یادداشت/ نرجس بیگلری

نگاهی بر نقش بانوان جزیره هرمز در دورهٔ جنگ‌های ایران و پرتغال

مسئول امور بانوان و خانواده دفترنماینده ولی فقیه در استان هرمزگان طی یادداشتی به بررسی تاریخی نقش زنان ساحل‌نشین در جنگ‌ها پرداخته است و بر اثرگذاری و عرصه‌هایی که توسط بانوان میدان‌داری می‌شود، تاکید می‌کند.

کد خبر: ۸۲۷۴۵۳

تاریخ: ۲۶ فروردين ۱۴۰۵ - ۱۴:۴۱

گروه استان‌های دفا‌ع‌پرس- «نرجس بیگلری» مسئول امور بانوان و خانواده دفترنماینده ولی فقیه در استان هرمزگان، تنگه‌ی هرمز یعنی رگ حیات خلیج فارس که نقش حیاتی آن در اتصال خلیج فارس به آب‌های آزاد را دارد.  تنگه‌ی هرمز یعنی دریای زمرد (رنگ آبی زیبا و گاهی سبز فیروزه‌ای آب‌های تنگه).

در تاریخ‌نگاری رسمی صفوی این نقش کمتر توضیح داده شده، اما منابع محلی، سفرنامه‌ها و گزارش‌های پرتغالی‌ها به نقش فعال زنان اشاره دارند.

مشارکت مستقیم در دفاع از شهر

بر اساس چند روایت محلی و یادداشت‌های برخی مورخان پرتغالی نقل می‌کنند که زنان هرمزی در هنگام حمله‌ها در استحکامات حضور می‌یافتند و برخی از آنها مهمات‌رسانی، آب‌رسانی، و انتقال پیام‌ها را برعهده داشتند. در چند گزارش، به پرتاب سنگ و نفت از بالای دیوارهای قلعه توسط زنان اشاره شده است. این نوع مشارکت در جوامع بندری رایج‌تر بوده چون ساکنان درگیر شرایط دریایی و تجاری بوده‌اند.

پشتیبانی از نیروهای مدافع (نقش پشت‌جبهه) مانند تهیهٔ غذا، نان، و آب شیرین برای مدافعان، مراقبت از مجروحان و آماده‌سازی و نگهداری تورهای محلی که برای مسدود کردن مسیر قایق‌های مهاجم استفاده می‌شد. در گزارش‌های شفاهی هرمز که بعدها ثبت شده‌اند، از زنانی یاد می‌شود که شبانه آب و آذوقه به مدافعان می‌رساندند.

نقش زنان در اقتصاد هرمز پیش از جنگ

این بخش مهم‌تر از آن چیزی است که به‌نظر می‌رسد؛ چون اقتصاد قوی هرمز یکی از دلایلی بود که پرتغالی‌ها جذب آن شدند. زنان نقش زیادی در تجارت صنایع دستی رنگی، رنگ‌سازی با خاک‌های معروف هرمز، پارچه‌های محلی و صید مروارید داشتند. برخی زن‌ها مالک کشتی‌های کوچک صیادی و تجاری بودند (پدیده‌ای شبیه برخی شهرهای سواحلی). این نقش اقتصادی باعث شد هنگام جنگ، زنان به‌طور طبیعی در دفاع از دارایی‌ها و شهرشان شرکت کنند.

همکاری زنان با نیروهای امام‌قلی خان در آزادسازی هرمز (۱۶۲۲ میلادی)

وقتی نیروهای صفوی به فرماندهی امام‌قلی خان و با همراهی انگلیسی‌ها به جزایر حمله کردند مثال دیگری از ظهور و بروز زنان در عرصه‌های دفاع از میهن است. زنان محلی اطلاعات دقیق درباره مسیرها، دژها و نقاط ضعف پرتغالی‌ها را منتقل کردند. در برخی گزارش‌ها گفته شده گروهی از زنان به‌عنوان راهنما عمل کردند و مسیرهای کم‌خطر را به نیروها نشان دادند. حتی اسناد انگلیسی به کمک فعال مردم محلی، به‌ویژه زنان اشاره دارند.

در بسیاری از کشورها نیز زنان به‌صورت غیررزمی اما کاملاً مؤثر در سیستم‌های امنیت ملی نقش دارند. زنان می‌توانند در مراکزمختلف ازجمله تحلیل داده‌های امنیتی، پژوهش استراتژیک و رصد تهدیدها  نقش داشته باشند. این حوزه نیازمند دقت، تمرکز و مهارت‌های تحلیلی است که زنان بسیاری در جهان در آن موفق‌اند. زنان در دنیا نقش پررنگی در تحلیل حملات سایبری توسعه ابزارهای دفاعی دیجیتال و آموزش امنیت اطلاعات  دارند.

در هنگامه نبرد، آنگاه که شعله‌های جنگ زبانه می‌کشد و دلاور مردان به صف می‌ایستند، همواره نقش زنان، حضوری پررنگ اما گاه ناپیدا بوده است. آنان که گاه در سکوت، گاه در فریاد، بار سنگین مسئولیت را بر دوش کشیده‌اند.

زنان، نه تنها مأمن آرامش و امید مردان در پس جبهه‌ها، که خود، تجسم اراده‌ای پولادین در خط مقدم بوده‌اند. آنان که با دستان پرمهر خود، زخم‌ها را مرهم نهاده‌اند و با نگاهی پر از ایمان، دل‌های هراسان را تسلی داده‌اند.

تاریخ گواه است که زنان، چون شیرزنان اساطیری، دوشادوش مردان، شمشیر به دست گرفته و در برابر دشمن ایستاده‌اند. صدایشان، فریاد مقاومت بوده و قدم‌هایشان، صلابت اراده. آنان که با دلیری، از خانه و کاشانه، از دین و آیین خویش دفاع کرده‌اند.

چه در پشتیبانی و تدارکات، چه در انتقال پیام‌ها و چه در دلیرترین مبارزات، زنان نشان داده‌اند که ایمان و عشق به وطن، مرزهای جنسیتی را در هم می‌شکند. آنان که با استقامت مثال‌زدنی خود، ثابت کرده‌اند که در سخت‌ترین آزمون‌ها، می‌توانند چون کوهی استوار بایستند و چون رودخانه‌ای خروشان، راه خود را به سوی پیروزی بگشایند.

حضور زنان در میدان جنگ، نه یک استثنا، که نمادی از قدرت بیکران روح انسان است؛ قدرتی که در اوج سختی‌ها، شکوفا می‌شود و زیباترین جلوه‌های ایثار، شجاعت و عشق را به نمایش می‌گذارد. آنان که با حضورشان، حماسه‌ای دیگر بر تارک تاریخ رقم زده‌اند.

انتهای پیام/