از گاندی تا مودی؛ فروپاشی اخلاقی هند در آغوش اسرائیل

«نارندرا مودی» نخست‌وزیر هند به زودی برای دومین بار عازم تل‌آویو می‌شود؛ سفری که دگرگونی بزرگ در سیاست خارجی دهلی‌نو و عبور از آرمان فلسطین را پس از نسل‌کشی در غزه تثبیت می‌کند.

کد خبر: ۸۱۴۴۴۵

تاریخ: ۰۵ اسفند ۱۴۰۴ - ۰۶:۰۰

گروه بین‌الملل دفاع‌پرس: در روز چهارم ژوئیه سال ۲۰۱۷ «نارندرا مودی» نخست‌وزیر هند، از هواپیمای خود در فرودگاه بن‌گوریون پیاده شد. «بنیامین نتانیاهو» نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی، در انتهای فرش قرمز پهن‌شده روی باند فرودگاه منتظر او ایستاده بود. دقایقی پس از آن، هر دو یکدیگر را در آغوش گرفتند. مودی در سخنرانی خود در فرودگاه، این سفر را یک «سفر پیشگامانه» توصیف کرد.

این نخستین بار در تاریخ بود که یک نخست‌وزیر هند به اسرائیل سفر می‌کرد. نتانیاهو نیز به نخستین دیدارشان در نیویورک در سال ۲۰۱۴ اشاره کرد و گفت که در آن دیدار توافق کرده بودند تا دیوار‌های باقی‌مانده میان هند و اسرائیل را بردارند.

نُه سال پس از آن دیدار، اکنون که مودی برای دومین سفر خود به اسرائیل در روز ۲۵ فوریه آماده می‌شود، تحلیلگران معتقدند که او عمدتاً به آن هدف مدنظر دست یافته است. رابطه‌ای که زمانی در هند مورد سرزنش قرار می‌گرفت و به صورت پنهانی پیگیری می‌شد، امروزه به یکی از آشکارترین و عمومی‌ترین دوستی‌های دهلی‌نو تبدیل شده است.

مودی بار‌ها نتانیاهو را «دوست عزیز» خود خطاب کرده است، حتی با وجود اینکه دادگاه کیفری بین‌المللی در اواخر سال ۲۰۲۴ حکم بازداشت نخست‌وزیر اسرائیل را به اتهام ارتکاب نسل‌کشی در غزه صادر کرد.

دیپلمات‌ها و مقامات هندی این چرخش به سمت اسرائیل را با عنوان یک «رویکرد عمل‌گرایانه» توجیه می‌کنند. آنها تأکید دارند که اسرائیل با تخصص بالای خود در حوزه فناوری و امور نظامی، فرصت‌های بسیاری ارائه می‌دهد که نادیده گرفتن آنها توسط هند غیرمنطقی است.

در عین حال، دهلی‌نو تلاش کرده تا با تقویت روابط با متحدان عرب خود، نوعی توازن ایجاد کند. با این وجود، تحلیلگران بر این باورند که این تغییر هزینه‌های سنگینی به همراه داشته است؛ هزینه‌هایی که هم به فلسطین و روابط هند با آن مربوط می‌شود و هم طبق نظر برخی کارشناسان به اعتبار اخلاقی هند آسیب زده است.

«انوار علم» پژوهشگر ارشد بنیاد دیدگاه‌های سیاستی در دهلی‌نو، اظهار داشت: «چرخش به اصطلاح واقع‌گرایانه هند، قدرت اخلاقی آن را که پیش‌تر در جهان جنوب از آن برخوردار بود، هزینه کرده است.» او به الجزیره گفت که در شرایط ادامه‌دار جنگ در سرزمین فلسطین، سفر مودی «به معنای مشروعیت بخشیدن به دولت آپارتاید اسرائیل» است.

سابقه تاریخی حمایت هند از فلسطین آزاد

هند در دوران پسااستعماری، یکی از حامیان سرسخت فلسطین در نظم جهانی بود. رهبران برجسته این کشور همواره از استقلال فلسطین دفاع می‌کردند. در سال ۱۹۴۷، هند با طرح سازمان ملل متحد برای تقسیم فلسطین مخالفت کرد. چهار دهه بعد، در سال ۱۹۸۸، هند یکی از نخستین کشور‌های غیرعرب بود که فلسطین را به رسمیت شناخت.

پایان جنگ سرد، علی‌رغم سیاست رسمی عدم تعهد، تمایل هند به اتحاد جماهیر شوروی، محاسبات دهلی‌نو دگرگون شده و در کنار نزدیکی به آمریکا، هند در ژانویه ۱۹۹۲ روابط دیپلماتیک رسمی با اسرائیل را برقرار کرد. از آن زمان تاکنون، روابط دفاعی به عنوان ستون اصلی این رابطه عمل کرده و در سال‌های اخیر به حوزه‌های دیگر نیز گسترش یافته است.

اتحاد ایدئولوژیک در دوران مودی

صعود نارندرا مودی به قدرت در سال ۲۰۱۴، نقطه عطف اصلی در تحول روابط میان هند و رژیم صهیونیستی بود. حزب بهارتیا جاناتا (بی‌جی‌پی) که مودی رهبری آن را بر عهده دارد، ایدئولوژی ملی‌گرای هندویی را دنبال می‌کند که بر پایه تبدیل هند به یک ملت هندو بنا شده است.

این دیدگاه در بسیاری جنبه‌ها با نگاه اسرائیل به خود به عنوان وطن یهودیان شباهت دارد. هر دو طرف، «تروریسم اسلامی» را تهدید اصلی می‌دانند. منتقدان بین چنین اصلاحاتی را بهانه‌ای برای پیگیری سیاست‌های گسترده‌تر ضد مسلمانان می‌خوانند.

در دوران مودی، هند به بزرگ‌ترین خریدار تسلیحات اسرائیل تبدیل شده است. در سال ۲۰۲۴، همزمان با جنگ اسرائیل علیه غزه، شرکت‌های تسلیحاتی هندی موشک و مواد منفجره به اسرائیل فروختند. این موضوع بر اساس تحقیقات الجزیره تأیید شده است.

پیش از سفر پیش رو، هر دو تفاهم‌نامه‌ای امضا کردند که هدف آن تعمیق بیشتر همکاری‌های دفاعی است. هند در حال بررسی توسعه مشترک سیستم دفاع ضد موشک بالستیک با اسرائیل است. همچنین مودی قرار است در کنست سخنرانی کند.

مکس رودنبک، مدیر پروژه بخش اسرائیل-فلسطین در گروه بحران مستقر در واشنگتن، به الجزیره گفت: «سخنرانی مودی ویژه است، زیرا مقیاس تغییر روابط تحت حزب بهارتیا جاناتا به سمت سیاست آشکارا طرفدار اسرائیل را برجسته می‌کند.» وی افزود که این سفر برای نتانیاهو نیز جنبه شخصی دارد.

اسرائیل چند ماه دیگر انتخابات ملی برگزار می‌کند که عملا به همه‌پرسی درباره دولت نتانیاهو تبدیل شده است. با این حال شکست‌های متوالی نتانیاهو، از حمله ۷ اکتبر تا ناتوانی در ثمربخشیدن به جنگ غزه و تلاش‌های نتانیاهو برای تضعیف استقلال قوه قضاییه از طریق اصلاحات، سبب شده است تا نتایج همه‌پرسی چندان مطابق میل نتانیاهو نباشد.

رودنبک تأکید کرد که این بازدید «تقریبا یک لطف شخصی به نتانیاهو است تا درست در زمانی که کمپین انتخاباتی اسرائیل آغاز شده است، تصویر او را به عنوان یک سیاستمدار بین‌المللی تقویت کند» در حالی که چندین رهبر غربی از زمان آغاز جنگ نسل‌کشی اسرائیل علیه غزه در اکتبر ۲۰۲۳ به اسرائیل سفر کرده‌اند، تعداد بسیار کمی از رهبران جهان جنوب چنین سفری داشته‌اند.

در شرایطی که جنگ غزه دایره کشور‌هایی را که مایل به دیده شدن به عنوان دوست اسرائیل هستند، به ویژه در میان اقتصاد‌های نوظهور، کوچک کرده، سفر مودی اهمیت ویژه‌ای دارد.

کبیر تانیجا، مدیر اجرایی دفتر خاورمیانه بنیاد تحقیقات ناظر در دهلی‌نو، گفت: «اسرائیل در حال حاضر دوستان زیادی در سطح جهانی ندارد؛ بنابراین هند این نقش را ایفا می‌کند.» وی افزود: «[سفر مودی]به نوعی نشان می‌دهد که اسرائیل کاملاً منزوی نیست.»

بازدید سال ۲۰۱۷ و دستاورد‌ها

سفر پیش روی مودی در بسیاری جنبه‌ها بر پایه سفر ژوئیه ۲۰۱۷ او بنا شده است؛ سفری که تحلیلگران آن را لحظه‌ای تعیین‌کننده در روابط دوجانبه می‌دانند. پیش از آن، هیچ نخست‌وزیر هندی به اسرائیل سفر نکرده بود و حتی دیپلمات‌های سطح پایین نیز بازدید از اسرائیل را با سفر به سرزمین فلسطین همراه می‌کردند.

مودی این سنت را شکست. وی در سال ۲۰۱۷ به فلسطین نرفت و تنها در سال ۲۰۱۸، زمانی که پیش‌تر نتانیاهو را در دهلی‌نو میزبانی کرده بود، به آنجا سفر کرد. آن میزبانی نیز نخستین سفر یک نخست‌وزیر اسرائیلی به هند بود. بازدید ۲۰۱۷ مودی اخیرا دوباره در کانون توجه قرار گرفته است. ایمیلی که وزارت دادگستری ایالات متحده در پرونده‌های جفری اپستین منتشر کرد، نشان می‌داد که وی به یک میلیاردر نزدیک به مودی در طول سفر مشاوره داده بود.

پس از بازدید در ۶ ژوئیه، اپستین به فردی ناشناس که او را «جابور وای» می‌نامید، ایمیل زد و نوشت: «نخست‌وزیر هند مودی مشاوره گرفت و در اسرائیل برای رئیس‌جمهور ایالات متحده رقصید و آواز خواند. آنها چند هفته پیش ملاقات کرده بودند.» وزارت امور خارجه هند این ادعا‌ها را «خزعبلات» یک مجرم محکوم‌شده خواند و رد کرد.

با وجود این حاشیه‌ها، سفر مودی روابط دوجانبه را تعمیق بخشید. بدین ترتیب حجم تجارت دو کشور از ۲۰۰ میلیون دلار در سال ۱۹۹۲ به بیش از ۶ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۴ رسیده است. هند همچنان دومین شریک تجاری آسیایی اسرائیل پس از چین است و تجارت عمدتاً در زمینه الماس، نفت و مواد شیمیایی جریان دارد.

هند و اسرائیل، در سپتامبر سال گذشته معاهده سرمایه‌گذاری دوجانبه‌ای امضا کردند و در حال نزدیک شدن به نهایی کردن مذاکرات توافق تجارت آزاد هستند.

روابط مردم‌ با‌ مردم نیز در بستر این ارتباط، گسترش یافته است. پس از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ و ممنوعیت کار فلسطینی‌ها در اسرائیل، هزاران هندی برای کار در شرکت‌های ساختمانی اسرائیلی صف بستند. تانیجا اظهار داشت: «هند و اسرائیل روابط استراتژیک و اقتصادی نسبتا عمیقی دارند که از زمان روی کار آمدن نخست‌وزیر مودی شکوفا شده است.»

مودی یکی از نخستین رهبران جهان بود که حمله حماس را محکوم و از رژیم صهیونیستی حمایت کرد. تانیجا گفت: «این موضوع واقعا به موضع هند علیه تروریسم کمک می‌کند. اسرائیل کشوری است که هند آن را در مواجهه با بحران تروریسم، بسیار مشابه خود می‌بیند.»

چشم‌انداز آینده خاورمیانه

با وجود نزدیکی به اسرائیل، دهلی‌نو تحت رهبری مودی موضع خود درباره مسئله فلسطین را کاملا کنار نگذاشته و همچنان خواستار راه‌حل دو دولتی و صلح از طریق گفت‌و‌گو است. با این حال، انتقاد از جنایات جنگی اسرائیل در سرزمین اشغالی فلسطین روزبه‌روز محتاطانه‌تر شده است.

حمایت تاریخی هند از فلسطین ریشه در نقش کلیدی آن در جنبش عدم تعهد دارد؛ موضعی خنثی در دوران جنگ سرد که کشور‌های در حال توسعه اتخاذ کردند. حتی پیش از استقلال، ماهاتما گاندی ایجاد اسرائیل را «تحمیل یهودیان بر عرب‌ها» خواند. هند اکنون رویکرد خود را «استقلال استراتژیک» می‌نامد. تانیجا به الجزیره گفت: «خاورمیانه تنها منطقه‌ای است که این سیاست واقعاً کار می‌کند و سود می‌دهد. هند روابط خوبی با اسرائیل، قدرت‌های عرب و ایران دارد. یکی از دلایل موفقیت آن، عدم ورود هند به درگیری‌های منطقه‌ای است.»

با این حال، تحت فشار دونالد ترامپ، هند خرید نفت از ایران را متوقف کرد و توسعه بندر چابهار که آن را دروازه آسیای مرکزی و افغانستان می‌دانست، ذکنار گذاشت.

رودنبک اظهار داشت: «من گمان می‌کنم هند به خاورمیانه‌ای نگاه می‌کند که ایران از حمله سنگین آمریکا و اسرائیل آسیب دیده و دیگر قدرت منطقه‌ای ندارد. در چنین شرایطی، اسرائیل به هژمون منطقه‌ای تبدیل می‌شود.»

وی افزود: «هند شاید خود را برای بهره‌برداری از این وضعیت آماده می‌کند. همچنین مودی اسرائیل را در واشنگتن تأثیرگذار می‌بیند و امیدوار است دوستی با اسرائیل امتیازاتی نزد کنگره و ترامپ به دست آورد؛ امتیازی که هند به شدت به آن نیاز دارد.»

روابط هند و اسرائیل مسیری طولانی از محرمانگی به دوستی آشکار و استراتژیک پیموده است. این تحول عمدتا در دوران مودی رخ داده و مزایای دفاعی، فناوری و اقتصادی قابل توجهی به همراه داشته است. با این حال، این نزدیکی به قیمت تضعیف حمایت سنتی از فلسطین و کاهش اعتبار اخلاقی هند در جهان جنوب تمام شده است.

سفر پیش روی مودی به تل‌آویو، مشروعیت بیشتری به اسرائیل می‌بخشد و جایگاه نتانیاهو را تقویت می‌کند. هند همچنان تلاش دارد استقلال استراتژیک خود را حفظ کند و روابط با همه بازیگران خاورمیانه را متعادل سازد. آینده این رابطه احتمالاً تحت تأثیر تحولات بزرگ منطقه‌ای، به ویژه حمله احتمالی آمریکا به ایران، شکل خواهد گرفت. این دگرگونی نشان‌دهنده اولویت عمل‌گرایی در سیاست خارجی هند معاصر است، اما چالش‌های اخلاقی و تاریخی آن همچنان به قوت خود باقی است.

انتهای پیام/ ۱۳۴