راکت‌انداز «بی‌ام ۱۴» و «بی‌ام ۱۶»؛ برگ برنده‌ای در نبرد‌های ویژه

راکت‌انداز ۱۰۷ میلی‌متری که در جهان با نام BM-۱۴ (در ناتو: M-۱۴) و در ایران بیشتر با نام «مینی‌کاتیوشا» یا نمونه بومی‌سازی شده آن «عرش» شناخته می‌شود؛ یکی از مشهورترین و پرکاربردترین سامانه‌های توپخانه‌ای چندگانه (MLRS) در تاریخ جنگ‌های مدرن منطقه غرب آسیاست.

کد خبر: ۸۱۴۴۹۳

تاریخ: ۰۳ ارديبهشت ۱۴۰۵ - ۰۵:۰۳

گروه دفاعی امنیتی دفاع‌پرس- محمد زرچینی؛ راکت‌انداز ۱۰۷ میلی‌متری که در جهان با نام BM-۱۴ (در ناتو: M-۱۴) و در ایران بیشتر با نام «کاتیوشا» یا نمونه بومی‌سازی شده آن «عرش» شناخته می‌شود؛ یکی از مشهورترین و پرکاربردترین سامانه‌های توپخانه‌ای چندگانه (MLRS) در تاریخ جنگ‌های مدرن منطقه غرب آسیا است. این سلاح به دلیل سادگی، قدرت آتش بالا و تحرک مناسب، نمادی از جنگ‌های نامتقارن و کلاسیک در منطقه بوده است.

وسیله پرتاب راکت BM-14-17 (با شاخص 8U36) به‌منظور سرکوب نیروی انسانی و آتش دشمن، انهدام و خاموش‌کردن باتری‌های توپخانه و خمپاره‌انداز دشمن، نابودی خودروهای موتوری دشمن و همچنین تخریب سازه‌های سبک چوبی و خاکی در میدان نبرد طراحی شده است.

توسعه این سامانه تحت نظارت طراح ارشد، آقای A.I. یاسکین انجام شد و در سال ۱۹۵۸ به پایان رسید. مدل BM-14-17 با بهره‌گیری از تجربیات کسب‌شده در طول طراحی سایر خودروهای رزمی خانواده BM-14 ساخته شد و از نظر مهمات مورد استفاده، کاملاً با آن‌ها مشترک (یونیفای) بود. خودروهای رزمی این نوع، در ابتدا عمدتاً به یگان‌های توپخانه موشکی نیروی دریایی تحویل داده شدند. تولید BM-14-17 توسط صنعت دفاعی شوروی برای مدت طولانی ادامه یافت، بارها ارتقا پیدا کرد و در خدمت بسیاری از کشورها قرار گرفت.

مدل BM-14-17M (شاخص 8U36M)

وسیله پرتاب BM-14-17 (و مدل ارتقایافته BM-14-17M با شاخص 8U36M)، یک پرتابگر موشکی خودحرکت است که از یک بخش توپخانه‌ای و یک شاسی کامیون اصلاح‌شده تشکیل شده است. بخش توپخانه‌ای شامل ۱۷ لوله پرتاب (ردیف بالا ۹ لوله و ردیف پایین ۸ لوله)، گهواره، پایه مجهز به مکانیزم‌های چرخش، ارتفاع‌دهی و تعادل‌بخش، قفل وضعیت حرکتی، دستگاه نشانه‌روی، تجهیزات الکتریکی و سایر تجهیزات خاص نصب‌شده روی شاسی است. گهواره برای اتصال لوله‌ها، ادوات نشانه‌روی و تجهیزات الکتریکی به کار می‌رود.

گهواره یک جعبه جوش‌کاری‌شده صلب است که توسط محورهایی به پایه متصل شده و بخش نوسانی (بالابر) خودروی رزمی را تشکیل می‌دهد. پایه شامل محور گردان، محافظ محور، مکانیزم‌های چرخش، ارتفاع‌دهی و تعادل‌بخش، و همچنین مکانیزم قفل وضعیت حرکتی است. محور گردان که بر روی بلبرینگ‌هایی درون محفظه خود نصب شده، همراه با بخش نوسانی و مکانیزم‌های چرخش و تعادل‌بخش، بخش دوار خودروی رزمی را تشکیل می‌دهند.

مکانیزم ارتفاع‌دهی از نوع مارپیچ (حلزونی) و مکانیزم چرخش از نوع کرمی است؛ برای کاهش نیروی مورد نیاز روی دسته فرمان مکانیزم ارتفاع‌دهی، از یک مکانیزم تعادل‌بخش فنری از نوع هل‌دهنده استفاده شده است. مکانیزم توقف نیز برای ثابت نگه‌داشتن بخش‌های دوار و نوسانی دستگاه در حالت حرکت (غیررزمی) به کار می‌رود. با کمک مکانیزم‌های هدایت، بسته لوله‌های پرتابگر می‌تواند در صفحه عمودی در محدوده زوایای ۰ تا +۵۰ درجه هدایت شود؛ زاویه آتش افقی نیز ۱۴۰ درجه است (۷۰ درجه به چپ و ۷۰ درجه به راست نسبت به محور طولی خودرو).

واحد نشانه‌روی شامل یک دوربین نشانه‌روی و یک پانوراما (دید محیطی) است. هنگام شلیک در شب، خطوط مدرج دوربین و پانوراما توسط یک سیستم ویژه که انرژی خود را از باتری‌های شاسی خودرو تأمین می‌کند، روشن می‌شوند.

به‌عنوان پایه این سامانه، از شاسی اصلاح‌شده کامیون‌های GAZ-63 و GAZ-63A استفاده شد. تفاوت شاسی اصلاح‌شده GAZ-63 با مدل GAZ-63A تنها در وجود یک وینچ (قرقره کشش) بود که در جلوی شاسی، مقابل رادیاتور نصب شده و توسط موتور خودرو به حرکت درمی‌آمد. تجهیزات خاص شاسی خودروی رزمی شامل صندلی، محافظ کابین، کفپوش‌های جلو و وسط، پایه چادر، جعبه ابزار و لوازم یدکی (ZIP)، براکت چرخ یدک و جک‌های تثبیت‌کننده است. خودروی رزمی مدل BM-14-17M بر روی شاسی کامیون GAZ-66 سوار شده بود.

هنگام انتقال پرتابگر از حالت اردوگاهی به حالت رزمی، کابین‌ها با پنل‌های زرهی تاشو پوشانده می‌شوند و قسمت عقب شاسی با کمک دو پایه مجهز به جک‌های پیچی از زمین بلند می‌شود. این فرآیند حدود ۱.۵ دقیقه زمان می‌برد. پرتابگر قابلیت شلیک تک‌تک را دارد، اما شیوه اصلی آتش‌باری، شلیک دسته‌جمعی (ولِی) است. مدت‌زمان یک آتش دسته‌جمعی بین هفت تا ۱۰ ثانیه است. کنترل شلیک از داخل کابین خودرو و به‌صورت کنترل از راه دور تا فاصله ۶۰ متری از خودروی رزمی انجام می‌شود. فرآیند شارژ دستی پرتابگر بین ۱.۵ تا ۲ دقیقه طول می‌کشد.

ترکیب خدمه رزمی این پرتابگر شامل هفت نفر است. در حال حرکت، فرمانده خودرو و راننده در کابین جای می‌گیرند، در حالی که سایر اعضای گروه روی صندلی‌هایی که در فضای باز پشت کابین نصب شده‌اند، مستقر می‌شوند. خودروی رزمی که با ۱۶ یا ۱۷ پرتابه مجهز شده باشد، می‌تواند بدون نیاز به سوخت‌گیری مجدد تا ۶۵۰ کیلومتر طی مسیر و ظرف یک تا ۲ دقیقه پس از صدور فرمان «آماده‌باش برای نبرد»، آتش دسته‌جمعی را آغاز کند.

نوع اصلی پرتابه مورد استفاده برای BM-14-17 (و BM-14-17M)، موشک چرخشی پایدارشده M-14-OF با کالیبر ۱۴۰ میلی‌متر و سر جنگی ترکش‌زا-انفجاری بود. علاوه بر پرتابه ترکش‌زا-انفجاری M-14-OF، مهمات این خودروهای رزمی شامل پرتابه‌های دودزای M-14D نیز می‌شد؛ همچنین موشک‌های پایدارشده ۱۴۰ میلی‌متری با سر جنگی مجهز به عوامل جنگی (شیمیایی) نیز طراحی و برای استقرار روی این خودروها می توانند قرار بگیرند.

مشخصات فنی کلیدی BM-14 vs 17

کالیبر: ۱۰۶.۷ میلی‌متر (که معمولاً به‌صورت گرد ۱۰۷ میلی‌متر گفته می‌شود).

تعداد لوله: استانداردترین مدل دارای ۱۶ لوله است که در دو ردیف هشت‌تایی چیده شده‌اند؛ البته مدل‌های ۱۲ لوله‌ای (روی جیپ‌ها یا کامیونت‌ها) و حتی مدل‌های تک‌لوله یا سه‌لوله دستی نیز وجود دارند.

برد مؤثر: بسته به نوع موشک، برد آن بین هشت تا ۱۱ کیلومتر متغیر است. (مدل‌های جدیدتر ایرانی تا ۱۲ کیلومتر هم گزارش شده‌اند).

وزن پرتابگر: حدود چهار تا پنج تُن (بدون احتساب خدمه و مهمات اضافی).

خدمه: معمولاً سه تا چهار نفر (راننده، فرمانده و دو اپراتور آتش).

زمان آماده‌سازی: بسیار کوتاه؛ کمتر از یک دقیقه برای شلیک و حدود دو تا سه دقیقه برای ترک موضع پس از شلیک (تاکتیک شلیک و فرار).

انتهای پیام/ 281