شرح دعای سحر/ ۹

مظهر رحمانيت خدا اهل بيت (ع) هستند

دعا كننده اگر عارف باشد بايد خدا را به اهل بيت (ع) قسم بدهد آنگاه خواهد دید كه مظهر رحمانيت خدا اهل بيت (ع) هستند.

کد خبر: ۸۱۳۳۹۹

تاریخ: ۰۸ اسفند ۱۴۰۴ - ۰۲:۵۸

به گزارش خبرنگار فرهنگ دفاع‌پرس، در آموزه‌‎های اسلامی هیچ مناسک و آیینی مانند دعا نمی‌تواند فاصله میان بنده و خدا را به هم نزدیک کنید. دعا یکی از رازآمیزترین اعمالی است که درک حقیقت آن می‌تواند انسان را به عالی‌ترین درجات برساند. نماز با همه ارزش و اهمیتی که دارد یک آمادگی روحانی است برای رسیدن به مرحله دعا کردن و درخواست از خدا. هرچند دعا کردن وابسته به زمان و مکان نیست و انسان در حال می‌تواند دست به دعا بردارد، اما در برخی مکان‌ها و بعضی از زمان‌ها امید اجابت آن بیشتر است.

ماه رمضان که به تعبیر پیامبر اسلام (ص) بهار قرآن است بهترین زمان برای دعا و نیایش است. از میان همه ادعیه‌ای که در ایام مبارک رمضان وارد شده دعای سحر از ویژگی‌های بازری برخوردار است که رسیدن به عمق و معنای آن قطعا خواندن این دعای عظیم را اثربخش‌تر خواهد کرد. متن زیر که قسمت نهم آن را در ادامه می‌خوانید شرح دعای سحر است که به قلم حجت‌الاسلام والمسلمین حسین مظاهری به نگارش درآمده است.

استدعاى الهى

در وقت خواندن این جمله، از خدا نور، هدایت و معرفت بخواهید. معرفتى که کاربرد داشته باشد باید خدا بدهد، برهان نمى‌تواند بدهد. این هم وقتى پیدا مى‌شود که انسان در معرض قرار گیرد؛ یعنى خود را در معرض قرار بدهد. هر چه رابطه با خدا بیشتر باشد، این هدایت، معرفت و نور بیشتر است. در اثر یاد و اطاعت خدا و در معرضِ نفحات الهى قرار گرفتن، آدمى به جایى مى‌رسد که عالم ملکوت را مى‌بیند و آن را تسخیر مى‌کند. «اَللّهُمَّ اِنّى اَسْئَلُکَ مِنْ رَحْمَتِکَ بِاَ وْسَعِها وَ کُلُّ رَحْمَتِکَ واسِعَة اَللّهُمَّ اِنّى اَسْئَلُکَ بِرَحْمَتِکَ کُلِّها» «رحمت» به معناى «عطوفت» است و، چون نسبت به پروردگار عالم داده شده است، «اِعطاءُ کُلِّ ذى حَقٍّ حَقَّهُ» است. پروردگار عالم رحم دارد؛ یعنى حق هر کسى را قطعا مى‌دهد. از بزرگ‌ترین و نورانى‎ترین صفات پروردگار عالم، صفت رحمت است.

پروردگار عالم رحمان و رحیم است. «لا إِلهَ إِلاّ هُوَ اَلرَّحْمنُ اَلرَّحِیمُ» مؤثرى در عالم هستى نیست جز خدا؛ خدایى که رحمان و رحیم است. مراد از رحمان آن سعه وجودى فیض مقدس است «وَ رَحْمَتِی وَسِعَتْ کُلَّ شَیْءٍ» [اعراف ۱۵۶]در دعاى کمیل مى‌خوانید: «اَللّهُمَّ اِنّى اَسْئَلُکَ بِرَحْمَتِکَ الَّتى وَسِعَتْ کُلَّ شَىْء» یعنی: «اى خدا! از تو سؤال مى‌کنم، توجه به رحمتت دارم، آن رحمتى که همه چیز را گرفته است.» لذا فیض مقدس را «کُنِ رحمانى» مى‌گویند؛ و رحمت واسعه پروردگار عالم به نام «رحمان» نامیده شده است. اما «رحیم» آن رحمت رحمانى است که مقربین خدا به واسطه هدایت او هدایت مى‌شوند و مى‌رسند به آنجا که باید برسند.

مقام بسط کمال وجود، وصول هر چیزى به کمالش از باب رحیمیت پروردگار عالم است. بنابراین بین رحمان و رحیم نسبت عام و خاص است. از این جهت هم برخى، رحمان را این گونه معنا کرده‌اند: «اى خدایى که رحم مى‌کنى در دنیا بر مؤمن و کافر، اما در آخرت فقط به مؤمن رحم مى‌کنی.»  عرفا عالم هستى را مظهر رحمان و بهشت را مظهر رحیمیت پروردگار عالم گرفته‌اند. شاید آنان از قرآن شریف این استنباط را کرده‌اند که مى‌فرماید: «وَ رَحْمَتِی وَسِعَتْ کُلَّ شَیْءٍ» [اعراف ۱۵۶]، اما در جاى دیگر مى‌فرماید. «إِنَّ رَحْمَتَ اَللّهِ قَرِیبٌ مِنَ اَلْمُحْسِنِینَ» [اعرتف ۱۵۶]خداوند سبحان دو گونه رحمت دارد: یکى رحمانى یعنى ما سِوَى‌اللّه رحمت رحمانى خداست. هر نعمتى به هر کس برسد، وجود شامل هر ماهیتى که بشود از باب رحمانیت پروردگار عالم است. و، اما «رَحْمَةُ اللّهِ قَریبٌ مِنَ الْمُحسِنَینَ» خداوند متعال عنایت‌هاى خاصى به انسان‌هاى نیکوکار دارد. عنایت خاص یعنى رحیمیت او.
شرح عرفانى

بنده وقتى به درخانه خدا مى‌رود اگر توجه به رحیمیت خدا کند و ببیند که رحمت او بعضى اوسع بر بعض دیگر است. در آن حالت مى‌گوید: «اَللّهُمَّ اِنّى اَسْئَلُکَ مِنْ رَحْمَتِکَ بِاَ وْسَعِها» یعنی: «خدایا به درخانه‌ات آمده‌ام، توجهم به رحمت توست و تو را به وسیع‌ترین رحمت‌هایت قسم مى‌دهم.» یعنى به آن صفات رحمانى‌ات، به آن صفتى که «وَسِعَتْ کُلَّ شَیْءٍ» [اعراف ۱۵۶]به «کُنِ» رحمانى تو را قسمت مى‌دهم.
ولى ناگهان توجه پیدا مى‌کند که صفت رحمان و رحیم، عین ذات خداست، لذا مى‌گوید. «وَ کُلُّ رَحْمَتِکَ واسِعَة اَللّهُمَّ اِنّى اَسْئَلُکَ بِرَحْمَتِکَ کُلِّها» یعنى: «اى خدا! همه رحمت هایت وسعت دارد و همۀ آنها عین ذات توست و وجود تو اوسع از همه وجود‌ها است.»

اى خدا! به درخانه‌ات آمده‌ام و به ذات مقدست که اوسع از هروجودى است تو را قسم مى‌دهم. گاهى هم عارف از اسماء صفات به اسماء افعال مى‌آید؛ یعنى به عالم کثرت گام مى‌گذارد و نظر به فیض مقدس مى‌کند. در آن فیض مقدس کثرت مى‌بیند. در آن فیض مقدسى که به آن مى‌گویند «کُنِ رحمانى» «مَشِیَّتِ مُطلَقِه»  معلوم است در این عالم وجود، حقیقت محمدى از همه وجود‌ها اوسع است، لذا مى‌گوید: «اَللّهُمَّ اِنّى اَسْئَلُکَ مِنْ رَحْمَتِکَ بِاَ وْسَعِها» یعنی: «اى خدا! به درخانه‌ات آمده‌ام، توجهم به رحمت توست و به وسیع‌ترین رحمت‌هایت، به آن وجودى که اوسع از همه وجودهاست.»، اما در همان حال به بساطت فیض مقدس و به این که همه موجود‌ها اشعه‌اى است از ذات مقدس و تجلى‌اى است از ذات مقدس، توجه مى‌یابد و مى‌گوید: «وَ کُلُّ رَحْمَتِکَ واسِعَة اَللّهُمَّ اِنّى اَسْئَلُکَ بِرَحْمَتِکَ کُلِّها» یعنی: «خدایا! همۀ رحمت هایت یک چیز بیشتر نیست، خدایا! به درخانه‌ات آمده‌ام و به رحمت واسعه ات تو را قسم مى‌دهم.»

دعا کننده و آن کسى که به در خانه خدا رفته است اگر عارف باشد یک وقت توجه مى‌یابد که باید خدا را به اهل بیت (ع) قسم بدهد و مى‌بیند که مظهر رحمانیت و رحیمیت خدا، اهل بیت (ع) هستند. در این نظر مى‌گوید: «اَللّهُمَّ اِنّى اَسْئَلُکَ مِنْ رَحْمَتِکَ بِاَ وْسَعِها» یعنی: «خدایا! به در خانه‌ات آمده‌ام، اهل بیت (ع) را آورده‌ام. تو را از نظر وجود به اوسع این اهل بیت (ع) و حقیقت احمدى قسم مى‌دهم.» گاهى توجه مى یابد که اهل بیت (ع) نور واحد و رحمت واحده هستند، لذا مى‌گوید: «وَ کُلُّ رَحْمَتِکَ واسِعَة اَللّهُمَّ اِنّى اَسْئَلُکَ بِرَحْمَتِکَ کُلِّها» یعنی: «اى خدا! به درخانه‌ات آمده‌ام، شفیع آورده‌ام. توسل به اهل بیت (ع) پیدا مى‌کنم.»

منبع: تفسیر دعای سحر/ حجت‌الاسلام والمسلمین حسین مظاهری

انتهای پیام/ 161