صدای احمد را از بم می‌شنوید

آیا سینما توانسته‌ فراجناحی بودن قهرمانان ملی را به‌درستی بازنمایی کند، یا همچنان خطر مصادره‌ی سیاسی آنها وجود دارد؟ پاسخ فیلم «احمد» به این پرسش، نیمه‌کاره است؛ زیرا هرچند بر فراجناحی بودن احمد کاظمی تأکید می‌شود، اما در پرداخت هنری و روایی آن عمق کافی وجود ندارد.

کد خبر: ۸۰۳۲۹۲

تاریخ: ۰۹ دی ۱۴۰۴ - ۱۰:۳۶

گروه فرهنگ دفاع‌پرس- سیما بیجاد؛ فیلم سینمایی «احمد» ساخته‌ی امیرعباس ربیعی که در با حضور در چهل‌ودومین جشنواره‌ بین‌المللی فیلم فجر برنده ۳ سیمرغ بلورین و دیپلم افتخار بهترین بازیگر نقش اصلی زن شد، این روزها به نمایش عمومی در سینماهای سراسر کشور درآمده است. موضوع فیلم حادثه‌ی تلخ زلزله‌ی بم و گوشه‌ای از مدیریت بحران در ساعات اولیه است؛ فاجعه‌ای که هزاران نفر را به کام مرگ کشاند و شهر تاریخی بم را ویران کرد.

در این میان، سردار «احمد کاظمی» به‌عنوان یکی از نخستین فرماندهان حاضر در صحنه، نقشی حیاتی در مدیریت این بحران ایفا کرد. فیلم تلاش دارد واقعه را بازسازی کند و نشان دهد چگونه او با آرامش، قاطعیت و روحیه‌ی رهبری توانست نیروهایش را از ناامیدی بیرون بکشد و در شرایطی که همه چیز فروپاشیده بود، امید و نظم را بازگرداند.

شهید سردار کاظمی پیش از این نیز در تاریخ معاصر ایران نقش موثری داشت. او در دوران دفاع مقدس، به‌عنوان فرمانده لشکر ۸ نجف اشرف، در عملیات «بیت‌المقدس» و آزادسازی خرمشهر نقشی کلیدی ایفا کرد. تجربه‌ی هشت سال حضور در میادین جنگ تحمیلی، از او چهره‌ای ساخت که در لحظات سرنوشت‌ساز می‌توانست با تدبیر و آرامش فرماندهی کند. همین پیشینه‌ی قهرمانانه، زمینه‌ای است برای درک بهتر شخصیت او در فیلم «احمد»؛ شخصیتی که در بحران بم نیز همان روحیه‌ی رهبری و ایثار را به نمایش گذاشت.

فیلم بر ۱۸ ساعت اولیه‌ی فاجعه تمرکز دارد؛ همان ساعات سرنوشت‌ساز که تصمیمات فوری و واکنش‌های سریع می‌توانستند مسیر امدادرسانی را تعیین کنند. کارگردان با استفاده از میان‌نویس‌هایی که ساعت دقیق هر اتفاق در باند فرودگاه را نشان می‌دهند، روایت را به شکل مستندگونه پیش می‌برد. این میان‌نویس‌ها نه تنها به مخاطب حس حضور در لحظه می‌دهند، بلکه واقعیت عملکردها و فشار زمانی نیروهای امدادی را آشکار می‌سازند. همین انتخاب باعث شده فیلم علاوه بر جنبه‌ی دراماتیک، بُعدی مستند و واقعی پیدا کند و مخاطب درک کند که هر تصمیم در آن ساعات محدود چه تأثیر بزرگی بر سرنوشت بحران داشته است.

کارگردان با انتخاب باند فرودگاه به‌عنوان لوکیشن اصلی، تصمیمی جسورانه گرفته است. این انتخاب باعث می‌شود روایت بر لحظات ورود و خروج نیروها، مدیریت لجستیک و تصمیمات فوری متمرکز شود. اما همین محدودیت مکانی، در کنار استفاده از پلان‌های بلند، گاهی به زیان فیلم تمام می‌شود. ریتم کند و کشدار، مخاطب را از شدت درام دور می‌کند و اجازه نمی‌دهد عمق فاجعه انسانی به‌طور کامل لمس شود. با این حال، فیلم با نمایش تنوع موقعیت‌ها توانسته نشان دهد مدیریت بحران فقط یک تصمیم بزرگ نیست، بلکه مجموعه‌ای از واکنش‌های سریع و انسانی به مشکلات متوالی است؛ هربار مجروحی با شرایط خاص، کمبود امکانات یا چالشی تازه برای نیروهای امدادی پیش می‌آید و پس از حل آن، بحران دیگری جایگزین می‌شود. این تنوع موقعیت‌ها به فیلم حس پویایی می‌دهد، هرچند انسجام کلی روایت همچنان آسیب دیده است.

یکی از جنبه‌های قابل توجه فیلم، استفاده از نور و رنگ است. فضای بصری اثر سرشار از رنگ‌های خاکی، تیره و غم‌انگیز است؛ رنگ‌هایی که ویرانی و سنگینی فاجعه را به چشم مخاطب می‌کشانند. این انتخاب درست است، زیرا زلزله بم نه تنها جسم‌ها را شکست، بلکه روح جمعی را نیز در غبار و خاک فرو برد. در میان این تیرگی‌ها، گاه نورهای ملایم و رنگ‌های روشن‌تر به چشم می‌آیند؛ لحظاتی که امید و تلاش برای نجات جان‌ها در دل بحران شکل می‌گیرد. این تضاد میان غم و امید، به‌ویژه در چهره‌ی مجروحان و امدادگران، پررنگ‌تر می‌شود و به فیلم عمق عاطفی می‌بخشد. با این‌حال، استفاده‌ی مداوم از رنگ‌های خاکی و غم‌بار گاهی به مرز اغراق نزدیک می‌شود، اما در مجموع توانسته فضای سنگین و پراضطراب آن ۱۸ ساعت اولیه را به‌خوبی منتقل کند.

شخصیت احمد کاظمی در فیلم به‌عنوان یک قهرمان ملی تصویر می‌شود؛ فردی که در اوج بحران، نه تنها تصمیمات درست می‌گیرد، بلکه با روحیه‌ی رهبری خود نیروهایش را هدایت می‌کند. او نماد آرامش در دل آشوب است. فیلم نشان می‌دهد که او حتی کسانی را که تا مرز ناامیدی بودند، دوباره به حرکت و امید واداشت. این تصویر ارزشمند و الهام‌بخش است، اما شخصیت‌پردازی بیش از حد به وجه قهرمانانه پرداخته و کمتر به ابعاد انسانی یا تردیدهای او توجه کرده است. همین امر باعث می‌شود شخصیت کمی یک‌بعدی به نظر برسد. در اینجا پرسشی جدی پیش می‌آید: فرماندهان و چهره‌های ملی که گاه در عرصه‌ی سیاسی نیز نقش دارند، چگونه می‌توانند در لحظات بحران فراتر از جناح‌ها عمل کنند و تنها به وظیفه انسانی و ملی خود بیندیشند؟ فیلم «احمد» با تأکید بر فراجناحی بودن احمد کاظمی، پاسخی مثبت به این پرسش می‌دهد، اما در عین حال نشان می‌دهد که بازنمایی چنین ویژگی‌ای در سینما کار ساده‌ای نیست.

از دیگر نکات مهم فیلم، تأکید بر این است که قهرمانان ملی نباید به نفع جریان‌های سیاسی مصادره شوند. احمد کاظمی در فیلم نه به‌عنوان چهره‌ای جناحی، بلکه به‌عنوان فردی ملی و انسانی تصویر می‌شود؛ کسی که فراتر از سیاست، تنها در خدمت مردم و کشور ایستاده است. این پیام در شرایط امروز اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا بسیاری از قهرمانان ملی در معرض خطر مصادره‌ی سیاسی قرار دارند. همین‌جا پرسش دیگری مطرح می‌شود: آیا جامعه و سینما توانسته‌اند این فراجناحی بودن را به‌درستی بازنمایی کنند، یا همچنان خطر مصادره‌ی سیاسی قهرمانان وجود دارد؟ پاسخ فیلم «احمد» به این پرسش، نیمه‌کاره است؛ زیرا هرچند بر فراجناحی بودن احمد کاظمی تأکید می‌کند، اما در پرداخت هنری و روایی آن عمق کافی وجود ندارد.

فیلم علاوه بر شخصیت احمد کاظمی، لحظات انسانی دیگری نیز دارد که بار عاطفی اثر را افزایش می‌دهند. یکی از تأثیرگذارترین نمونه‌ها، حضور پزشک زنی است که با وجود آنکه خانواده‌اش زیر آوار گرفتار بودند، همچنان به مجروحان کمک می‌کرد. غم سنگینی بر دل او بود، اما وظیفه انسانی و حرفه‌ای‌اش را بر درد شخصی ترجیح داد. این تصویر، یکی از زیباترین لحظات فیلم است؛ لحظه‌ای که نشان می‌دهد قهرمانی تنها در فرماندهی خلاصه نمی‌شود، بلکه در ایثار بی‌صدا و بی‌ادعای کسانی است که در دل بحران، از خود می‌گذرند تا دیگران را نجات دهند. چنین صحنه‌ای به فیلم عمق انسانی می‌بخشد و یادآور می‌شود که در کنار فرماندهان بزرگ، افراد گمنام نیز قهرمانان واقعی‌اند.

موسیقی فیلم نقشی کلیدی در انتقال احساسات ایفا می‌کند. موسیقی پایانی که به سردار شهید احمد کاظمی اختصاص یافته، با زیبایی و حس غریبی همراه است؛ گویی صدایی از دل تاریخ و خاطره برمی‌خیزد تا مخاطب را به تأمل درباره معنای قهرمانی و فداکاری وادارد. این موسیقی نه‌تنها پایان روایت را تکمیل می‌کند، بلکه به فیلم هویتی عاطفی می‌بخشد و مخاطب را با احساسی سنگین و در عین حال والا بدرقه می‌کند.

با وجود این دستاوردها، فیلم در اجرا ضعف‌هایی دارد. پلان‌های بلند اگرچه به ایجاد حس واقع‌گرایی کمک کرده‌اند، اما ریتم کند و کشدار، انسجام روایت را از بین برده است. همچنین، سینما هنوز نتوانسته همه‌ی ابعاد قهرمانان ملی مانند احمد کاظمی را به‌درستی نشان دهد. پرداختن به چنین شخصیت‌هایی نیازمند استفاده‌ی دقیق از ابزارهای ژانر جنگی و درام اجتماعی است؛ ژانری که بتواند هم بُعد قهرمانانه و هم بُعد انسانی را در کنار هم نشان دهد.

«احمد» اثری است که با نیت بزرگ ساخته شده؛ ثبت لحظات بحرانی زلزله‌ی بم و نمایش قهرمانی احمد کاظمی. ابن فیلم توانسته بخشی از این هدف را محقق کند، اما در اجرا با ضعف‌هایی مواجه است؛ از ریتم گرفته تا شخصیت‌پردازی. با این‌حال بیان این مهم که قهرمانان واقعی و فرماندهان، فراتر از سیاست‌ هستند، پیامی ارزشمند است. سینمای ایران برای پرداختن درست به چنین شخصیت‌هایی نیازمند جسارت بیشتر، عمق روایی و توجه به ابعاد انسانی است.

انتهای پیام/ 161