تسلط ایران بر زنجیره هلیوم و صنعت تراشه‌های حساس با «اهرم هرمز»

با حملات رزمندگان ایران به بزرگترین تأسیسات گاز طبیعی قطر، زنجیره تأمین هلیوم جهان گسیخت؛ گازی استراتژیک که فقدان آن خطوط تولید تراشه‌های پیشرفته را متوقف می‌کند.

کد خبر: ۸۲۲۱۵۶

تاریخ: ۰۵ فروردين ۱۴۰۵ - ۱۰:۱۰

گروه بین‌الملل دفاع‌پرس: حمله به تاسیسات صادراتی گاز طبیعی قطر در پاسخ به تجاوز به پارس جنوبی در جنگ رمضان، علاوه بر وارد کردن آسیب به شرکت‌های آمریکایی-صهیونیستی، زنجیره تامین فناوری جهانی را نیز هدف قرار داده است. هلیوم، گازی که به عنوان محصول جانبی تولید گاز طبیعی به دست می‌آید، ماده‌ای کلیدی در صنایع پیشرفته به شمار می‌رود. این گاز نه تنها بادکنک‌های جشن را شناور می‌کند، بلکه در ساخت تراشه‌های کامپیوتری، موشک‌های فضایی و دستگاه‌های تصویربرداری پزشکی نقش حیاتی دارد.

قطر حدود یک سوم از هلیوم جهان را تامین می‌کند، اما پس از آغاز درگیری سه هفته پیش، تولید خود را متوقف کرد. حملات اخیر ایران به زیرساخت‌های انرژی منطقه، نگرانی‌ها را دوچندان کرده و شرکت دولتی گاز قطر اعلام داشته که صادرات هلیوم را ۱۴ درصد کاهش خواهد داد.

تاسیسات «رأس لفان» در قطر، بزرگ‌ترین کارخانه گاز طبیعی مایع جهان، محل اصلی تولید هلیوم است. هلیوم از طریق تقطیر برودتی از گاز طبیعی جدا می‌شود و قطر به دلیل قرار گرفتن بر روی بزرگ‌ترین میدان گاز تک‌لایه جهان، حدود ۳۰ درصد تامین جهانی را بر عهده دارد.

شرکت «قطرگاز» در دوم مارس به دلیل حملات پهپادی ایران، تولید گاز مایع و محصولات وابسته را متوقف و دو روز بعد وضعیت اضطراری اعلام کرد؛ یعنی به دلیل شرایط خارج از کنترل، قادر به عمل آوردن قرارداد‌ها نیست. حملات بعدی ایران در روز‌های چهارشنبه و پنجشنبه آسیب‌های گسترده‌ای به بار آورد که تعمیر آنها سال‌ها زمان خواهد برد.

«فیل کورنبلوت»، رئیس شرکت مشاوره «هلیوم کورنبلوت»، این وضعیت را «بدتر شدن داستان» توصیف کرده و گفته بهترین حالت، آغاز دوباره تولید پس از شش هفته است، اما در شرایط فعلی این امر بسیار بعید به نظر می‌رسد.

یکی از پیامد‌های فوری این بحران، افزایش قیمت هلیوم است. قیمت فروش آن از زمان آغاز جنگ منطقه‌ای دو برابر شده و احتمال ادامه افزایش وجود دارد. البته معاملات نقدی تنها ۲ درصد بازار را تشکیل می‌دهند و هلیوم عمدتا از طریق قرارداد‌های بلندمدت معامله می‌شود.

«کورنبلوت» تأکید دارد که قیمت‌های قراردادی نیز در صورت افزایش تعطیلی، پتانسیل افزایش قابل توجهی دارند. با این حال، کمبود هنوز به طور کامل احساس نشده، زیرا کانتینر‌هایی که اوایل مارس باید پر می‌شدند، هنوز در مسیر رسیدن به آسیا هستند. وی هشدار می‌دهد که «هنوز کسی هلیومش تمام نشده، اما کمبود واقعی چند هفته دیگر خود را نشان خواهد داد».

اهمیت هلیوم فراتر از کاربرد‌های روزمره است. این گاز در صنعت نیمه‌هادی‌ها، به ویژه برای ساخت تراشه‌های پیشرفته هوش مصنوعی در کارخانه‌های آسیایی، ضروری است. هلیوم به دلیل توانایی عالی در انتقال حرارت، برای خنک‌سازی سریع ویفر‌ها (دیسک‌های سیلیکونی حاوی مدار‌های الکترونیکی) استفاده می‌شود.

«کورنبلوت» گزارش داده است که حدود ۲۰۰ کانتینر در خاورمیانه گیر کرده‌اند و هر کدام حدود یک میلیون دلار ارزش دارند؛ بنابراین کانتینر‌های اضافی در نقاط دیگر جهان محدود است. وی می‌گوید بازسازی زنجیره تامین و جابه‌جایی این کانتینر‌ها زمان‌بر خواهد بود و دوره اولیه پس از قطع تأمین قطر، احتمالاً سخت‌ترین بخش کمبود را تشکیل می‌دهد.

تامین‌کنندگان عمده هلیوم محدود به چند کشور هستند. آمریکا بزرگ‌ترین تولیدکننده است و سال گذشته ۸۱ میلیون مترمکعب تولید کرده‌است. قطر، الجزایر و روسیه دیگر تولیدکنندگان اصلی به شمار می‌روند، هرچند تامین روسیه به دلیل تحریم‌های آمریکا و اتحادیه اروپا ممنوع است. سازمان زمین‌شناسی آمریکا تخمین زده که آمریکا ۸.۵ میلیارد مترمکعب هلیوم قابل استخراج دارد و بقیه جهان ۳۱.۳ میلیارد مترمکعب در اختیار دارد.

این بحران به طور خاص صنعت نیمه‌هادی آسیا را تحت فشار قرار داده است. کره جنوبی، میزبان «سامسونگ الکترونیکس» و «اس‌کی هاینیکس» (بزرگ‌ترین سازندگان تراشه حافظه جهان)، حدود ۶۵ درصد هلیوم خود را از قطر وارد می‌کند. موسسه «فیتچ ریتیز» در گزارشی این هفته هشدار داده که این کشور به دلیل وابستگی بالا، آسیب‌پذیر است.

«لی» استاد دانشگاه «سانگمیونگ» تاکید دارد که «سامسونگ» و «اس‌کی هاینیکس» احتمالا چند ماه موجودی دارند، اما باید سریعا منابع جایگزین را تامین کنند، زیرا جنگ ممکن است طولانی شود و مواد دیگری را نیز تحت تاثیر قرار دهد. هلیوم یکی از ۱۴ ماده کلیدی زنجیره تامین نیمه‌هادی است که دولت سئول آن را برای نظارت ویژه تعیین کرده. لی می‌گوید: «حتی اختلال در تعداد کمی از مواد می‌تواند کل فرآیند تولید را بی‌ثبات کند، چون هر مرحله به مرحله قبل وابسته است.»

در مجموع، حمله ایران به تاسیسات قطر بار دیگر شکنندگی زنجیره تامین جهانی را آشکار ساخت. این اقدام، که در پاسخ به حمله به میدان گازی پارس جنوبی انجام شد، نشان‌دهنده قدرت بازدارندگی ایران و توانایی آن در ضربه زدن به نقاط حیاتی اقتصادی دشمنان است. هلیوم، هرچند در حجم کم، قلب فناوری‌های پیشرفته را تشکیل می‌دهد.

این رویداد به وضوح نشان می‌دهد که ایران با یک اقدام دقیق و موثر، توانسته پاسخ محکمی به تجاوزات بدهد و امنیت فناوری جهانی را تا چه اندازه به خود وابسته سازد، و این بار این وابستگی را به نفع خود و در جهت تنبیه متجاوز به کار گرفته است.

انتهای پیام/ ۱۳۴