درماندگی «اسرائیل» در برابر مهمات خوشهای ایران
گروه بینالملل دفاعپرس: رژیم صهیونیستی اعلام کرده است که ایران در طول جنگ رمضان، از موشکهایی با سر جنگی خوشهای استفاده کرده است و این اقدام به چالشی پیچیده برای پدافند هوایی اسرائیل تبدیل شده است. سر جنگی این موشکها در ارتفاعات بالا باز میشوند و دهها بمب کوچک را در منطقهای وسیع پراکنده میکنند. این بمبهای کوچک که در شب میتوانند شبیه توپهای آتشین نارنجی رنگ به نظر برسند، رهگیریشان دشوار است و به طور چشمگیری توانستهاند مؤثر واقع شوند.
مقامات اسرائیلی که معمولا در انتشار اطلاعات مربوط به اصابت موشکهای ایرانی و میزان خسارتها ملاحظه کاری بالایی دارند، در روزهای اخیر سعی در افزایش آگاهی شهرکنشینان پیرامون خطرات این سر جنگیها داشتند. این خطرات حتی پس از خروج غیرنظامیان از پناهگاهها نیز ادامه مییابد، زیرا بمبها به صورت منفجر نشده روی زمین باقی میمانند. طبق گزارشها، حداقل سه نفر بر اثر برخورد با سر جنگیهای عمل نکرده کشته شده که دو نفر از آنان در یک محل ساختمانی در مرکز اسرائیل روز سهشنبه بودند.
تا کنون بیش از ۱۲۰ کشور کنوانسیون بینالمللی ممنوعیت استفاده از مهمات خوشهای را امضا کردهاند، اما اسرائیل، آمریکا و ایران از جمله کشورهایی هستند که به این معاهده نپیوستهاند. این نوع سلاح برای دههها در درگیریهای مختلف جهان از جمله در سال ۲۰۰۶ توسط اسرائیل در جنگ با حزبالله به کار گرفته شده است.
موشک با سرجنگی خوشهای چیست؟
پس از پرتاب آنچه به عنوان موشک والد شناخته میشود، این مهمات در ارتفاع هفت تا ده کیلومتر معادل چهار تا شش مایل، بمبهای فرعی کوچکتر را آزاد میکند. این بمبها سپس در منطقهای بزرگ از چند صد متر تا چند کیلومتر پراکنده میشوند و در این فرآیند دقت را با پوشش گسترده مبادله میکنند.
منتقدان در سطح جهانی استدلال کردهاند که مهمات خوشهای وجه تمایزی میان اهداف قائل نمیشوند و بمبهای منفجر نشدهشان مدتها پس از استفاده همچنان خطرناک باقی میمانند. در چنین شرایطی، این موشکها میتوانند به دلیل هدفگیری بیشتر به سمت مرکز پرجمعیت، دردسر زیادی را برا اسرائیل ایجاد کنند.
«یهوشوا کالیسکی»، پژوهشگر ارشد مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل، در این زمینه گفته است که موشکها با سر جنگی خوشهای آسیب واقعی به ساختمانها وارد نمیکنند و تنها بر افراد تأثیر میگذارند.
رهگیری این موشکها نیز چالشهای جدیای را با خود به همراه دارند. یک مقام نظامی اسرائیلی که طبق قوانین اطلاعرسانی ارتش به صورت ناشناس صحبت میکرد، روز سهشنبه اعلام کرد که تقریبا نیمی از پرتابههایی که ایران به سمت اسرائیل ارسال کرده، از نوع سر جنگی خوشهای بوده است. «کالیسکی» تأکید کرده که سیستم دفاع موشکی پیکان اسرائیل عملکرد مناسبی در رهگیری موشکهای بالستیک ورودی داشته است، اما اگر مهمات خوشهای پیش از نابودی موشک اصلی آزاد شود، اقدامات چندانی ممکن نیست.
کالیسکی افزود: «سیستم گنبد آهنین اسرائیل برای رهگیری راکتهای کوچک با برد کوتاه و ارتفاع پایین طراحی شده، ولی برای نابودی خوشهها پس از پراکنده شدن به دهها بمب فرعی مناسب نیست. این موشکها برخلاف موشکهای با سرجنگی سنگین، اغلب کمتر از سه کیلوگرم معادل هفت پوند وزن دارند و بیشترین خطر را برای اهداف مانند خودروها، ویترین فروشگاهها یا افرادی که خارج از پناهگاهها قرار دارند، ایجاد میکنند.»
طبق کنوانسیون سرهای جنگی خوشهای، این مهمات تهدید خاصی برای جمعیت غیرنظامی هم در زمان استفاده و هم پس از آن به شمار میروند. قطعههای مختلف این سر جنگی، نرخ شکست در هدفگیری دقیق بالاتری دارند، اما قطعات منفجر نشده آن میتواند مانند مینهای زمینی عمل کرده و بعدا بدون تمایز منفجر شود.
«پورتال مهمات منبع باز» (Open Source Munitions Portal) که تصاویر عمومی از مهمات در سراسر جهان را تأیید میکند، چندین تصویر از بمبهای فرعی منفجر نشده یافتشده در اسرائیل طی این هفته را منتشر کرده است. این پورتال همچنین تصاویر مربوط به استفاده از بمبهای فرعی اسرائیلی در لبنان سال گذشته را تأیید کرده است. سرهنگ دوم «ناداو شوشانی»، سخنگوی نظامی اسرائیل، از اظهارنظر مستقیم درباره این موضوع خودداری کرد، اما به پستی در صفحه «ساباستک» نیروهای نظامی اشاره نمود که یادآوری میکند که قطعات این سر جنگی میتوانند علیه اهداف نظامی به کار روند.
ایران این مهمات را به صورت گسترده به کار گرفته است. «شوشانی» اعلام کرده که اکثر خسارتهای واردشده در اسرائیل ناشی از موشکهای بزرگتر ایرانی بوده، ولی ایران مهمات خوشهای را تقریبا به صورت روزانه استفاده کرده است. وی افزوده که ایران پرتابههای مشابه را نیز در جنگ دوازدهروزه ماه ژوئن به کار برده بود. نیروهای نظامی اسرائیل گفتهاند که سرجنگهای ایرانی حاوی بیست تا بیست و چهار بمب با مواد منفجرهای به وزن تا پنج کیلوگرم معادل یازده پوند هستند.
فرماندهی جبهه داخلی اسرائیل بروشورهای هشداردهنده توزیع کرده که ساکنان را از لمس نکردن بمبهای فرعی منفجر نشده آگاه میسازد. همچنین پلیس با صدور اعلامیهای مردم را از لمس هر شیء ناشناخته برحذر داشته و توصیه کرده است به جای آن با مقامات تماس بگیرند.
بر اساس اطلاعات پروژه دفاع موشکی مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی مستقر در واشنگتن، ایران از موشک بالستیک میانبرد خرمشهر استفاده میکند که به گفته خود این کشور در سال ۲۰۱۷، قادر به حمل چندین سرجنگی است. این موشکها بزرگترین نمونه در مجموعه زرادخانه پراکندهکننده زیرمهمات ایران به شمار میروند. ایران همچنین موشکهای ذوالفقار با برد کوتاه مجهز به سرجنگی جدا شونده دارد.
موشکهای خوشهای میتوانند شبیه توپهای آتشین در حال سقوط به نظر برسند. این ظاهر ناشی از اصطکاک ورود مجدد به جو است. «ان. آر. جنزن جونز»، مدیر خدمات تحقیق تسلیحاتی، گفته است که اطلاعات منبع باز درباره موشکهای خوشهای ایران فراتر از گزارشهای تلویزیون دولتی در مورد بازدید رهبران از کارخانههای موشکی و ویدیوهای مانورهای نظامی بسیار محدود است. با این حال، ویدیوهای مربوط به استفاده از این مهمات در هفته گذشته نشان میدهد که برخی موشکهای ایرانی حامل سرجنگی خوشهای به گونهای طراحی شدهاند که در ارتفاع بالا باز شوند و قطعات آن را در منطقهای بسیار وسیعتر از اکثر اهداف نظامی پراکنده کنند.
اجزای طراحی که باعث پراکندگی در چنین ارتفاعاتی میشود، شامل پوشش محافظ روی قطعات مختلف سر جنگی است که توانایی تحمل حرارت ورود جوی را دارد. این امر نشاندهنده دقت بسیار کمتر این موشکها در مقایسه با مهمات خوشهای دیدهشده در دیگر درگیریها است. «جنزن جونز» در ادامه توضیح داده که طراحی این موشکها نشان میدهد که پراکندگی پخش شدن این موشک به گونهای است که قطعات آن در منطقهای وسیع پراکنده میشود.
در ماه جولای ۲۰۲۵، پس از جنگ دوازدهروزه میان ایران و اسرائیل، سازمان عفو بینالملل اعلام کرده بود که استفاده عمدی از چنین سلاحهایی که ذاتاً غیرتمایزی هستند، طبق دیدگاه این سازمان نقض آشکار حقوق بشردوستانه بینالمللی به شمار میرود.
موشکهای با سر جنگی خوشهای، حتی نمونههایی که دقیقتر از نمونههای مورد اشاره عمل میکنند، غیرقانونی نیستند، اما استفاده از آنها در مناطق غیرنظامی طبق کنوانسیونهای ژنو ممنوع است. این موشکها همچنین تحت توافقهای بینالمللی اخیر که بیش از یکصد و بیست کشور آنها را امضا کردهاند، ممنوع شدهاند. موشکهای خوشهای برای نخستین بار توسط آلمان نازی به کار گرفته شدند. آمریکا انواع گوناگونی از این سلاح را در ویتنام، لائوس، عراق و افغانستان استفاده کرده و همچنین مهمات خوشهای اوکراین را نیز تأمین نموده است. روسیه نیز متهم به استفاده از بمبهای خوشهای در حمله تمامعیار سال ۲۰۲۲ به اوکراین شد؛ اتهامی که مسکو آن را رد کرده است.
در تجاوز سال ۲۰۰۶ رژیم صهیونیستی به لبنان، سازمان ملل متحد تخمین زده بود که سی تا چهل درصد از بمبهای خوشهای اسرائیل منفجر نشده باقی ماندهاند و جنوب لبنان را با صدها هزار بمب پراکنده پوشانده بودند. وزارت خارجه آمریکا نیز پس از آنکه تیمهای پاکسازی مین سازمان ملل بمبهای منفجر نشده را در صدها محل شناسایی کردند، اعلام کرد که اسرائیل احتمالا از بمبهای خوشهای ساخت آمریکا در مناطق غیرنظامی طی جنگ ۲۰۰۶ استفاده کرده است.
انتهای پیام/ ۱۳۴
