درس‌های رمضان/ ۸

هدایت‌شدگان نیز در خطر گمراهی هستند

هدایت شدگان نیز مورد خطرند و باید دائماً از خدا بخواهیم که مسیر ما، به غضب و گمراهی کشیده نشود

کد خبر: ۸۱۲۷۱۲

تاریخ: ۰۷ اسفند ۱۴۰۴ - ۰۳:۵۴

به گزارش خبرنگار دفاع‌پرس، ماه رمضان که پیامبر مکرم اسلام (ص) آن را سید همه ماه‌ها خوانده است، فرصتی است برای درک و شناخت خود که مقدمه‌ای است برای شناخت خدواند. اما قبل از آن باید فلسفه این ماه مبارک را دریافت. حجت‌الاسلام والمسلمین محسن قرائتی در چند سخنرانی و تفسیر‌های خود به تبیین ارزش‌های ماه رمضان پرداخته است. به مناسبت فرارسیدن ماه رمضان نکاتی از این شرح و تفسیر‌ها منتشر می‌شود که قسمت هشتم آن را در ادامه می‌خوانید:

تفسیر سوره حمد

بِس-ْمِ اللهِ الرحْمَنِ الرحِیمِ «۱» ألْحَمْدُ ِللهِ رَبِ  الْعَالَمِینَ «۲» ألرحْمنِ الرحِیمِ «۳» مَالِکِ یَوْمِ الدِینِ «۴» إِیاکَ نَعْبُدُ وَإِیاکَ نَسْتَعِینُ «۵» إهْدِنَا الصِرَاطَ الْمُستَقِیمَ «۶» صِرَاطَ الذِینَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ غَیْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ وَلاَ الضآلِینَ «۷» به نام خداوند بخشنده مهربان. سپاس و ستایش مخصوص خداوندی است که پروردگار جهانیان است. (خدایی که) بخشنده و مهربان است. مالک روز جزاست. (خدایا) تنها تو را می‌پرستیم و تنها از تو یاری می‌جوئیم. (خداوندا!) ما را به راه راست هدایت فرما. (خداوندا! ما را به) راه کسانی که آنها را مشمول نعمت خود ساختی، (هدایت کن) نه غضب شدگان و نه گمراهان!

«الحمدلله»، بهترین نوع تشکر از خداوند است. هر کس در هرجا، با هر زبانی، هرگونه ستایشی از هر کمال و زیبایی دارد، در حقیقت سرچشمه آن را ستایش می‌کند. البته حمد خداوند منافاتی با سپاسگزاری از مخلوق ندارد، به شرط آنکه به امر خداوند و در خط و مسیر او باشد. خداوند رحمت را برخود واجب کرده است رحمت او بر همه چیز سایه گسترده است. آفرینش و پرورش او براساس رحمت است و اگر عقوبت نیز می‌دهد از روی لطف است. بخشیدن گناهان و قبول توبه بندگان و عیب پوشی از آنان و دادن فرصت برای جبران اشتباهات، همه مظاهر رحمت و مهربانی اوست.

با آنکه خداوند مالک حقیقی همه چیز در همه وقت است، ولی مالکیت او در روز قیامت و معاد جلوه دیگری دارد. جمله «نعبد» هم اشاره به این دارد که نماز به جماعت خوانده شود و هم بیانگر این است که مسلمانان همگی برادر و در یک خط هستند. در نماز، گویا شخص نمازگزار به نمایندگی از تمام خداپرستان می‌گوید: خدایا! نه فقط من که همه ما بنده توایم، ونه تنها من که همه ما محتاج و نیازمند لطف توایم. سوره حمد، راه مستقیم را راه کسانی معرفی می‌کند که مورد نعمت الهی واقع شده‌اند وعبارتند از: انبیا، صدیقین، شهدا وصالحین.

توجه به راه این بزرگواران و آرزوی پیمودن آن وتلقین این آرزو به خود، ما را از خطر کجروی و انحرافی باز می‌دارد. بعد از این درخواست، از خداوند تقاضا دارد که او را در مسیر غضب شدگان وگمراهان قرار ندهد. مراد از نعمت در «انعمتَ علیهم»، نعمتِ هدایت است. زیرا در آیه قبل سخن از هدایت بود. علاوه بر آنکه نعمت‌های مادی را کفار ومنحرفین ودیگران نیز دارند. هدایت شدگان نیز مورد خطرند و باید دائماً از خدا بخواهیم که مسیر ما، به غضب و گمراهی کشیده نشود.

بسم الله الرحمن الرحیم نه تنها در ابتدای قرآن، بلکه در آغاز تمام کتاب‌های آسمانی بوده است. در سر لوحه کار و عمل همه انبیا «بسم الله» قرار داشت. حضرت سلیمان (ع) نیز وقتی ملکه سبا را به ایمان فراخواند، دعوتنامه خود را با جمله «بسم الله الرحمن الرحیم» آغاز کرد. حضرت علی (ع) فرمود: «بسم الله»، مایه برکت کار‌ها و ترک آن موجب نافرجامی است. بر زبان آوردن «بسم الله» در شروع هر کاری سفارش شده است؛ هنگام خوردن و خوابیدن و نوشتن، سوارشدن، مسافرت وبسیاری کار‌های دیگر؛ حتی اگر حیوانی بدون نام خدا سربرنده شود، مصرف گوشت آن حرام است.

«بسم الله» آرم و نشانه مسلمانی است و باید تمام کار‌های هر مسلمان رنگ الهی داشته باشد. همان گونه که محصولات و کالا‌های ساخت یک کارخانه، آرم و علامت آن کارخانه را دارد؛ خواه به صورت جزیی باشد یا کلی. یا این که پرچم هر کشوری هم بر فراز ادارات و مدارس و پادگان‌های آن کشور است و هم بر فراز کشتی‌های آن کشور در دریا‌ها و هم بر روی میز اداری کارمندان. امام صادق (ع) نقل شده است: «بسم الله» تاج سوره هاست. در قرآن تنها در آغاز سوره برائت، «بسم الله» نیامده و این به فرموده حضرت علی (ع) به خاطر آن است که «بسم الله» کلمه امان و رحمت است و اعلام برائت از کفار و مشرکین، با اظهار محبت سازگار نیست. بسم الله عامل فرار شیطان. کسی که خدا را همراه داشت، شیطان در او اثر نمی‌کند.

«صراط» نام پلی بر روی دوزخ است که در قیامت همه مردم باید از روی آن عبور کنند. در راه مستقیم بودن، تنها خواسته‌ای است که هر مسلمان، در هر نماز از خداوند طلب می‌کند؛ حتی رسول‌الله صلی الله علیه وآله و ائمه اطهارعلیهم السلام از خداوند ثابت ماندن در راه مستقیم را می‌خواهند. راه مستقیم مراتب و مراحلی دارد؛ «والذین اهتدوا زادَهم هُدی» حتی کسانی که در راه حق هستند، مانند اولیای خداوند، لازم است برای ماندن در راه و زیادشدن نورِ هدایت، دعا کنند. راه مستقیم یعنی؛ میانه روی و اعتدال و احتراز از هر نوع افراط و تفریط، چه در عقیده و چه در عمل.

در روایات امامان معصوم: می‌فرمودند: راه مستقیم، ما هستیم. یعنی نمونه عینی و عملی راه مستقیم و اسوه و الگو برای قدم برداشتن در آن، رهبران آسمانی هستند. آنها در عمل به دستورات خود درباره تمام مسائل زندگی از قبیل: کار، تفریح، تحصیل، تغذیه، انفاق، انتقاد، قهر، صلح و علاقه به فرزند و ...، نظر داده و ما را به اعتدال و میانه روی سفارش کرده‌اند. جالب آنکه ابلیس در همین صراطِ مستقیم به کمین می‌نشیند.

در قرآن و روایات، نمونه‌های زیادی آمده که در آنها به جنبه اعتدال که همان راه مستقیم است، تأکید و از افراط و تفریط نهی شده است. آری، اسلام دین یک بعدی نیست که تنها به جنبه‌ای توجه کند و جوانب دیگر را نادیده بگیرد؛ بلکه در هر کاری اعتدال ومیانه روی وراه مستقیم را سفارش می‌کند.در قرآن، افرادی همانند: فرعون و قارون و ابولهب و امت‌هایی همچون: قوم عاد، ثمود و بنی اسراییل، به عنوان غضب شدگان معرفی شده و نام برخی به عنوان گمراه کننده آمده است، از قبیل: ابلیس، فرعون، سامری، دوست بد، رؤسا ونیاکان منحرف. در آیات متعدد ویژگی‌های گمراهان و غضب شدگان و مصادیق آنها بیان شده است.

ما در هر نماز، از خدا می‌خواهیم که مانند غضب شدگان نباشیم. یعنی نه اهل تحریف آیات و نه اهل ربا و نه اهل فرار از جهاد. همچنین از گمراهان نباشیم، آنان که حق را رها کرده و به سراغ باطل می‌روند و در دین و باور خود غلو و افراط کرده، یا از هوا و هوس خود یا دیگران پیروی می‌کنند. انسان در این سوره، عشق و علاقه و تولای خود را به انبیا و شهدا و صالحان و راه آنان، اظهار و ابراز داشته و از مغضوبان و گمراهان تاریخ نیز برائت و دوری می‌جوید و این مصداق تولی و تبری است.

منبع: رمضان با قرآن: سی روز، سی درس بر اساس تفسیر نور حجت‌الاسلام والمسلمین محسن قرائتی گردآوری و تدوین علی محمد متوسلی

انتهای پیام/ 161