مسیر باید از ظرفیت امام‌جمعه، فرماندار و نهاد‌های اجتماعی بهره گرفت.

طرح پزشکی خانواده در کشور با هدف ارتقاء سلامت جامعه و ارائه خدمات جامع بهداشتی در حال اجراست. با وجود چالش‌ها، اقدامات انجام شده و توجه بیشتر به این طرح می‌تواند منجر به بهبود کیفیت خدمات و افزایش رضایت مردم از نظام سلامت شود. نیاز است که برنامه‌ریزی‌های بیشتری برای حل مشکلات موجود انجام شود تا اهداف این طرح تحقق یابد.

انتهای پیام/ عباس جهانتاب/ 261