کتابخانه جنگ و صلح

وقتي همه درگير جنگ بوديم، کمتر کسي فرصت مستند کردن و نگارش جنگ را داشت. پس از اتمام جنگ اين اتفاق افتاد و کتاب هاي زيادي درباره جنگ ايران و عراق و دفاع مقدس نوشته شد.
شايد بهتر باشد که سري به کتابخانه جنگ بزنيم و آثار جمع آوري شده درباره جنگ را در اين کتابخانه ببينيم و نويسندگان هنرمندي را که براي خلق اثر خود به کتابخانه مراجعه مي کنند، ملاقات کنيم. قصد زياده گويي نداريم و ما هم کنجکاوي مان را با مراجعه به اين کتابخانه برطرف کرده ايم و آنچه در ادامه مي خوانيد ارمغان بازديد از اين کتابخانه براي تمام علاقه مندان است.
خيابان رشت، پلاک 23، کتابخانه جنگ.
نامش جنگ است اما درونش همه آرامش است. فضايي کمتر از 70 متر مربع که دورتا دور آن کتاب چيده شده و برغم جاي اندک، بخش هاي زيادي دارد:
کتابهاي فارسي (5993 عنوان)، کتابهاي عربي (189 عنوان)، کتابهاي لاتين (254 عنوان)، نشريات تخصصي و ويژه نامه ها (2029 شماره)، نشريات عمومي و اطلاع رساني (23 دوره)، لوح فشرده تخصصي (205 عنوان)، پايان نامه (21 عنوان) و جزوه (200 عنوان).
کتابخانه جنگ 31 شهريور 1379 در فضايي کوچک و بدون امکانات و لوازم کتابداري در دفتر ادبيات و هنر مقاومت حوزه هنري متولد شد.
هنوز هم که نام جنگ را مي شنويم اضطراب و تنش هاي 8 سال جنگ تحميلي را دوباره حس مي کنيم. وقتي جنگ تمام شد، فکر نمي کرديم روزي برسد که بتوانيم در آرامش خاطرات آن روزها را به رشته تحرير دربياوريم يا نوشته هاي ديگران را ورق بزنيم.
مي گويند زمان جنگ خلق هنرها کم مي شود. به راستي شايد اين چنين باشد، اما پس از جنگ مي بينيم که تعلق خاطر هر يک از نويسندگان، هنرمندان و هنردوستان به جنگ و جنگجويان مان چنان بوده که در هر اثر هنري بخشي از زواياي 8 سال جنگ تحميلي ديده مي شود و هنوز هم پس از گذشت سال ها، هنرمندان دريچه هاي جديدي را به روي نمايش حماسه و شکوه انساني در جنگ مي گشايند؛ اما طبيعي است که بپرسيم اين اطلاعات از کجا مي آيند و چگونه مستند يا آرشيو مي شوند؟!
"نصرت الله صمدزاده"، طراح و مسئول کتابخانه جنگ، درباره اهداف اين کتابخانه و رويکرد آن توضيح مي دهد: جنگ في نفسه رويدادي خانمان سوز و ويرانگر است؛ اما تبعات انساني و تاريخي آن بخصوص در مقام دفاع و مقاومت ها در برابر هجوم بيگانگان که وجه فرهنگي جنگ (اعم از ادبي، هنري و اجتماعي) را در بر مي گيرد از مهمترين عناصر ساختار فرهنگ و تمدن بشري است و اختصاص يافتن شمار چشمگيري از مقالات و کتاب هاي پژوهش ادبي و رمان ها در جهان به اين موضوع، مويد همين موضوع است. هدف از تشکيل و گسترش کتابخانه جنگ، تهيه منابع و ماخذ مربوط به جنگ و جنگ ها و خدمات اطلاع رساني مناسب در اين موضوع تاريخي است.
وقتي از او که مسئول کتابخانه جنگ است درباره علت نام گذاري کتابخانه به اين نام مي پرسيم، توضيح مي دهد: درباره نام کتابخانه نکات جالب توجهي وجود دارد. گرچه اين نام از ماهيت تخصصي کتابخانه سرچشمه گرفته است، ولي برخي با خشونت و خانمان سوزي جنگ، به لفظ کتابخانه جنگ نگاه مي کنند و از آن نوعي تهديد و جنگ طلبي احساس مي کنند و بدون توجه به وجه تاريخي و فرهنگي آن که در دايره کتابداري گذشته نگر است، زبان حال را از لفظ آن برداشت مي کنند. اين قضيه را ما در کلام برخي مراجعان يا واکنش کساني که با آنان تماس داريم و حتي برخي اصحاب علم و انديشه نيز ملاحظه مي کنيم.
شايد از همين رو بود که مرحوم دکتر مددپور در همان اوايل تشکيل کتابخانه به ما پيشنهاد کردند در نام کتابخانه لفظ صلح را نيز لحاظ کنيم. همچنين جهاد را به دليل تفاوت ماهيت آن با جنگ در کنار آن قرار دهيم، يعني کتابخانه جنگ و صلح و جهاد. وي مي افزايد: در پاسخ به چند شکل مي توان بحث کرد. اجمالا در همين حد مي گويم که اولا جنگ از معدود واژگاني است که بار مثبت و منفي خود را در ترکيب اضافي و از زاويه نگاه فرهنگ هاي متفاوت بومي به دست مي آورد. مثل قهرمان جنگ، مرد جنگ، سينماي جنگ، هنر جنگ، رئيس جمهور جنگ و غيره. اين تعريف براي ترکيب اضافي کتابخانه جنگ نيز جاري است.
ثانيا از منظر کتابداري، جنگ در مقام بررسي هاي علمي و تاريخي فقط يک موضوع است و نبايد زشت و زيباي يک موضوع ارزش مثبت اطلاع رساني آن را تحت تاثير قرار دهد.اعتقاد ما آن است که روي ديگر سکه کتابخانه جنگ، کتابخانه صلح است و ماهيت آن کتابخانه تاريخ و فرهنگ و کتابخانه علوم انساني و نيز معتقديم مباحث ايدئولوژيک، موقعي ارزش واقعي خود را نمايان مي کنند که در فرآيند اطلاع رساني درست و دقيق در کنار ديگر موضوعات قرار بگيرند. آن وقت است که خود ببويد نه آن که عطار بگويد و لحاظ کردن اين گونه مرزها در دايره نام، فقط تنگ کردن عرصه کار پژوهش است.
قرار است کتابخانه به دليل فضاي ناکافي به محل ديگري منتقل شود و اين اتفاق خوشحالي زيادي را براي کارمندان کتابخانه به دنبال دارد، چراکه فضاي کتابخانه به حدي فشرده است که براي خريد کتاب ها مجبورند وسواس زيادي به خرج دهند و محدوديت هاي زيادي را تحمل کنند. مسئول کتابخانه دراين باره مي گويد: به دليل اهميت موضوع جنگ ايران و عراق و دفاع مقدس در تاريخ معاصر ايران و فضاي اندک موجود، کتابخانه اولويت کار خود را بر مجموعه سازي منابع اين موضوع گذاشته و طي اين مدت کوتاه از عمر خود در پي تهيه کتاب ها و نشريات و لوح هاي فشرده و... مربوط به آن بوده و درصد کمي از منابع خود را نيز به برخي جنگ هاي ديگر چون جنگ جهاني دوم و انتفاضه فلسطين اختصاص داده است.
وي از هنرمندان سينما و تلويزيون نام مي برد که براي ساخت فيلم هاي حوزه جنگ و دفاع مقدس به اين کتابخانه مراجعه مي کنند يا عضو کتابخانه هستند افرادي چون خسرو سينايي، پوران درخشنده، کيومرث پوراحمد، مرحوم رسول ملاقلي پور و...
صمدزاده درباره ديگر فعاليت هاي کتابخانه جنگ مي گويد: اين کتابخانه غير از امانت کتاب در بخش هاي ديگري نيز فعاليت مي کند، از جمله راه اندازي وب سايت کتابخانه به نشاني: www.warlib.ir که هنوز فعال نشده است، تحقيق و مشاوره درباره آثار مرجع جنگ، اعم از کتاب شناسي ها، دانشنامه ها و فهرست ها و بانک هاي اطلاعاتي، چکيده نويسي و نمايه سازي آثار براي راهنمايي مراجعان و استفاده در بانک هاي اطلاعاتي، شرکت در برگزاري جشنواره هاي دفاع مقدس و مشارکت فعال در تهيه آثار پژوهشي و مرجع.
کتابخانه هاي تخصصي مهم ترين مراجع پژوهشي و اطلاع رساني در موضوعات گوناگون هستند و پيشبرد امور پژوهشي ارتباط مستقيمي با رشد کتابخانه هاي تخصصي در همان مقوله دارد و عکس آن نيز صادق است. به همين علت کتابخانه هاي تخصصي زير مراکز پژوهشي ايجاد مي شود.
وي با اشاره به اين که کتابخانه جنگ در پي يافتن رده بندي خاصي براي کتاب هاي جنگ است درباره رده بندي فعلي کتابخانه مي گويد: اصلي ترين برنامه پژوهشي کتابخانه جنگ، رسيدن به يک نوع رده بندي خاص جنگ است که تاکيد اصلي آن بر تاريخ کشور ايران بوده و به نوعي براي تمامي جنگ هاي طول تاريخ بشر و در هر کجاي دنيا شماره اي به آن اختصاص يافته و موضوعات مربوط به هر يک از اين جنگ ها به صورت جزيي و خاص در کنار هم قرار مي گيرند. در گسترش اين رده بندي از ساختار و نظام منطقي 2 رده بندي کنگره و ديويي استفاده شده و به شکل کارگاهي در حال پي گيري است. اين رده بندي که رده بندي کتابخانه جنگ نام گرفته، در عين سادگي بسيار کارآمد بوده و به خوبي پاسخ گوي نيازهاي تخصصي کتابخانه است و اين کتابخانه جايي براي آزمايش و گسترش اين طرح است. به همين خاطر هنوز امکان شماره دهي نهايي به کتاب ها فراهم نشده و درحال حاضر رده بندي کتاب ها و چينش آنها در کتابخانه موقتي است.
وي درباره تجربه هاي اين کتابخانه در شيوه هاي مختلف اطلاع رساني مي گويد: از برنامه هاي مستمر اين کتابخانه تهيه و ارسال بروشور تازه هاي کتاب و همچنين فهرستگان موضوعي براي اعضا، پژوهشگران، نويسندگان و مراکز اطلاع رساني و پژوهشي مرتبط با جنگ است. تا به حال 7 شماره از تازه هاي کتاب در معرفي کتاب هاي تازه منتشر شده و 7 شماره فهرستگان موضوعي در موضوعات زن و جنگ، اسير و اسارت، کردستان، عکس جنگ، خاطرات عراقي ها و کتاب کودک تهيه و ارسال شده است.
مهم ترين برنامه امسال کتابخانه آن است که نرم افزاري با اطلاعات جامع درباره آثار جنگ ايران و عراق (دفاع مقدس) شامل اطلاعات کتاب، نشريه (مقالات )، پايان نامه، لوح هاي فشرده و وب سايت ها و وبلاگ ها تهيه و از طريق شبکه اينترنت و لوح فشرده با هزينه اي ناچيز و شايد به رايگان در اختيار علاقه مندان و مراکز پژوهشي گذاشته شود که در دوره هاي کوتاه مدت اين اطلاعات به روز خواهد شد. ما تمام تجربيات 7 ساله خود را پاي اين کار گذاشته ايم تا مگر با هزينه اي ناچيز، از اتلاف بخشي از سرمايه هاي ملي که در نهادها پيرامون اين موارد هزينه مي شود جلوگيري شود.
گلي مقيسه
جام جم آنلاين