تعهد واشنگتن به جلوگيري از پيروزي ايران در جنگ تحميلي)

اين سند، بخشي از پيامهاي محرمانه وزارت خارجه امريكا در 18 ماه مارس سال 1984 (اواخر اسفندماه سال 1363) به سفارت خود در اردن و چند كشور ديگر بوده است. هم چنين اين مدرك، گفت وگويي ميان مقامات عراقي با مقامات بلند پايه امريكا در زمان حكومت رونالد ريگان، از جمله آنها جورج شولتز، وزير امورخارجه وقت را در بردارد كه در آن زمان، هرگز درباره آن اطلاعاتي به بيرون درز نشده بود. در آن هنگام، شولتز براي شركت امريكايي بكتل كار مي‌كرد كه توانسته بود قرار دادهاي مهم اقتصادي را به نفع خود در عراق و در زمان حاكميت صدام حسين امضا كند در اين ديدار، لارنس ايگل برگر، معاون وزير خارجه امريكا و عصمت كتاني، نماينده عراق در سازمان ملل متحد، نيز حضور داشتند. از شگفتي‌هاي سياست دوگانه امريكا آن است كه اين ديدار درست چند روز پس از اين كه حكومت امريكا به دليل كاربرد سلاح‌ شيميايي عليه ايران از دولت عراق انتقاد كرده بود، صورت گرفت متن كامل اين سند از نظر خوانندگان محترم مي‌گذرد.

 خلاصه

1ـ تمامي سند محرمانه است.

2ـ بند 7 اين سند پيگيري شود

3ـ ديدار شولتز و مقامات عراقي: شولتز، وزيرخارجه، همراه با ايگل برگر، معاون وي، به دور از ديد ديگران با عصمت كتاني (نماينده وقت عراق در سازمان ملل متحد) در 15 مارس (25 اسفند ماه سال 1363) ديدار كردند تا برا اين پيام مهم دولت امريكا تاكيد كنند كه محكوميت كاربرد سلاح‌ شيميايي از سوي عراق از جانب امريكا، تنها در قالب تعهد دولت ايالات متحده به سياست درازمدتي است و از زوايه جايگاه دفاع از ايران يا دشمني با عراق نيست و بدين ترتيب، رفتار و روي‌كردهاي آنها درباره جلوگيري از پيروزي ايران در جنگ و تاكيد بر ادامه روند گسترش روابط دو جانبه (ميان امريكا و عراق) هم چنان استوار باقي خواهد ماند... در اين ميان، ايگل برگر گفت و گو در اين باره را توسعه داد و افراد ديگري، مانند عبدالرزاق هاشمي، وزير فرهنگ و اطلاعات سابق عراق، نزار حمدون و ويربنكس نماينده امريكا در سازمان ملل متحد نيز در اين گفت و گو شركت كردند.

در اين گفت و گوها، ويربنكس راههاي جلوگيري از قاچاق اسلحه براي ايران را بررسي كرد. ايگل برگر نيز بر كمك ايالات متحده براي امتداد خط لوله نفت عراق از خاك اردن تاكيد و در اين زمينه قول مساعد داد كه امريكا بالاترين حد تلاش خود را به كار خواهد برد تا بانك اكسم (بانك صادرات و واردات امريكا) را تشويق كند،‌ اعتبار مالي در اختيار عراقي‌ها قرار دهد و خود، شخصا، از بانك تقاضا خواهد كرد چنين كاري را انجام دهد. در اين ميان، هاشمي توضيح داد كه هر آن ممكن است منطقه خليج فارس به انفجاري در برابر آنها تبديل شود. هم چنين، كتاني محتواي گفت و گوهاي خود را با اعضاي كنگره بازگو كرد و به موضوع تروريسم و ضرورت توقف انتقال سفارت امريكا به شهر بيت المقدس پرداخت. وي از امريكا خواست تا به صحبت‌هاي ملك حسين درباره نارضايتي وي نسبت به عدم رويارويي صحيح سياست ايالات متحده با مسئله وجود سوريه در لبنان و شكل گيري اين برداشت در ميان سوري‌ها كه آنان در لبنان بر امريكا پيروز شده‌اند. بيشتر توجه كند. ايگل برگر نيز از كتاني خواست نامه‌ وي را مبني بر دعوتش از طارق عزيز، معاون نخست وزير عراق، براي ديدار با او در هر زماني كه براي دو طرف مناسب باشد، به طارق عزيز برساند.

4ـ سلاح‌هاي شيميايي؛ ايگل برگر، كتاني را به زاويه ويژه‌اي از بحث كشانده و تاكيد كرد وي با اين پيامهابه بغداد باز خواهد گشت: سياست ثابت امريكا درباره مخالفت با كاربرد سلاح شيميايي در هر جا كه به كار رود، همان است كه در بيانيه 5 مارس آمده است، سياستي كه براساس آن، اين بيانيه در محكوميت كاربرد سلاح شيميايي از سوي عراق صادر شده است. البته، وي تاكيد كرد كه اين بدان معنا نيست كه بياينه مزبور در خدمت سوخت رساني به جنگ تبليغاتي (امام) خميني (ره) است يا نشانه‌اي از تغيير سياست امريكا نسبت به ايران  و عراق در آن وجود دارد. در واقع، امريكا در سياست خود، مبني بر جلوگيري از پيروزي ايران در جنگ ادامه خواهد داد و با صداقت كامل مايل است روابط خود را با عراق گسترش دهد. سپس شولتز وارد بحث شد و دوباره تاكيد خود را بر اين نكات مطرح شده تكرار كرد. به دنبال آن، كتاني توضيح داد كه متاسفانه بيانيه 5 مارس به سود جنگ تبليغاتي (امام) خميني (ره) تمام شد و سپس از وزير خارجه و معاونش به دليل روشن كردن ديدگاههاي ايالات متحده سپاسگزاري كرد.

5 ـ ارسال اسلحه به ايران، وزير امورخارجه از كتاني خداحافظي كرد وايگل برگر بحث را با اين مجموعه درباره تلاش  وسيع امريكا براي جلوگيري از پيروزي ايران در جنگ ادامه داد كه وزير خارجه، نماينده امريكا، ويربنكس را تعيين كرد تا تلاش‌هاي مختلف را در راستاي نابودي فرآيند ارسال اسلحه به ايران هماهنگ كند، اما اگر مطبوعات در اين باره از مقامات امريكا پرسشي كنند، به آنها گفته خواهد شد كه هيچ گروهي در داخل وزارتخانه براي انجام چنين كاري به شكل ويژه تعيين نشده است. در اين ميان، ويربنكس تاكيد كرد اميدي به كنترل ارسال اسلحه به ايران وجود ندارد؛ زيرا منابع ارسال به ويژه در زمينه سلاح و تجهيزات آن، متنوع و مختلف‌اند و معمولا، خارج از اراده حكومت‌ها عمل مي‌كنند. با وجود اين، امريكا در بعضي از زمينه‌ها، مانند كنترل تجهيزات پيشرفته موفقيت‌هايي را به دست آورده است، تجهيزاتي كه ردپاي مشخص دارد و در حال حاضر اهميت فوق العاده‌اي در برنامه جنگي ايران پيدا كرده است.

افزون بر اين، اطمينان دارد كه دست كم، مانع از رسيدن اسلحه امريكايي به ايران شده است. البته به جز چيزي كه داس پلانك، يكي از مسئولان امريكايي درباره آن توضيح داد و آنها تجهيزاتي‌اند كه كاربرد چند منظوره دارند، مانند هزاران قطعه‌ موتوري كه ايران آنها را خريداري كرده است و اكنون، در هجوم اخير خود، از آها استفاده مي‌كند. در ادامه، پلانك سه نوع از همكاري حكومت‌هاي ديگر با امريكا براي كنترل ارسال اسلحه به ايران را طبقه بندي كرد:

الف ـ قول همكاري كاملا رسمي از سوي برخي حكومتها درباره منع فروش اسلحه مورد نظر و ارائه دلايل كافي از سوي اين حكومت‌ها مبني بركسب موفقيت در اجراي تعهدات خود.

ب ـ حكومت‌هايي كه با ارائه دليل به امريكا اطمينان داده‌اند سلاح ارسالي از كشور آنها قاچاقي بوده است.

ج ـ مدارك و دلايل رسمي، كه طبق آنها، برخي از حكومت‌ها به تعهدات خود در اين زمينه عمل نمي‌كنند.

6 ـ كره جنوبي، تايوان، يونان، و اسپانيا: در اين مورد هاشمي اظهار كرد حكومت عراق معتقد است كه كره جنوبي منبع مهم تهيه اسلحه براي ايران به شمار مي‌رود. كتاني نيز، تايوان را به عنوان منبع دوم ارسال اسلحه به ايران معرفي كرد، در اين ميان، ايگل برگر هم گفت: كره شمالي نيز يكي از منابع مهم صدور اسلحه به ايران است؛ زيرا، جمهوري كره از تصميمهاي سياسي اتخاد شده درباره منع فروش اسلحه به ايران پيروي نمي‌كند. (بايد ياد آور شد كه ) اين موضوع، بحث گرمي را ميان او (ايگل برگر) و وزير امورخارجه كره (لي بمب سوك) پيش از كشته شدنش برانگيخته بود؛ موضوعي كه با وزير خارجه جديد (لي وان كيونگ) نيز مطرح شده است. در ادامه، ويربنكس اضافه كرد كه در برخي از كشورها، ناهماهنگي ميان وزارت خارجه، دفاع و مراكز فروش اسلحه در آنها وجود دارد. در اين ميان، كتاني اعتراف كرد وضعيت اسپانيا ويونان كه روابط خوبي با عراق دارند. چنين ناهماهنگي‌هايي را پيدا كرده و حكومت عراق در اين باره به آنها تذكر داده است.

7ـ خط لوله نفت بندر عقبه: ايگل برگر تكرار كرد كه ما نمي‌كوشيم اين حقيقت را از عراق مخفي كنيم كه نگرش بانك اكسم به آنها بدبينانه است. در واقع، اين نگرش برمبناي سود دهي اقتصادي بنا شده و شيوه پس دادن بدهي‌ها از سوي عراقي‌ها برآن تاثير گذاشته است. وي هم چنين، گفت كه با رئيس شوراي مديريت بانك اكسم (ويليام دربر) صحبت و شرايط احراز منافع ملي امريكا را در صورت اعطاي وامهاي مالي براي طرحهاي عراق، در حد توان درك كرده است. هم چنين تاكيد كرد كه با وجود نگرش بدبينانه مديريت بانك اكسم در قبال عراق،‌ وزارت خارجه اين كشور (ايالات متحده) در برخي از موارد براكسم فشارهايي را وارد خواهند كرد. او به عراقي‌ها وعده داد كه دولت امريكا تمام تلاش خود را خواهد كرد تا بانك اكسم،‌ اعتبار مالي مورد نياز براي طرح خط لوله نفت بندر عقبه را در اختيار عراقي‌ها قرار دهد. (اگر شركت‌هاي امريكايي در انجام چنين طرحي اعتبارات مالي ارائه ندهند، وي (ايگل برگر) بسيار خوش بين است كه بانك اكسم به شكل عملي و با ابتكار خود در اين طرح مشاركت كند. در ادامه، ايگل برگر توضيح داد به دليل مشاركت شركت بكتل در احراي طرح لوله نفت بندر عقبه، وزير خارجه، خود را به شكل كامل از موضوع كنار كشيده و بر عراقي‌ها لازم است كه درك كنند اين عمل به معناي كم توجهي مسئولان بلند پايه حكومت امريكا نسبت به آنها نيست. در ادامه، كتاني با يادآوري اين نكته كه عراق چنين موضوعي را كاملا درك مي‌كند، از تلاش حكومت امريكا در اجراي طرح خط لوله نفت بندر عقبه سپاس گزاري و اظهار كرد بر سفارت امريكا در شهر عمان لازم است موضوع خط لوله نفت بندر عقبه را جدي بگيرد و براي كمك به اجراي آن بكوشد.

8ـ جنگ خليج (فارس): هاشمي گفت: هر آن ممكن است اوضاع منطقه خليج (فارس) منفجر شود. در اين ميان، كتاني با عجله وارد صحبت شد و گفت اميدوار است كه منطقه خليج (فارس) نه در برابر عراق و نه در برابر امريكا، بلكه عليه (امام) خميني (ره) منفجر شود. سپس از ياگل برگر به دليل درك موضع گيري‌هاي عراق كه در ديدار اخير خود در ماه سپتامبر با آنها بيان كرده بود، سپاس گزاري كرد.

در ميان، ايگل برگر بار ديگر يادآور شد كه: امريكا وضعيت عراق را درك مي‌كند؛ زيرا، اين كشور درگير جنگ است و حق دارد منافع خود را در اولويت قرار دهد، اما در اين ميان عراقي‌ها را تشويق كرد كه درباره نتايج عملكرد خود در منطقه خليج فارس محاسبات دقيقي انجام دهند.

هاشمي در پاسخ وي گفت: اگر (ايران) اجازه ندهد كه عراق صادرات خود را ادامه دهد. براي بغداد اين حق محفوظ خواهد بود كه جلوي صادرات همه را بگيرد.

ايگل برگر در پاسخ به او گفت: درست است كه ممكن است حق با كسي باشد، اما نبايد عليه منافع همه عمل كند. براي نمونه، در سال 1914 افراد زيادي در شهر وين وجود داشتند كه معتقد بودند حق دارند براي گرفتن انتقام، والا حضرت فرديناند را بكشند. همان طور كه در سال 1914، در اروپا اتفاق افتاد، اكنون نيز، منطقه خليج فارس نقطه تلاقي منافع حياتي بسياري از كشورهاست.

9ـ كنگره امريكا و سياست خارجي: كتاني درباره ديدار روز گذشته خود با اعضاي مجلس سنا، مانند ريبكر و بوچدويتز، كه يك ساعت و نيم طول كشيده بود؛ و هم چنين، با هاميلتون، يكي از اعضاي كنگره گزارش مفصلي را ارائه كرد.

وي توضيح داد كه: رويكرد اعضاي مجلس سنا نسبت به موضوع سلاح‌هاي شيميايي شديدا عليه عراق است. در ادامه نيز، او از پوزش بوچدويتز نسبت به ارائه طرح ايجاد محدوديت براي صادرات عراق از سوي برخي نمايندگان كنگره، سپاس گزاري كرد. بوچدويتز به او قول داده بود تمامي تلاش خود را خواهد كرد تا در اين زمينه، تخفيفهايي صورت گيرد يا كلا تصميم گيري در مورد آن لغو شود.

در ادامه، كتاني تاكيد كرد كه: انتقال سفارت امريكا به شهر بيت المقدس مشكلات زيادي را براي دوستان امريكا در منطقه ايجاد مي‌كند وي يادآوري شد كه شخصا، مشكلات داخلي سياست امريكا را درك مي‌كند وگاهي خود، در درون آن گم مي‌شود. در اين ميان، برخي معتقدند كه عمليات گروگان گيري يا كشتن افراد مارينز (سربازان نيروي دريايي امريكا) بهترين وسيله تاثيرگذاري بر رويكرد سياسي امريكاست. براي نمونه به محض اين كه ايران، گروگانهاي امريكايي را آزاد كرد، ايالات متحده خطر (امام) خميني (ره) براي منافع امريكا را فراموش كرد.

كتاني اضافه كرد: ناتواني امريكا در اتخاذ موضع گيري ثابت و بدون واهمه‌اي در سياست خارجي خود، آن را با زيانهاي احتمالي سختي روبه رو خواهد كرد و بر وضعيت امريكا در منطقه خليج فارس تاثير منفي خواهد گذاشت. در اين ميان، ايگل برگر اعتراف كرد نپذيرفتن تلفات از سوي ما، موقعيتمان را در برابر حفظ منافع سياست خارجي ايالات متحده آسيب پذير مي‌كند.

10ـ اردن: كتاني، امريكا را تشويق كرد كه به سخنان ملك حسين و درك عميق وي از سياستهاي ايالات متحده گوش فرا دهد. وي گفت: پادشاه، حكيم و عاقل است و از بهترين و قديمي‌ترين دوستان عراق به حساب مي‌آيد كه به شكل گسترده‌اي مي‌كوشد تا رابطه‌ دوستي با بغداد را حفظ كند. وي در ادامه افزود: ملك حسين اميدوار بود كه مصاحبه‌اش با نيويورك تايمز در تاريخ 15 ماه مارس اثري منفي بر رابطه اردن و امريكا نداشته باشد. در اين مورد، ايگل برگر پاسخ داد، امريكا براي رابطه خود با اردن ارزش زيادي قائل است؛ بنابراين، اندرزهاي پادشاه را آويزه گوش خود خواهيم كرد و براي حفظ دوستي خود با او از انجام هيچ اقدامي دريغ نخواهيم داشت، اماگاهي اوقتا، پادشاه اشتباه مي‌كند و امريكا، تنها اين مسئله را به او يادآور شده است. ايالات متحده تمايل درارد مشكلات موجود در رابطه دو طرف را به شكل محرمانه بررسي كند، نه روي صفحات روزنامه نيويورك تايمز. گفته‌هاي اخير پادشاه به طور عملي، دشواري‌هاي زيادي را در كنگره در ارتباط با سياست ما در قبال او برانگيخت، اما با وجود اين فضاي متراكم موجود به زودي كنار خواهد رفت، هر چند در نهايت تاثير منفي خود را روابط دوستان ما با اردن و تعهد ما نسبت به حفظ امنيت آن خواهد گذاشت.

11ـ سوريه: كتاني تاكيد كرد سياست اطلاع رساني امريكا ارائه تصويري را موجب شده است مبني بر اين كه سوري‌ها به شكلي در لبنان پيروز شده‌اند. وي اصرار كرد كه امريكا در سياست تبليغي خود به ساختن چنين تصويري، كه از اساس بي‌پايه است، كمك نكند. از ديدگاه عراقي‌ها، رژيم سوريه در مشكالت اقتصادي و سياسي خود، هم در داخل كشور وهم در لبنان دست و پا خواهد زد؛ زيرا، توانايي دست يازيدن به يك امر مهم را نخواهد داشت. هم چنين اين كشور در روابط ميان كشورهاي عرب و قضاياي كلي جهان عرب، كه نقش ايفا كردن در آن، براي عراق بسيار مهم است، نقش مهيم جز هوچي گري در اجتماعات عربي ندارد. ضمن آن كه جلسه اخير وزيران خارجه اتحاديه عرب در بغداد دليل محكمي براي نشان دادن انزواي سوريه است و محكوم كردن ايران به اتفاق آرا از سوي آنها، محكوم كردن ضمني سوريه را در بر دارد. در ادامه ايگل برگر اعلام كرد كه اين نظر را كه اسد در كشور خود و در لبنان مشكلات زيادي دارد، قبول دارد و آنها نيز با ارزيابي عراقي‌ها درباره فرآيند امور هم راي‌اند.

12ـ روابط دو جانبه و دعوت از معاون نخست وزير: ايگل  برگر جلسه را با تكرار تمايل امريكا براي گسترش روابط دو جانبه در اسرع وقت و به شكلي كه عراق آن ر امناسب مي‌داند، به پايان برد. پس از اين ديدار، وي از كتاني خواست تا پايان سال جاري، دعوت معاون رئيس جمهوري امريكا از طارق عزيز، معاون نخست وزير عراق را براي ديدار با در نظر گرفتن سفرهاي انتخاباتي معاون رئيس جمهوري طي هفته‌هاي گذشته تعيين شود.

رونوشت: براي سفارت امريكا در امان (پايتخت اردن).

رونوشت: براي دفتر حافظ منافع امريكا در بغداد.

رونوشت: براي بخش اطلاعاتي سفارت امريكا در دمشق.

رونوشت: براي سفارت امريكا در مادريد.

رونوشت: براي سفارت امريكا در آتن.

رونوشت: براي سفارت امريكا در سئول.

رونوشت: براي براي AIT در تايپه چين.