«پرواز روی خاک»؛ خاطرات خلبان منوچهر شیرآقایی

کتاب«پرواز روی خاک»؛ خاطرات خلبان منوچهر شیرآقایی است که کار مصاحبه و تدوین آن سید قاسم یاحسینی انجام داده و در آن، راوی به مراحل مختلف زندگی خود از جمله حدود 3000 ساعت پرواز  در طول دوران هشت سال دفاع مقدس اشاره کرده است. قبل از پرداختن به ویژگی های این اثر، اشاره به این نکته خالی از لطف نیست که انواع عملیات های هوایی که در دوران دفاع مقدس انجام می شد و خسارات فراوانی که از ناحیه همین نبردهای هوایی به ادوات و نیروهای دشمن وارد می شد، بخشی از کارنامه فعالیت های خلبانان شجاع کشورمان در آن دوران پرحماسه است که اکنون بازخوانی برگ هایی از آن دفتر پر افتخار لطف خاص خود در دارد. البته برای دستیابی به ناگفته هایی از آن اقدامات غرور آمیز، باید پای صحبت های افرادی نشست که حضور مستقیمی در آن نبردهای هوایی داشتند. از جمله، خلبانان غیور نیروی هوایی که در آن سال ها بی وقفه در پایگاه های هوایی کشورمان حضور داشتند و در بیشتر ساعات شبانه روز به حالت آماده باش انواع عملیات های رزمی را پوشش می دادند. با فروکش کردن آتش جنگ و گذشت سال ها از آن ایام، بسیاری از آن خلبانان غیور که اغلب آنها چند هزار ساعت پرواز عملیاتی در دوران دفاع مقدس داشتند، اکنون پا به سن گذاشته و با دنیای از تجربه، آن هم در یکی از سخت ترین دوران دفاعی کشورمان حالا به دوران بازنشستگی و دنیای سالمندی پا می گذارند. بهره مندی از تجارب با ارزش آنها در زمانه اکنون هم می تواند ثمربخش باشد و یکی از راه های رسیدن به این مهم، ثبت و ضبط خاطرات این افراد است که دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری در این زمینه هم پا پیش گذاشته و با ثبت و ضبط خاطرات خلبانان دوران دفاع مقدس و تدوین، ویرایش و انتشار آنها، گنجینه ارزشمندی در حوزه تاریخ شفاهی دفاع مقدس تهیه و به آیندگان به یادگار می گذارد. یکی از جدیدترین آثار در این زمینه، کتاب ارزشمند«پرواز روی خاک»؛ خاطرات خلبان منوچهر شیرآقایی است که کار مصاحبه و تدوین آن را یکی از فعالان با تجربه در حوزه مصاحبه و تدوین خاطرات رزمندگان دوران دفاع مقدس؛ سید قاسم یاحسینی انجام داده است. این کتاب محصولی از دفتر مطالعات و ادبیات پایداری حوزه هنری استان بوشهر است که از سوی انتشارات سوره مهر در تهران چاپ و منتشر شده است.

سید حسینی در مقدمه کتاب اشاره کرده است که ضبط خاطره های خلبان منوچهر شیرآقایی حدود 45 ساعت طول کشیده است. او ماحصل این مصاحبه مفصل را در 26 فصل با عناوین: کودکی، نوجوانی، آغاز جوانی، جوانی و تهران، ورود به ژاندارمری، عشق، عشق و پرواز و ازدواج، انتقال به نیروی هوایی، دانشکده خلبانی، آموزش خلبانی، اعزام به آمریکا، آموزش در غربت، بازگشت به وطن، تکمیل آموزش ها، خیزش انقلابی مردم، انقلاب اسلامی پیروز می شود، خدمت درپایگاه هوایی بوشهر، شعله های سرکش جنگ، زندگی در شرایط جنگی، من برای جنگ، سیاهی ها و تلخی ها، مردان نیروی هوایی، بیرون راندن دشمن، ماموریت ها، پرواز در کابین جلو و دوستان شهید تقسیم بندی و ارائه کرده است. درباره کتاب پرواز روی خاک، اشاره به نکته هم خالی از لطف نیست که روایت خاطره های خلبانی هایی که ایجکت نکرده اند(از هواپیما به بیرون نپریده اند) و یا در طول پرواز، هواپیمای شان دچار حادثه نشده است، چندان آسان نیست. یک رزمنده نیروی زمینی از زمانی که از منزلش بیرون می رود تا روزی که از جبهه به خانه بر می گردد، خاطره دارد و می تواند آن را با جزئیات روایت کند، اما یک خلبان یا کمک خلبان که هزاران ساعت پرواز دارد، روایت خاطره هایش محدود است. بیان مسائل فنی و تکنیکی پرواز برای مردم و خوانندگان عادی دشوار و خسته کننده است. روایت کارهای روزمره یک خلبان در کابین نیز تکرار و ملال آور است. از این رو برای جذابیت روایت، مصاحبه کننده و تدوین گر ناچار است به مسائل حاشیه ای و خاطره های فرعی بپردازد تا اثری خواندنی و جذاب بیافریند.

این موضوع در مورد خلبان منوچهر شیر آقایی هم صادق است. او به جز یک مورد که هواپیمایش تیر می خورد، در طول هشت سال جنگ تحمیلی، با وجودی که سابقه حضور هفت سال و ده ماه جبهه داشته، دچار هیچ سانحه هوایی خاصی نشده و هرگز هم ناچار به ایجکت نشده است. به بیان دیگر، خلبان شیرآقایی در طول دوران هشت سال دفاع مقدس حدود 3000 ساعت پرواز داشته است که در این زمان هواپیمایش دچار حادثه خاصی نشده است. به همین دلیل، خاطره هایی که از پروازهای متعددش دارد، یکسان است. یک خلبان در آسمان است و همه چیز را ریز و کوچک می بیند، بر عکس یک رزمنده در زمین که همه چیز را از نزدیک و در اندازه واقعی خودش می بیند. برای جبران این تکرار، در کتاب حاضر کوشش شده از ابتدای زندگی و تحصیل و مراحل رشد و شکوفایی خلبان منوچهر شیرآقایی در ایران و آمریکا، روایتی خواندنی تدوین شود که بی گمان جذابیت آن مخاطبان را تحت تاثیر قرار می دهد.

در پایان کتاب و در بخش عکس ها و اسناد، 33 قطعه عکس و 19 عنوان سند مرتبط با موضوع کتاب ارائه شده و در ادامه هم نمایه مشروح و منظم آورده شده است.