تردیدهای جهانی درباره توانایی آمریکا در محاصره اقتصادی ایران
در حالی که وزارت امور خارجه چین اعلام کرد که هیچ چیز نباید مانع حرکت کشتیها از طریق تنگه هرمز شود، سخنگوی کرملین نسبت به تأثیر بسیار منفی محاصره دریایی ایران بر بازارهای بینالمللی هشدار داد.
گروه بینالملل دفاعپرس - مسعود رحیمزاده؛ فرماندهی مرکزی نیروهای مسلح آمریکا (سنتکام) اعلام کرد که قصد دارد «تمام ترافیک دریایی ورودی و خروجی به بنادر ایران» را مسدود کند و کشتیهای جنگی آمریکایی «بدون تبعیض، کشتیهای تمام کشورهایی را که به ایران عوارض پرداخت میکنند، توقیف خواهد کرد». با این حال، سنتکام مدعی شد که آزادی کشتیرانی را برای کشتیهایی که از طریق تنگه هرمز به بنادر غیرایرانی و بالعکس تردد میکنند، مختل نخواهد کرد. طبق اخطاریه ارسالی ارتش آمریکا به مالکان کشتیها، تمام ناقضان این محاصره «مشروط به رهگیری، تغییر مسیر و توقیف خواهند بود». به گزارش والاستریت ژورنال، بیش از ۱۵ ناو جنگی برای پشتیبانی از این محاصره مستقر شدهاند.
ترامپ در ابتدا اعلام کرده بود که کشتیهای کشورهای عضو ناتو نیز در این عملیات شرکت خواهند کرد. با این حال، پایتختهای ناتو این ادعا را رد کردند. کشورهای عضو این پیمان قصدی برای پیوستن به محاصره ندارند. پاریس و لندن اعلام کردهاند که میخواهند یک «ماموریت چندملیتی صلحآمیز را با هدف بازگرداندن آزادی کشتیرانی در تنگه» سازماندهی کنند. این مأموریت «کاملاً دفاعی» و مستقل از آمریکا و اسرائیل خواهد بود و قرار است «به محض فراهم شدن شرایط» آغاز شود.
هدف ترامپ روشن است: محروم کردن ایران از درآمدهای ترانزیتی کشتیها از طریق تنگه. در حال حاضر، کشتیهای کشورهای دوست ایران که عبور خود را با تهران هماهنگ میکنند، از این مسیر تردد میکنند. ترامپ میگوید هیچ کس حق ندارد به ایران بابت عبور از تنگه هرمز عوارض پرداخت کند.
کارشناسان در مورد اینکه آیا واشنگتن به راحتی میتواند محاصره تنگه را اجرا کند، ابراز تردید جدی میکنند. آنها سؤالات کاملاً منطقی میپرسند: «اگر کشتیای از یک کشور حاشیه خلیج فارس یا یک کشتی فرانسوی که عوارض را پرداخت کرده است، از تنگه عبور کند، چه اتفاقی میافتد؟» فایننشال تایمز میپرسد: «آمریکا چه خواهد کرد؟ آیا نفتکش یک متحد را توقیف خواهد کرد؟ اگر یک نفتکش چینی عوارض را پرداخت کرده باشد، آیا آن هم توقیف میشود؟ و چینیها چه خواهند کرد؟»
هیچ شفافیتی در مورد نحوه عملکرد محاصره وجود ندارد. بعید است که ارتش آمریکا از موشک علیه کشتیهای غیرنظامی استفاده کند. گاردین مینویسد: «محتملترین سناریو این است که نیروی دریایی آمریکا سعی کند با تهدید، کشتیها را مجبور به تغییر مسیر کند و اگر این کار مؤثر واقع نشد، تیمهای مسلح را برای تصرف فیزیکی کشتیها اعزام کند.»
دریادار بازنشسته نیروی دریایی آمریکا، مارک مونتگومری، نیز درباره امکان پیاده شدن و تصاحب کشتیها صحبت کرده است. او به واشنگتن پست گفت که ارتش آمریکا «در انتظار فرصتی برای سوار شدن و احتمالاً توقیف هر کشتی خواهد بود که به ایران عوارض پرداخت کند». مونتگومری معتقد است که این کار برای آمریکا کمتر از حمله مستقیم به نیروهای ایرانی در تنگه ریسک دارد. اما برای این کار «به تعداد زیادی ناوشکن، تیمهای زیاد برای پیاده شدن، بازرسی و توقیف کشتیها نیاز است».
ایران به تهدیدهای آمریکا با آرامش واکنش نشان میدهد. فرماندهی نیروهای مسلح ایران اعلام کرد: «امنیت بنادر در خلیج فارس یا برای همه تأمین خواهد شد یا برای هیچکس. اگر بنادر ایران تهدید شوند، هیچ بندری امن نخواهد بود.» محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، در شبکههای اجتماعی خطاب به آمریکاییها نوشت: «از قیمت فعلی بنزین لذت ببرید. با این محاصره به اصطلاح، به زودی برای بنزین ۴ تا ۵ دلاری نوستالژی خواهید داشت.»
در آخر هفته، دو ناوشکن آمریکایی به نامهای «یواساس فرانک ئی. پیترسون» و «یواساس مایکل مورفی» سعی کردند وارد تنگه هرمز شوند. تهران اعلام کرد که به این کشتیها هشدار داده شده است «اگر به حرکت خود ادامه دهند، ظرف ۳۰ دقیقه هدف قرار خواهند گرفت». در نتیجه، کشتیها تغییر مسیر دادند. به گزارش شبکه تلویزیونی ایران پرس تیوی، ناوشکنهای آمریکایی سعی کردند از روشهای جنگ الکترونیک استفاده کنند. اما پس از نشانهگیری موشکهای ایرانی به سمت آنها، «عملیات تبلیغاتی واشنگتن با شکست مواجه شد».
وزارت امور خارجه چین اعلام کرد که هیچ چیز نباید مانع حرکت کشتیها از طریق تنگه هرمز شود. به گفته گو جیاکون، سخنگوی وزارت خارجه چین، این تنگه «برای حمل و نقل بینالمللی کالا و منابع انرژی مهم است و تأمین امنیت، ثبات و تردد بدون مانع در آن به نفع جامعه بینالمللی است».
دیمیتری پسکوف، سخنگوی رئیسجمهور روسیه، تأکید کرد که بسیاری از جزئیات مربوط به نقشههای آمریکا همچنان نامشخص است. پسکوف گفت: «به احتمال زیاد، چنین اقداماتی به تأثیر منفی بر بازارهای بینالمللی ادامه خواهند داد، این را میتوان با قاطعیت زیادی فرض کرد.»
آمریکا که نتوانست تنگه هرمز را که پس از شروع درگیری در خاورمیانه توسط ایران مسدود شده بود، برای کشتیرانی باز کند، تصمیم گرفت آن را به طور کامل مسدود نماید. علیرغم ظاهر پوچ بودن چنین تصمیمی، نباید آن را صرفاً به تکانشگری دونالد ترامپ نسبت داد. از آنجایی که شکست ایران تنها با زور نظامی ممکن نشد، اکنون قصد دارند آن را از نظر اقتصادی تحت فشار قرار دهند و آن را از تمام متحدان، هرچند محتاط، که اکثراً واردکننده نفت و فرآوردههای نفتی ایران هستند، محروم سازند.
علاوه بر این، ترامپ یک برگ برنده قوی در مذاکرات تجاری با چین و هند به دست میآورد، کشورهایی که تا حد زیادی به صادرات نفت ایران وابسته بودند. از سوی دیگر، افزایش قیمت نفت و در نتیجه، بنزین گران در پمپبنزینهای آمریکا، برای آمریکا یک نقطه ضعف محسوب میشود. بلافاصله پس از اخبار مربوط به محاصره، قیمت نفت برنت از مرز ۱۰۰ دلار در هر بشکه عبور کرد و این قطعاً حد نهایی نیست. ترامپ زمان دارد. انتخابات میاندورهای کنگره آمریکا در نوامبر برگزار میشود، بنابراین مشکل محاصره دوگانه تنگه هرمز باید تا پاییز حل شود و تا ۲۰ درصد از عرضه جهانی نفت و فرآوردههای نفتی که در حال حاضر در داخل خلیج فارس محبوس شدهاند، به بازار جهانی بازگردانده شوند.
به گزارش سنتکام، نیروی دریایی آمریکا تمام کشتیهای ایرانی و همچنین کشتیهایی را که قصد ورود یا خروج از تنگه هرمز را دارند، در صورت مشاهده در حال ورود به بنادر ایران یا مناطق ساحلی جمهوری اسلامی، متوقف خواهد کرد. به عبارت دیگر، اگر ظن پرداخت عوارض به تهران وجود داشته باشد.
از سوی دیگر، ایران نیز محاصره خود را از سمت خلیج فارس اعمال کرده است. تهران به کشتیهای کشورهای دوست: روسیه، چین، عراق، پاکستان و هند اجازه عبور داده است، اما با دریافت عوارض (تا ۲ میلیون دلار برای هر بار عبور). در نتیجه، در حال حاضر فقط یک ناخدای بسیار شجاع ریسک ورود به تنگه را خواهد داشت. یک گروه جلوی او را نمیگیرد، گروه دیگر میگیرد، و علاوه بر این، خطر برخورد با مین نیز وجود دارد.
نکته مهم این است که آمریکا قصد دارد صادرات نفت ایران را به طور کامل قطع کند. پیش از این، نه تنها مانع آن نمیشد، بلکه ترامپ حتی بخشی از تحریمهای آمریکا علیه نفت ایران را نیز لغو کرده بود. حال اگر صادرات ایران قطع شود، بازار جهانی علاوه بر ۸ میلیون بشکه از دست رفته قبلی نفت و فرآوردههای نفتی در روز، تقریباً ۱.۵ تا ۲ میلیون بشکه دیگر نیز از دست خواهد داد.
همانطور که کنستانتین سیمونوف، رئیس بنیاد امنیت ملی انرژی روسیه، در گفتوگو با «آرجی» (Rossiyskaya Gazeta) اشاره کرد، زمانی که پس از بسته شدن تنگه هرمز توسط ایران، آمریکا ممنوعیت واردات نفت ایران را لغو کرد، وضعیت پوچ به نظر میرسید. متحدان آمریکا نمیتوانستند نفت خود را صادر کنند، اما ایران - دشمن آمریکا - میتوانست. اما این یک سیگنال به بازار جهانی بود که آمریکا خواهان افزایش قیمت نفت نیست، و سیگنالی به تهران که «بیا مذاکره کنیم، تا دیر نشده و ما اقدامات سختگیرانه را اعمال نکردهایم».
در حال حاضر، صادرات نفت آمریکا رکوردهای تاریخی ثبت میکند و به ۵ میلیون بشکه در روز رسیده است. تولید نفت شیل در حال افزایش است، سرمایهگذاریها در حال افزایش است، پروژههای جدید راهاندازی میشوند، مجوزهای جدید استخراج در خلیج مکزیک صادر میشود، و حتی بیپی (BP) پس از ۱۶ سال از فاجعه سکوی «دیپواتر هورایزن» به آنجا بازگشته است.
علاوه بر این، به گفته این کارشناس، محاصره تنگه هرمز از سوی آمریکا راهی برای اعمال نفوذ بر چین و هند به عنوان بزرگترین واردکنندگان نفت و گاز از کشورهای حاشیه خلیج فارس است. بدون مجوز آمریکا، عرضه غیرممکن میشود؛ و برعکس، کشورهای صادرکننده نفت و گاز از خلیج فارس که متحدان آمریکا هستند نیز در موقعیتی وابسته قرار میگیرند.
آنها نمیتوانند منابع خود را بدون اجازه آمریکا به خریداران عرضه کنند. ترامپ عملاً به همه میگوید: بچهها، باید با ما مذاکره کنید، وگرنه بدون نفت و گاز یا بدون پول حاصل از فروش آن خواهید ماند.
میتوان گفت که آمریکا در حال حاضر با بحران انرژی جهانی و پیامد آن یعنی بحران اقتصادی جهانی بازی میکند. ماکسیم مالکوف، شریک Kept و رئیس بخش خدمات به شرکتهای بخش نفت و گاز، معتقد است که تأثیر محاصره دوگانه تنگه هرمز - هر چه بیشتر طول بکشد - بر بخشهای مرتبط تولید بیشتر خواهد شد. نه تنها عرضه منابع انرژی از کشورهای حاشیه خلیج فارس، بلکه هزاران زنجیره ارزش تولید که به آنها متکی هستند، در موقعیت آسیبپذیری قرار میگیرند. بحرانهای سوخت در کشورهای اروپا و آسیا تنها سطح اول فرآیندهای بحرانی گستردهتر هستند. در صورت طولانی شدن محاصره، تولید مواد شیمیایی پایه، کودها، مواد اولیه - و در نتیجه تمام کالاهای صنعتی و غذایی - بیشتر تحت تأثیر قرار خواهند گرفت. اروپا به دلیل ذخایر کم و نداشتن مواد اولیه خود، در وضعیت دشوارتری قرار خواهد گرفت. در کشورهای آسیایی، وضعیت متفاوت خواهد بود. چین که هم تولید داخلی و هم ذخایر عظیم انباشته و همچنین کانالهای تأمین جایگزین دارد، بحران شدیدی را تجربه نخواهد کرد. اما سایر کشورهای منطقه آسیا و اقیانوسیه، به ویژه کشورهای با توانایی مالی کمتر و وابستگی شدید به واردات، با عواقب بسیار سنگینی در سراسر اقتصاد خود، تا کاهش تقاضا، مواجه خواهند شد.
در مورد جایگاه روسیه در کل این ماجرا، به گفته سیمونوف، سود ما از افزایش قیمت نفت لحظهای است. اما از نظر استراتژیک، این یک نقطه ضعف است، زیرا ما نیز در زمره کشورهایی هستیم که نمیخواهند نفت را طبق قوانین آمریکا تجارت کنند. ما رقبای آنها هستیم که آنها کنترلمان نمیکنند. بنابراین، باید برای بازگشت تحریمهای آمریکا و افزایش فشار بر روسیه آماده بود.
به این میتوان اضافه کرد که اگر دونالد ترامپ واقعاً بخواهد اقتصاد جهانی را به حالت شوک وارد کند، تحریمهای نفت روسیه میتواند هم اکنون بازگردد. به این ترتیب، آمریکا ممکن است سعی کند کشورهای اتحادیه اروپا را که در حال حاضر تمایلی به درگیر شدن در ماجراجویی ایرانی ندارند، مجبور به حمایت از خود کند.
انتهای پیام/ 944
لینک کپی شد
نظر شما
