تحلیلی بر نقش تاریخی و استراتژیک کرد‌ها در حفظ تمامیت ارضی ایران

کرد‌ها با ترکیبی از هویت قومی و وفاداری ملی، در مقاطع حساس تاریخی، مانع از تجزیه ایران و اشغال شهر‌های مرکزی شده‌اند. این مقاله با رویکردی توصیفی-تحلیلی، به بازخوانی نقش آفرینی این قوم در حفظ کیان ایران می‌پردازد.

کد خبر: ۸۱۴۹۲۴

تاریخ: ۰۶ اسفند ۱۴۰۴ - ۱۳:۴۸

به گزارش دفاع‌پرس از کردستان، مرز‌های غربی ایران به دلیل واقع شدن در مسیر جاده‌های تاریخی و همسایگی با قدرت‌های توسعه‌طلب، همواره کانون تهدیدات خارجی بوده است. در این میان، مناطق کردنشین به عنوان «پیشخوان» دفاعی ایران، نقشی تعیین‌کننده در تاریخ نظامی این سرزمین ایفا کرده‌اند.

این یادداشت به بررسی نقش کرد‌ها در طول تاریخ، از دوران صفویه تا معاصر، با تمرکز بر مقاومت در برابر امپراتوری عثمانی، امپراتوری روسیه (تزاری و شوروی) و رژیم بعث عراق می‌پردازد.

یافته‌ها نشان می‌دهد که کرد‌ها با شجاعت، وفاداری به حکومت مرکزی و شناخت از جغرافیای کوهستانی زاگرس، به عنوان ضامن امنیت و تمامیت ارضی ایران عمل کرده‌اند.

ایران به عنوان یکی از تمدن‌های کهن جهان، همواره در معرض یورش‌هایی از سمت غرب بوده است.

رشته‌کوه زاگرس که بخش اعظم مناطق کردنشین را در بر می‌گیرد، نه تنها یک مانع طبیعی، بلکه یک استحکامات زنده بوده است که توسط ساکنان آن، یعنی کردها، مدیریت شده است.

کرد‌ها با ترکیبی از هویت قومی و وفاداری ملی، در مقاطع حساس تاریخی، مانع از تجزیه ایران و اشغال شهر‌های مرکزی شده‌اند.

دوران صفویه (قرن دهم تا دوازدهم هجری) نقطه عطفی در شکل‌گیری دولت مدرن ایرانی بود.

در این دوره، کرد‌ها به عنوان متحدان استراتژیک شاهان صفوی، نقشی کلیدی در تأمین امنیت مرز‌های غربی در برابر امپراتوری عثمانی داشتند.

سرداران و سپاهیان کرد؛ بسیاری از امیران کرد در ارتش صفویه مناصب بالا داشتند.

آنها در جنگ‌های طولانی بین ایران و عثمانی، با تشکیل یگان‌های سواره‌نظام نظامی، از پیشروی لشکریان عثمانی به سمت پایتخت (اصفهان) و شهر‌های غربی (همدان و کرمانشاه) جلوگیری کردند.

بازدارندگی منطقه‌ای؛ ایلات کرد با کنترل گذرگاه‌های کوهستانی، امنیت جاده‌های تجاری را تأمین کرده و با وفاداری به حکومت مرکزی، توطئه‌های عثمانی برای تحریک جدایی‌طلبی در غرب ایران را خنثی کردند.

در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، تهدید اصلی از سمت شمال‌غرب و امپراتوری روسیه بود. کرد‌ها در دو برهه حساس، نقشی ماندگار در دفاع از ایران ایفا کردند.

جنگ‌های ایران و روسیه (اوایل قرن ۱۹)؛ در جریان جنگ‌های ایران و روسیه (دوره فتحعلی‌شاه قاجار)، ایلات کرد مانند اردلان و مکری در اطراف مهاباد و ارومیه، با استفاده از تاکتیک‌های جنگ نامتقارن، به ستون‌های ارتش روسیه آسیب رساندند.

آنها با قطع خطوط پشتیبانی دشمن، هزینه اشغال مناطق کوهستانی را برای روس‌ها افزایش دادند و اجازه ندادند روسیه‌ها به راحتی در غرب ایران مستقر شوند.

حمایت از تبریز در بحران سال ۱۲۶۴ شمسی؛ یکی از مستندترین نقش‌آفرینی‌های کردها، در سال ۱۲۶۴ هجری شمسی (۱۸۸۵ میلادی) رخ داد.

زمانی که اختلافات مرزی بر سر منطقه «قره‌داغ» اوج گرفت و ارتش روسیه تهدید به اشغال تبریز کرد، ملا محمد کریمی، عالم بزرگ و رهبر مذهبی مهاباد، نقشی محوری ایفا کرد.

وحدت ملی و مذهبی: ملا محمد کریمی با صدور فرمان جهاد و با تاکید بر اصول اخوت اسلامی و همبستگی ملی، مردم کردستان را به یاری برادران آذربایجانی فراخواند.

او شعار داد که «خونِ ترک و کرد یکی است» و دفاع از مرز‌های ایران را وظیفه‌ای همگانی دانست.

بازدارندگی نظامی؛ حرکت هزاران جنگجوی کرد به سمت مرزها، پیامی آشکار به روس‌ها فرستاد که هرگونه تجاوز به خاک ایران، با مقاومتی سخت رو‌به‌رو خواهد شد.

این اقدام قهرمانانه یکی از عوامل اصلی عقب‌نشینی دیپلماتیک و نظامی روس‌ها بود.

مقاومت در برابر بلشویک‌ها؛ پس از انقلاب ۱۹۱۷ روسیه، نیرو‌های بلشویک سعی کردند با حمایت از جنبش‌های تجزیه‌طلب، بر شمال‌غرب ایران مسلط شوند.

کرد‌ها در این دوران، با درک خطر تجزیه، در کنار قوای دولتی (مانند سردار مخبر) قرار گرفتند و با پاکسازی مناطق مرزی از عوامل بیگانه، مانع از تغییر مرز‌های تاریخی ایران توسط شوروی شدند.

کردستان خط مقدم دفاع مقدس (۱۳۵۹-۱۳۶۷)؛ شاید درخشان‌ترین فصل از نقش دفاعی کردها، در دوران دفاع مقدس و مقاومت علیه رژیم بعث عراق باشد.

شهر‌های غربی ایران همچون پاوه، بانه، مریوان، سردشت و قصرشیرین در خط مقدم آتش قرار داشتند.

حضور گسترده در جبهه‌ها؛ جوانان کرد با حضور پرشور در لشکر‌های عاشورا، حمزه سیدالشهدا (ع) و سایر یگان‌های نظامی، رشادت‌های بی‌نظیری از خود نشان دادند.

مقاومت مردمی و پشتیبانی؛ در کنار ارتش رسمی، مردم مناطق مرزی کردستان با پشتیبانی لجستیکی و اطلاعاتی، اجازه ندادند حتی یک وجب از خاک ایران به دشمن متجاوز واگذار شود.

عملیات‌های بزرگ و پیروزی‌های حاصله در غرب کشور، بدون همدلی مردم این منطقه ممکن نبود.

نتیجه‌گیری؛ بررسی تاریخی نشان می‌دهد که کرد‌ها در هیچ برهه‌ای از تاریخ، از دفاع از خاک ایران کوتاه نیامده‌اند.

از صفویه تا قاجار و از دوران پهلوی تا پیروزی انقلاب اسلامی و دفاع مقدس، آنها همواره به عنوان سپری استوار در برابر تهاجمات خارجی عمل کرده‌اند.

کرد‌ها با ترکیب هویت ایرانی-اسلامی و شجاعت بی‌بدیل، ضامن امنیت مرز‌های غربی ایران بوده‌اند.

تاریخ پرافتخار این سرزمین، گواهی بر وفاداری، ایثار و نقش سازنده مردم شریف کردستان در حفظ تمامیت ارضی ایران عزیز است.

یادداشتی تحلیلی به نگارش: دانیال ساعدپناه

انتهای پیام/