شرح دعای سحر/ ۲

اثر حال بنده در دعا کردن

حالات بنده اثر كاملى در دعا دارد، عارف گاهى متوجه به عالم صفات و اسماء است یک طور دعا می‌کند و گاهى توجه به ذات مقدس حق دارد، طور ديگرى دعا مى‌كند. زمانى هم توجه به عالم خلق و فيض مقدس دارد، دعايش صورتى ديگرى دارد.

کد خبر: ۸۱۳۳۹۰

تاریخ: ۰۱ اسفند ۱۴۰۴ - ۰۲:۵۸

به گزارش خبرنگار فرهنگ دفاع‌پرس، در آموزه‌‎های اسلامی هیچ مناسک و آیینی مانند دعا نمی‌تواند فاصله میان بنده و خدا را به هم نزدیک کنید. دعا یکی از رازآمیزترین اعمالی است که درک حقیقت آن می‌تواند انسان را به عالی‌ترین درجات برساند. نماز با همه ارزش و اهمیتی که دارد یک آمادگی روحانی است برای رسیدن به مرحله دعا کردن و درخواست از خدا. هرچند دعا کردن وابسته به زمان و مکان نیست و انسان در حال می‌تواند دست به دعا بردارد، اما در برخی مکان‌ها و بعضی از زمان‌ها امید اجابت آن بیشتر است.

ماه رمضان که به تعبیر پیامبر اسلام (ص) بهار قرآن است بهترین زمان برای دعا و نیایش است. از میان همه ادعیه‌ای که در ایام مبارک رمضان وارد شده دعای سحر از ویژگی‌های بازری برخوردار است که رسیدن به عمق و معنای آن قطعا خواندن این دعای عظیم را اثربخش‌تر خواهد کرد. متن زیر که قسمت دوم آن را در ادامه می‌خوانید شرح دعای سحر است که به قلم حجت‌الاسلام والمسلمین حسین مظاهری به نگارش درآمده است.

شرح عرفانى

عارف در وقت خلوت با خدا و توجه به حضرت او، گاهى به صفات جمالیه و جلالیۀ خدا نظر دارد؛ یعنى در عالم اسماء و صفات است. در این حال ناگزیر تکثّرات تعیّنات و تمیّزات را مى‌بیند و بعضى از آن صفات را اَبْهى از بعض دیگر و ذات مقدس خدا را اَبْهى از همۀ صفات مى‌بیند. در این نظر مى‌گوید: «اَللّهُمَّ اِنّى اَسْئَلُکَ مِنْ بَهائِکَ باَبْهاهُ.» یعنى: «خدایا! به در خانه‌ات آمده‌ام از زیباترین زیبایى‌هایت به زیباترین زیبایى‌هایت تو را قسم مى‌دهم. خدایا! به درخانه‌ات آمده‌ام و تو را به ذات مقدست که زیباتر از همۀ زیبایى‌هاى توست، قسم مى‌دهم.

اما گاهى عارف از عالم اسماء و صفات پا فراتر مى‌گذارد و دیگر با حق خلوت مى‌کند. دیگر به آن ذاتى که مستجمع جمیع صفات و کمالات است به نحو وحدت و به نحو عینیت نظر دارد. دیگر آن جا نه تفضیل مى‌بیند نه تفاضل. افضل و غیر افضل نمى‌بیند. چیزى نمى‌بیند جز بهاء حق و لذا مى‌گوید: «اَللّهُمَّ اِنّى اَسْئَلُکَ بِبَهائِکَ کُلِّه و کُلُّ بهائکَ بهّى.» یعنى: «خدایا! تو را به همه زیبایى‌هایت قسم مى‌دهم که همه زیبایى‌هایت زیباست. خدایا! باز هم به ذات مقدست که مستجمع جمیع زیبایى‌ها و کمالات است تو را قسم مى‌دهم.»

گاهى هم عارف، نظر به صفات افعال یعنى به فیض مقدّس دارد و این بار هم گاهى نظر به تکثّرها و تعیّن‌هاى فیض مقدّس و صفات افعال دارد؛ یعنى نظر به رحمت واسعۀ پروردگار در این عالم دارد، لذا از این نظر مى‌گوید: «اَللّهُمَّ اِنّى اَسْئَلُکَ مِنْ بِهائکَ باَبْهاهُ.» یعنى: «خدایا! به در خانه‌ات آمده و به زیبایى‌ات توجه دارم و تو را به زیباترین زیبایى‌هاى این عالمِ وجود قسم مى‌دهم. خدایا! به حقیقت محمّدیّه ـ که زیباتر از همۀ موجودات است ـ تو را قسم مى‌دهم.».

اما یک باره توجه پیدا مى‌کند که فیض مقدس بسیط است و یا پى مى برد که: «اَلَّذِی أَحْسَنَ کُلَّ شَیْ ءٍ خَلَقَهُ» [سجده ۷]یعنی: «هر چه خدا خلق کرده زیباست.» هم چنین «وَ ما أَمْرُنا إِلاّ واحِدَةٌ کَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ» [قمر ۵۰]یعنی «و فرمانِ ما [فیض مقدس ما]جز یک بار نیست [بسیط است]آن هم، چون چشم به هم زدنى» دیگر در این نظر مى‌گوید: «کُلُّ بهائِکَ بَهىّ اَللّهُمَّ اِنّى اَسْئَلُکَ بِبَهائِکَ کُلِّه» یعنی: «خدایا! تو را به فیض مقدّست که همۀ آن نیکوست و داراى ظرافت و حُسن است قسم مى‌دهم.»

نکته دیگرى که باید توجه داشته باشیم این است که در روایات آمده، اهل بیت، اسماءِ حُسناى الهى هستند. امام صادق (ع) مى‌فرماید «نَحْنُ وَ اللّهِ اْلاَسْماءُ الْحُسْنى» یعنی: «به خدا قسم که اسماء حسناى الهى ما هستیم.» گاهى هم عارف در وقت دعا نظر به صفات افعال دارد، اما با این نظر که ائمۀ طاهرین اسماءُالْحُسنى هستند، لذا مى‌گوید: «اَللّهُمَّ اِنّى اَسْئَلُکَ مِنْ بَهائِکَ بِاَبْهاهُ.» یعنى: «خدایا! به در خانه‌ات آمده‌ام و توجهم به زیباترین زیبایى توست و تو را به زیباترین کس در خاندان عصمت و طهارت قسم مى‌دهم.» یعنی: «خدایا! تو را به حقیقت محمّدى قسم مى‌دهم.»، اما یک وقت توجه به این پیدا مى‌کند که: «کُلّهُمْ نورٌ واحِدٌ اَوَّلُنا مُحَمّدٌ، آخِرُنا مُحَمَّدٌ، اَوْسَطُنا مُحَمَّد» یعنی: «خدایا! همۀ نور چهارده معصوم ظرافت دارد، من به در خانه‌ات آمده‌ام و تو را به چهارده معصوم قسم مى‌دهم.» در این نظر مى‌گوید: «کُلُّ بَهائِکَ بَهىّ اَللّهُمَّ اِنّى اَسْئَلُکَ بِبَهائِکَ کُلِّه.»

عارفان مقام‌ها و حالت‌هاى متفاوتى دارند، این حالت‌ها و مقام‌ها در هنگام دعاى آنان نیز مؤثرند، استاد بزرگوار ما امام خمینى (ره) در یکى از درس‌هاى تفسیر خود مى‌فرمایند: «بسم اللّه الرحمن الرحیم در همۀ سوره‌ها تفاوت دارد. بسم اللّه سورۀ حمد غیر از بسم الله سورۀ بقره است. بسم اللّه اشخاص هم تفاوت دارد. بسم اللّه یک عارف به نسبت حالاتش، آن هم تفاوت دارد.»  دعا و راز و نیاز با خدا این طور است. حالات، اثر کاملى در دعا دارند. عارف گاهى متوجه به عالم صفات و اسماء است؛ از این رو طورى دعا مى‌کند. گاهى توجه به ذات مقدس حق دارد، طور دیگرى دعا مى‌کند. زمانى هم توجه به عالم خلق و فیض مقدس دارد، دعایش صورتى دیگرى دارد و وقتى توجه به واسطۀ فیض این عالم دارد، نیز به گونه دیگرى دعا مى‌کند، لذا جملۀ «اَللّهُمَّ اِنّى اَسْئَلُکَ مِنْ بَهآئِکَ بِاَبْهاهُ وَ کُلُّ بهآئِکَ بَهىّ» از نظر معنا نسبت به حالات و اشخاص تفاوت مى‌کند.

باید ببینیم گوینده کیست و در وقت گفتن چه حالتى دارد. ممکن است گوینده به عالم اسماء و صفات نظر داشته باشد و در آن حالت بگوید: «خدایا! به در خانه‌ات آمده‌ام توجهم به زیبایى توست و به زیباترین زیبایى‌هایت.» بعد از عالم اسماء و صفات به ذات ربوبى توجه کند و همۀ اسما و صفات را عین ذات ببیند. در آن حالت مى‌گوید: «و کُلُّ بهآئِک بَهىٌّ اَللّهُمَّ اِنّى اَسْئَلُکَ مِنْ بَهآئِکَ کُلِّه» یعنى: «خدایا! تو را به همۀ زیبایى‌هایت که یک چیز بیش‌تر نیست و آن ذات مقدس توست، قسم مى‌دهم.»

زمانى هم داعى از عالم صفات و اسماء به عالم خلق مى‌آید و نظر به فیض مقدس حق و به «کُنِ» رحمانى دارد. آن جا هم گاهى فقط اهل بیت (ع)، واسطۀ فیض و اسماى حُسْناى الهى را که در عالم خلق جریان دارد، مى‌بیند و مى‌گوید: «اَللّهُمَّ اِنّى اَسْئَلُکَ مِنْ بَهائِکَ باَبْهاهُ» یعنی: «خدایا! به در خانه‌ات آمده‌ام توجهم به زیبایى عالم خلق توست خدایا! به حق پیغمبر اکرم (ص) تو را قسم مى‌دهم. در همان حال گاهى به این که همۀ اینها نور واحدند و از هر نظر، حتى از نظر علم، یکى هستند، توجه مى‌کند. «اَوَّلُنا مُحَمّدٌ، اَوْسَطُنا مُحَمَّدٌ، آخِرُنا مُحَمَّدٌ اِنَّهُمْ نورٌ واحِدٌ» در این جا است که مى‌گوید: «و کُلُّ بهائِک بَهىّ اَللّهُمَّ اِنّى اَسْئَلُکَ بِبَهائِکَ کُلِّه» خدایا! به درخانه‌ات آمده‌ام نظر به چهارده معصوم دارم. خدایا! به حق چهارده معصوم تو را قسم مى‌دهم.

گاهى هم به همۀ «کُنِ» رحمانى و همۀ فیض مقدس ـ و این که همۀ فیض مقدس مظهر صفات و اسماء خداست ـ نظر دارد، در این حالت مى‌گوید: «خدایا! به درخانه‌ات آمده‌ام. به فیض مقدست قسم و به آن وجودى که اوسع و ابهى از همۀ وجود‌ها است، تو را قسم مى‌دهم.» گاهى هم به عالم خلق با بساط وى توجه پیدا مى‌کند و مى‌گوید: «خدایا! به در خانه‌ات آمده‌ام؛ و به فیض مقدست، به «کُنِ» رحمانى‌ات تو را قسم مى‌دهم.» همۀ جملات دعا همین معنا را دارند؛ لذا تمام این احتمال ها، در جملۀ بعدى تا آخر دعا تکرار خواهد شد. به این جهت نظیر چنین دعایى را نداریم.

منبع: تفسیر دعای سحر/ حجت‌الاسلام والمسلمین حسین مظاهری

انتهای پیام/ 161