جنگ رسانه‌ای و توانِ نهفتهٔ زبانِ فارسی

دوست‌داران زبان فارسی اگر نمی‌خواهند این زبان تنها در میدان سیاست فربه شود و در دیگر زمینه‌ها نحیف بماند، باید در پهنهٔ وب جهانی دست به تولید بزنند؛ بنویسند، پژوهش کنند، واژه بسازند و اندیشه‌ی خود را عرضه کنند.

کد خبر: ۸۱۴۹۵۰

تاریخ: ۰۶ اسفند ۱۴۰۴ - ۱۵:۵۵

به گزارش گروه فرهنگ دفاع‌پرس، محمدجعفر محمدزاده پژوهشگر تاریخ زبان و فرهنگ ایران در یادداشتی نوشت: در روزگار ما، زبان تنها ابزارِ ارتباط و یا گفت‌و‌گو نیست؛ میدانِ اثرگذاری است.

هر جا که رسانه‌ای بزرگ بر زبانی سرمایه‌گذاری می‌کند، آن‌جا تنها خبر ساخته نمی‌شود؛ اندیشه و نگاه نیز شکل می‌گیرد.

گزاره‌ای آماری را در رسانه‌ها شنیدم که پس از مشاهده عینی و بررسی دقیق و به‌روزرسانی آن می‌خواهم نتیجه‌ی تازه‌ای ارائه کنم:
بر پایهٔ بررسی تاریخ ۲۵ فوریهٔ ۲۰۲۶ (۶ اسفند ۱۴۰۴) از صفحات اینستاگرام مختلف BBC، تفاوت چشمگیری در حجم تولید محتوا به چند زبان دیده می‌شودکه چند مورد آن بدین‌قرار است:
بی‌بی‌سی عربی: حدود ۱۸٬۹۰۰فرسته
بی‌بی‌سی انگلیسی: حدود ۲۶٬۶۰۰ فرسته
بی‌بی‌سی چینی: حدود ۶،۴۰۰ فرسته
بی‌بی‌سی فارسی: حدود ۱۲۶٬۰۰۰ فرسته
بی‌بی‌سی دری: حدود ۵٬۹۰۰ فرسته
بی‌بیس ترکی حدود ۷،۲۰۰ فرسته.

با در نظر گرفتن این‌که فارسی و دری یک زبان با دو نام یا دو لهجه‌اند و تفاوت‌شان بیشتر جغرافیایی است، مجموع محتوای این دو بخش به بیش از ۱۳۱٬۰۰۰ فرسته می‌رسد؛ رقمی که در مقایسه با دیگر زبان‌ها بسیار چشمگیر است و نشان از گستره و اثرگذاری مخاطبان فارسی‌زبان در رسانه‌های جهانی دارد.

این فراوانی اگر به دیگر رسانه‌های جهانی و حتی قالب‌های مختلف BBC تعمیم یابد، نشان‌دهنده گستردگی تولید محتوا به زبان فارسی است. بی‌گمان بخشی از این تولید در چارچوب کشاکش‌های سیاسی است و می‌تواند پیامد‌های ناخواسته و حتی تلخی داشته باشد.
اما در دل همین رویارویی نکته‌ای نهفته است:
هیچ نهادی برای زبانی کم‌دامنه چنین هزینه‌ای نمی‌کند.

در گذشته، توان یک زبان را با شمار شاعران و نویسندگانش می‌سنجیدند؛ امروز با انبوه داده‌ها.
در جهانِ هوشِ مصنوعی، هر نوشته پاره‌ای از پیکرهٔ رقمیِ آن زبان است.
زبانی که دادهٔ بیشتری دارد، در سامانه‌های هوشمند زنده‌تر است، بهتر خوانده و ترجمه می‌شود و جایگاهی پایدارتر می‌یابد.
از این دید، حتی انبوه نوشته‌های خبری و سیاسی نیز ــ خواسته یا ناخواسته ــ به استواری زیرساخت زبان فارسی یاری می‌رساند.
این تجربهٔ تاریخ است که: رویارویی گاه به ماندگاری می‌انجامد.
اما جهانی‌شدن زبان تنها با شمار نوشته‌ها رخ نمی‌دهد؛ محتوا و ژرفای اندیشه نیز اهمیت دارد.

زبان فارسی از زمانی بالید که اندیشه آفرید؛ آن‌گاه که فردوسی هویت را در سروده‌هایش زنده کرد و مولوی و حافظ و... جانِ آدمی را با سخن خود صفا و جلا دادند.
اگر امروز نیز زبان فارسی بخواهد جایگاهی استوار داشته باشد، باید زبانِ دانش، پژوهش و فناوری باشد و همچنان زبان شعر و هنر بماند.

رشد همه‌سویهٔ زبان، با آفرینش همه‌سویهٔ معنا شدنی است.
ایران فرهنگی در گذرِ سده‌ها، بار‌ها زیر فشار سختی‌ها رفته، اما هر بار از زیرِ آوار سر برآورده و بال گشوده است.
ویژگی تمدن‌های بزرگ همین است: در فراز و فرود‌ها نابود نمی‌شوند، بلکه ریشه‌دارتر می‌شوند.
زبان فارسی نیز اگر بر مدار دانش و آفرینش پیش رود، نه‌تنها از تندباد‌ها نمی‌هراسد، بلکه در دل همان تندباد‌ها نیرومندتر می‌شود.

انتهای پیام/ 121