زندگی در «چرنوبیل» چهل سال پس از فاجعه هسته‌ای

در حالی که منطقه ممنوعه چرنوبیل پس از دهه‌ها به پناهگاهی کم‌نظیر برای حیات‌وحش تبدیل شده، جنگ روسیه و اوکراین، این زیست‌بوم شکننده را با تهدید‌های تازه‌ای روبه‌رو کرده است.

کد خبر: ۸۲۸۵۲۲

تاریخ: ۳۱ فروردين ۱۴۰۵ - ۱۰:۵۸

گروه بین‌الملل دفاع‌پرس: فاجعه هسته‌ای ۲۶ آوریل ۱۹۸۶ در نیروگاه «چرنوبیل» که به انتشار گسترده مواد رادیواکتیو در اروپا، تخلیه کامل شهرهای اطراف و آوارگی ده‌ها هزار نفر انجامید، به‌عنوان بدترین حادثه هسته‌ای تاریخ شناخته می‌شود. با گذشت حدود چهار دهه، منطقه چرنوبیل همچنان برای سکونت انسان نامناسب است، با این حال حیات‌وحش به شکل قابل توجهی در آن بازسازی شده است.

اکنون گرگ‌ها در این منطقه وسیع میان «اوکراین» و «بلاروس» پرسه می‌زنند و خرس‌های قهوه‌ای پس از بیش از یک قرن دوباره مشاهده شده‌اند. همچنین جمعیت گونه‌هایی نظیر سیاه‌گوش، گوزن شمالی، گوزن قرمز و حتی سگ‌های آزاد افزایش یافته است.

اسب‌های «پرژوالسکی» که بومی مغولستان هستند و زمانی در آستانه انقراض قرار داشتند، در سال ۱۹۹۸ به‌عنوان بخشی از یک برنامه آزمایشی در این منطقه رها شدند. این نژاد که در مغولستان «تاخی» (به معنای روح) نامیده می‌شود، از نظر ژنتیکی با اسب‌های اهلی متفاوت است و دارای ۳۳ جفت کروموزوم است؛ در حالی که اسب‌های اهلی ۳۲ جفت کروموزوم دارند. نام این اسب‌ها نیز از کاشف روسی آن‌ها گرفته شده است.

«دنیس ویشنفسکی» دانشمند ارشد محیط زیست در منطقه چرنوبیل در این‌باره می‌گوید: وجود یک جمعیت آزاد از این اسب‌ها در این منطقه از اوکراین یک «معجزه کوچک» محسوب می‌شود. با حذف فشار ناشی از حضور انسان، بخش‌هایی از این منطقه اکنون شباهت زیادی به مناظر طبیعی اروپا در قرون گذشته پیدا کرده و نشان می‌دهد که طبیعت توانایی بازیابی سریع و مؤثر خود را دارد.

نشانه‌های این بازگشت در سراسر منطقه قابل مشاهده است؛ درختان از دل ساختمان‌های متروکه سر برآورده‌اند، جاده‌ها در جنگل‌ها ناپدید شده‌اند و نشانه‌های به‌جا مانده از دوران شوروی در کنار قبرستان‌های متروک قرار گرفته‌اند.

تصاویر ثبت‌شده توسط دوربین‌های مخفی نشان می‌دهد که اسب‌ها برای مقابله با شرایط سخت آب‌وهوایی و حشرات، به ساختمان‌های متروکه مانند انبارها و خانه‌های رهاشده پناه می‌برند و حتی در آن‌ها استراحت می‌کنند. این حیوانات در گروه‌های کوچک شامل یک نر غالب، چند مادیان و کره‌ها زندگی می‌کنند و گروه‌هایی جداگانه از نرهای جوان نیز تشکیل می‌دهند. هرچند بسیاری از آن‌ها در ابتدای ورود به منطقه تلف شدند، اما بخشی از جمعیت توانست با شرایط سازگار شود.

اینگونه که در سال ۱۹۶۹ در طبیعت منقرض  شده بود، تنها از طریق برنامه‌های پرورش در اسارت حفظ شد و اکنون با اجرای طرح‌های بازمعرفی، جمعیت جهانی آن به حدود ۳ هزار رأس رسیده است. «فلوریان دروآر» از مسئولان یک برنامه حفاظتی در فرانسه، این روند را نمونه‌ای موفق از بازگرداندن گونه‌ها به طبیعت توصیف و تأکید کرده است که با برنامه‌ریزی مناسب، گونه‌های پرورش‌یافته در اسارت می‌توانند دوباره مهارت‌های لازم برای زندگی در طبیعت را به دست آورند.

به گفته کارشناسان، این اسب‌ها با وجود سازگاری اولیه با دشت‌های باز، توانسته‌اند در محیط نیمه‌جنگلی اوکراین نیز به‌خوبی رشد کنند. در عین حال، پایش این حیوانات در منطقه چرنوبیل فرایندی زمان‌بر است و محققان با استفاده از دوربین‌های حساس به حرکت، رفتار آن‌ها را ثبت می‌کنند.

با وجود تداوم تشعشعات، تاکنون مرگ‌ومیر گسترده‌ای در میان حیوانات ثبت نشده، اما اثرات تدریجی مشاهده شده است؛ از جمله تیره‌تر شدن پوست برخی قورباغه‌ها و افزایش احتمال ابتلا به آب‌مروارید در پرندگان مناطق با تشعشع بالاتر.

ویشنفسکی تأکید کرد: این منطقه برای فعالان حوزه محیط‌زیست و بوم‌شناسی نمونه‌ای شگفت‌انگیز است؛ سرزمینی که زمانی به‌شدت مورد بهره‌برداری انسانی قرار داشت، اما اکنون طبیعت در آن نوعی «بازنشانی کامل» را تجربه کرده است.

یا وجود این شرایط، تهدیدهای جدیدی در چرنوبیل ظاهر شده است. حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ موجب کشیده شدن درگیری به این منطقه شد و نیروهای نظامی در مسیر پیشروی به سوی کی‌یف، اقدام به ایجاد مواضع دفاعی در خاک آلوده چرنوبیل کردند. همچنین آتش‌سوزی‌های ناشی از فعالیت‌های نظامی بخش‌هایی از جنگل را دربر گرفت.

زمستان‌های سخت دوران جنگ نیز به این منطقه آسیب وارد کرده است. تخریب زیرساخت‌های برق باعث کاهش امکانات در مناطق اطراف شده و به گفته دانشمندان، افزایش تعداد درختان افتاده و حیوانات تلف‌شده، نتیجه شرایط دشوار و استحکامات موقت ایجادشده است.

در همین حال، مسئولان محلی اعلام کرده‌اند که بسیاری از آتش‌سوزی‌های جنگلی ناشی از سقوط پهپادهاست و مهار آن‌ها مستلزم طی مسافت‌های طولانی است. این آتش‌سوزی‌ها می‌توانند ذرات رادیواکتیو را دوباره وارد جو کنند.

بر اساس این گزارش، منطقه چرنوبیل امروز علاوه بر نقش خود به‌عنوان زیستگاه حیات‌وحش، به یک کریدور نظامی با نظارت شدید تبدیل شده که با موانع بتنی، سیم‌خاردار و میدان‌های مین احاطه شده است؛ فضایی که برخی آن را دارای «زیبایی تلخ» توصیف می‌کنند.

با توجه به سطح بالای آلودگی، ورود نیروها به این منطقه به‌صورت چرخشی انجام می‌شود تا میزان مواجهه با تشعشعات کاهش یابد. با وجود این تهدیدات پیش‌بینی می‌شود این منطقه برای نسل‌های آینده نیز غیرقابل سکونت باقی بماند؛ این مکان گرچه برای انسان خطرناک است، اما زندگی در آن جریان دارد.

انتهای پیام/ ۹۹۹