1- شرح عمليات

براساس راهبرد نظامي ارائه شده از سوي سپاه پاسداران به مسئولين کشور، براي نيل به پيروزي در جنگ مي بايست در جبهه جنوب، جاده هاي شمالي و جنوبي بصره و نيز در جبهه شمالي، جاده هاي مواصلاتي کرکوک به بغداد قطع و يا تهديد شوند و در نتيجه، صدور نفت عراق به خارج کاملا قطع گردد و سپس حرکت اصلي به سمت بغداد آغاز شود.
بر همين اساس، محاصره و سپس تصرف شهر بصره به عنوان هدف عمليات اصلي سپاه پاسداران در سال 1365 مورد توجه قرار گرفت که براي تحقق آن به کارگيري حدود 500 گردان و آن هم از سه محور ضرورت يافت ليکن به دليل مشکلاتي همچون ضعف امکانات نظامي تنها يک محور – به عنوان تنها راه باقي مانده جنگ در جبهه جنوب – انتخاب شد.
به عبارت ديگر، پس از حذف دو محور احاطه اي (هور و فاو) منطقه شلمچه و ابوالخصيب به منظور انجام عملياتي بزرگ و سرنوشت ساز برگزيده شد.

اهداف عمليات
تصرف شهر بصره و تهديد جاده صفوان – بصره

منطقه عمليات
منطقه عملياتي ابوالخصيب و شلمچه داراي ارزش ها و ويژگي هاي مهم سياسي و نظامي است و مي توان آن را مهم ترين منطقه عملياتي در جبهه جنوب دانست.
مرکز اين منطقه، نخلستان هاي اطراف اروندرود – حد فاصل جزيره بلجانيه تا بصره است – که عرض آن 4 تا 5 کيلومتر و طول آن حدود 15 کيلومتر مي باشد.
زمين منطقه عملياتي از دو جهت داراي خصوصيات مهمي مي باشد:
1-     وجود نهرها و کانال هاي کشاورزي که عمق مناسبي دارد و از آن ها مي توان براي پدافند استفاده کرد.
2-   جناحين منطقه عملياتي که از شمال به آب گرفتگي شلمچه و کانال ماهي گيري و از جنوب به خور زبير و زمين هاي باتلاقي اطراف آن منتهي مي شود و دشمن در آن قدرت پاتک ندارد.
استعداد دشمن
شمال منطقه عملياتي در حوزه استحفاظي سپاه سوم و جنوب آن در حوزه استحفاظي سپاه هفتم عراق قرار داشت. لشکر 11 پياده از سپاه سوم و لشکر 15 پياده از سپاه هفتم در منطقه حضور داشتند. در ذيل اسامي کليه يگان هايي که قبل و حين عمليات در منطقه حضور يافتند، آورده شده است:
الف – يگان هاي پياده:
تيپ هاي 19،  22،  104، 111، 802 ، 805، 107، 102، 702، 420، 421، 429، 45، 112، 47، 23، 238، 436، 802، 501، 402، 117 و 28
ب– يگان هاي زرهي:
تيپ هاي 16، 30 و يک گردان مستقل
ج – يگان هاي مکانيزه:
تيپ هاي 25 و 8
د– گارد رياست جمهوري:
تيپ هاي 2 و 4 از لشکر1 کماندويي و تيپ هاي 7 و 8 از لشکر 2 پياده
هـ – نيروي مخصوص:
تيپ هاي 66 و 68
و – کماندو:
تيپ4 کماندويي ستاد کل و گردان کماندويي لشکر 26
ز – جيش الشعبي:
قاطع 58 المثني

قواي خودي
هدايت فرماندهي عمليات بر عهده قرارگاه مرکزي خاتم الانبياء (ص) سپاه پاسداران بود و چهار قرارگاه عملياتي نيز اجراي آن را بر عهده داشتند.      
قرارگاه نجف هدايت نيروهاي زير را به عهده داشت:
لشکر 19 فجر
لشکر 5 نصر
لشکر 17 علي ابن ابي طالب (ع)
لشکر 155 ويژه شهدا
تيپ 21 امام رضا (ع)
تيپ 57 حضرت اباالفضل (ع)
تيپ 12 حضرت قائم (ع)
+ 4 گردان توپخانه
قرارگاه قدس هدايت نيروهاي زير به عهده داشت:
لشکر 25 کربلا  هدايت نيروهاي زير را به عهده داشت:
لشکر 41 ثارالله (ع)
لشکر 10 سيد الشهدا(ع)
+ 4 گردان توپخانه
قرارگاه کربلا
لشکر 27 محمد رسول الله (ص)
لشکر 14 امام حسين (ع)
لشکر 8 نجف اشرف
لشکر 31 عاشورا
تيپ 44 قمربني هاشم (ع)
لشکر 32 انصار الحسين (ع)
+ 4 گردان توپخانه
قرارگاه نوح  هدايت نيروهاي زير را به عهده داشت:
لشکر 7 ولي عصر (عج)
تيپ 33 المهدي (عج)
تيپ 18 الغدير
ناو تيپ اميرالمومنين (ع)
+ 4 گردان و 1 آتش بار توپخانه
هم چنين، دو تيپ توپخانه تحت امر قرارگاه مرکزي بودند:
- تيپ 63 خاتم الانبياء (ص) با 4 گردان و 2 آتش بار
- تيپ 15 خرداد با 4 گردان و 2 آتش بار
ضمناً از مجموع 352 گردان مورد نياز، حدود 250 گردان آماده گرديد که يگان هاي عمل کننده هر يک بين 7 تا 24 گردان را سازماندهي کرده و در خود جاي دادند.

طرح عمليات
چهار منطقه شلمچه، ابوالخصيب، مقابل ام الرصاص و جزيره مينو – به اين دليل که به لحاظ مانور، آتش، عقبه و پشتيباني به هم وابسته اند – براي انجام اين عمليات بزرگ انتخاب گرديد. بر همين اساس، هر يک از چهار منطقه فوق به عنوان خط حد يک قرارگاه عملياتي تعيين شد:
- قرارگاه نجف: از شمال پنج ضلعي شلمچه تا جزاير بوارين و ام الطويله پيشروي در محور شلمچه
- قرارگاه قدس: انجام حرکت اصلي عمليات با عبور از تنگه ام الرصاص – بوارين و پيشروي در محور پتروشيمي و ابوالخصيب.
- قرارگاه کربلا: مقابله با پاتک دشمن از مقابل جزيره ام الرصاص، تامين کل منطقه و پيشروي تا جاده دوم و سوم.
- قرارگاه نوح: تامين جناح چپ و پيشروي در مقابل جزيره مينو.
هم چنين، يگان هاي تحت امر اين قرارگاه ها مي بايست طي شش مرحله به اهداف نهايي خود – از شمال به تنومه و از جنوب به پشت کانال بصره – برسند.

شرح عمليات
عمليات مي بايست در ساعت 22:30 مورخ 3/10/1365 آغاز شود. به همين خاطر غواص هاي خودي ساعاتي قبل به درون آب رفته و به سمت خط دشمن حرکت کردند. در اين ميان، نيروهاي دشمن که کاملا آماده و هوشيار بودند ضمن پرتاب منور، با تيربار و خمپاره به طرف نيروهاي خودي شليک مي کردند. در مجموع، عمليات خارج از کنترل و هدايت فرماندهي قرار گرفته بود و قبل از هر دستوري يگان ها با توجه به نوع وضعيت و هوشياري و عکس العمل دشمن به محض رسيدن به ساحل، درگيري را آغاز مي کردند. در اين حال، رمز عمليات (يا محمد) حدود ساعت 22:45 اعلام شد و نيروهاي عمل کننده فقط توانستند در جزاير سهيل، قطعه، ام الرصاص، ام البابي و بلجانيه نفوذ کنند و در بعضي مناطق نيز به صورت موضعي رخنه نمايند.
در مقابل، نيروهاي دشمن با  پرتاب پي در پي منور و اجراي چند مورد بمباران کنار نهر عرايض (عقبه برخي از يگان ها) و هم چنين اجراي آتش موثر روي رودخانه اروند، عملا سازمان غواص ها و نيز نيروهاي موج دوم و سوم را به هم زد. به طوري که نيروهاي يگان هاي مجاور بعضا پراکنده شده و اغلب نمي توانستند روي هدف عمل نمايند.
يکي از مناطق حساس عمليات، جزيره ام الرصاص و نوک بوارين بود که به رغم تلاش بسياري  که براي تصرف آن انجام شد، به خاطر هوشياري دشمن امکان ادامه درگيري از ميان رفت. دشمن با شليک پرحجم تيربار روي آب، از عبور نيروها از تنگه ام الرصاص –  بوارين جلوگيري کرد. مضافا به اين که به خاطر حساسيتي که دشمن نسبت به ام الرصاص داشت، در پدافند آن از 9 رده مانع طبيعي و مصنوعي بهره مي برد، به طوري که هرگاه از هر خط عقب رانده مي شد، در خط بعدي که نسبت به خط قبلي اشراف و تسلط داشت، مقاومت مي کرد.
در اين حال، با توجه به هوشياري دشمن، امکان ادامه عمليات ميسر نبود، لذا به منظور حفظ قوا و طراحي مجدد عمليات آتي، از ادامه نبرد اجتناب شد.

نتايج عمليات
ميزان تلفات و ضايعات وارده بر دشمن به شرح ذيل مي باشد:
حدود 8000 کشته و زخمي
حدود 60 اسير
انهدام حدود 70 دستگاه زرهي، مکانيزه و خودرو
انهدام تعداد زيادي سلاح سبک و نيمه سنگين