نقض پیاپی آتشبس و چشمانداز تنش در لبنان
گروه بینالملل دفاعپرس - الناز رحمتنژاد؛ تحولات اخیر در لبنان و گزارشهای متعدد از نقض آتشبس توسط رژیم صهیونیستی، بار دیگر توجه افکار عمومی و نهادهای بینالمللی را به سابقه طولانی این رژیم در بیاعتنایی به توافقها و تعهدات بینالمللی جلب کرده است. از زمان تأسیس رژیم صهیونیستی در سال ۱۹۴۸ تاکنون، موارد پرشماری از نقض قطعنامههای سازمان ملل، توافقهای سیاسی و آتشبسهای نظامی در کارنامه این رژیم ثبت شده است.
در تازهترین تحولات، با وجود اعلام آتشبس ۱۰ روزه در لبنان و تأکید میانجیگران بر توقف درگیریها در تمامی جبههها، گزارشهای میدانی از ادامه حملات و اقدامات نظامی اسرائیل در مناطق مختلف جنوب لبنان حکایت دارد. این وضعیت در حالی رخ میدهد که همزمان طرحهایی درباره ایجاد منطقه حائل و محدودیت بازگشت ساکنان برخی روستاهای مرزی مطرح شده است.
مجموع این رخدادها بار دیگر پرسشهایی را درباره میزان پایبندی رژیم صهیونیستی به توافقهای بینالمللی و آینده آتشبس در لبنان مطرح کرده است؛ موضوعی که در ادامه با مرور سوابق و تحولات اخیر مورد بررسی قرار میگیرد.
سابقهای طولانی از نقض تعهدات بینالمللی
رژیم صهیونیستی بدون اغراق یکی از بدعهدترین رژیمهای تاریخ معاصر به شمار میرود. از زمان تأسیس این رژیم در سال ۱۹۴۸ تاکنون، موارد متعددی از نقض تعهدات بینالمللی، قطعنامههای سازمان ملل و توافقهای صلح در کارنامه آن ثبت شده است. حتی برخی تحلیلگران غربی نیز از وجود «الگوی سیستماتیک نقض عهد» در رفتار این رژیم سخن گفتهاند.
از جمله این موارد میتوان به نادیده گرفتن قطعنامه ۲۴۲ شورای امنیت پس از جنگ ۱۹۶۷ و ادامه اشغال سرزمینهای فلسطینی اشاره کرد. همچنین نقض تعهدات در چارچوب توافق اسلو در سال ۱۹۹۳ و توسعه شهرکهای غیرقانونی در سرزمینهای اشغالی، حمله به تأسیسات هستهای عراق در سال ۱۹۸۱ و سوریه در سال ۲۰۰۷، ترور دانشمندان هستهای ایران و حمله به سفارتخانهها و کنسولگریها از دیگر نمونههای رفتارهایی است که در تضاد با قواعد حقوق بینالملل ارزیابی شدهاند.
به اعتقاد بسیاری از ناظران، اتکای این رژیم به حمایتهای سیاسی و نظامی ایالات متحده موجب شده است که خود را فراتر از قوانین بینالمللی تصور کند و هر توافقی را که با اهداف توسعهطلبانهاش سازگار نباشد، نادیده بگیرد.
از نقض آتشبس غزه تا گزارش گلدستون
یکی از نمونههای مهم نقض توافقها، به نوامبر سال ۲۰۰۸ بازمیگردد؛ زمانی که اسرائیل آتشبس ششماهه با حماس را نقض کرد. در جریان عملیاتی که طی آن شش عضو حماس کشته شدند، زمینه برای آغاز حمله گسترده به نوار غزه فراهم شد.
پس از آن، گزارش معروف «گلدستون» سازمان ملل تأیید کرد که در جریان این حمله سههفتهای، ارتش اسرائیل مرتکب «جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت» شده و زیرساختهای غیرنظامی و مناطق مسکونی را هدف قرار داده است.
سرنوشت توافق اسلو
یکی از برجستهترین نمونههای نقض تعهدات، سرنوشت توافق اسلو است. این توافق در سال ۱۹۹۳ به عنوان چارچوبی برای تشکیل دولت مستقل فلسطینی امضا شد، اما روند اجرای آن با اقدامات رژیم صهیونیستی دچار چالش جدی شد.
در فاصله سالهای ۱۹۹۳ تا ۱۹۹۹، روند ساخت شهرکهای صهیونیستی در کرانه باختری به شکل قابل توجهی افزایش یافت. جمعیت شهرکنشینان که در آغاز این دوره حدود ۱۱۰ هزار نفر برآورد میشد، امروز به بیش از نیم میلیون نفر رسیده است؛ اقدامی که از منظر حقوق بینالملل نقض کنوانسیون چهارم ژنو تلقی میشود، زیرا انتقال جمعیت غیرنظامی قدرت اشغالگر به سرزمین اشغالی را ممنوع میکند.
آتشبس لبنان و هزاران مورد نقض
در دو سال اخیر نیز گزارشهای متعددی از نقض آتشبس توسط رژیم صهیونیستی در لبنان منتشر شده است. فرماندهی ارتش لبنان در سپتامبر ۲۰۲۵ اعلام کرد که از زمان برقراری آتشبس در نوامبر ۲۰۲۴ تاکنون بیش از ۴۵۰۰ مورد نقض آتشبس ثبت شده است.
همچنین گزارش نیروهای حافظ صلح سازمان ملل در لبنان (یونیفل) نشان میدهد که تا اواسط نوامبر ۲۰۲۵ بیش از ۵۰۰۰ مورد نقض آتشبس از سوی اسرائیل رخ داده است. این موارد شامل پروازهای بدون مجوز جنگندهها، نفوذ زمینی نیروها و نقضهای دریایی بوده است.
وزارت خارجه لبنان نیز در ژانویه ۲۰۲۶ اعلام کرد که تنها در سه ماه پایانی سال ۲۰۲۵ بیش از ۲۰۳۶ مورد نقض ثبت شده است؛ از جمله ۵۴۲ مورد در اکتبر، ۶۹۱ مورد در نوامبر و ۸۰۳ مورد در دسامبر. در گزارشی دیگر نیز سازمان ملل از ثبت ۶۲۵۶ مورد نقض حاکمیت لبنان طی یک دوره سهماهه خبر داده است که شامل ۱۵۴۲ مورد زمینی، ۳۹۱۱ مورد هوایی و ۸۰۳ مورد دریایی بوده است.
یونیفل همچنین اعلام کرده است که از نوامبر ۲۰۲۴ تاکنون بیش از ۱۰ هزار مورد نقض قطعنامه ۱۷۰۱ ثبت شده که از جمله آنها میتوان به بیش از ۸۱۰۰ مورد نقض هوایی، بیش از ۲۶۰۰ فعالیت نظامی اسرائیل در شمال خط آبی و بیش از ۱۰۰۰ مسیر شلیک اشاره کرد.
خویشتنداری حزبالله در برابر نقضها
با وجود این حجم از نقضهای مکرر، گزارشها نشان میدهد که حزبالله طی دو سال گذشته از پاسخ نظامی خودداری کرده است. به گزارش خبرگزاری تاس، یک منبع در پارلمان لبنان اعلام کرده که حزبالله برای جلوگیری از ایجاد اختلال در هماهنگی میان ارتش لبنان و نیروهای مقاومت، از هرگونه واکنش نظامی پرهیز کرده است.
بر اساس گزارش منابع آگاه، این تصمیم با هدف فراهم کردن فرصت برای دولت لبنان جهت انجام مسئولیتهای خود اتخاذ شده است. در همین حال، تمرکز حزبالله بیشتر بر کمکهای مادی به شهروندانی قرار گرفته که در اثر حملات اسرائیل آسیب دیدهاند.
این در حالی است که در همین مدت، حملات اسرائیل موجب شهادت غیرنظامیان و آوارگی دهها هزار نفر در لبنان شده است.
نقض آتشبس سراسری در ساعات اولیه
یکی از بارزترین موارد نقض توافقها به ساعات اولیه پس از اعلام آتشبس همهجانبه بازمیگردد. طبق اعلام اولیه شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، تعهد ایالات متحده شامل توقف درگیریها در «همه جبههها» بوده و متحدان آمریکا نیز باید به آن پایبند میبودند.
با این حال کمتر از ۲۴ ساعت پس از اعلام آتشبس، جنگندههای اسرائیلی حملات گستردهای را به جنوب لبنان آغاز کردند. در همین حال بنیامین نتانیاهو اعلام کرد که آتشبس شامل لبنان نمیشود.
این اقدام در حالی صورت گرفت که نخستوزیر لبنان از شهباز شریف خواسته بود تأیید کند که آتشبس شامل لبنان نیز میشود. گزارشها حاکی است که این حملات تاکنون دستکم ۲۵۴ کشته و بیش از ۷۰۰ زخمی بر جای گذاشته است.
تداوم حملات و ایجاد «خط زرد»
همزمان با این تحولات، رسانهها از ادامه حملات توپخانهای اسرائیل به مناطقی در جنوب لبنان از جمله کونین در نزدیکی بنت جبیل خبر دادهاند. خبرنگار شبکه المیادین گزارش داد که نظامیان صهیونیست پس از انفجاری که در بنت جبیل رخ داد، به اطراف این شهر تیراندازی کردهاند.
با وجود شرایط امنیتی دشوار، گزارشها حاکی از آن است که برخی شهروندان لبنانی در حال بازگشت به روستاهای خود در منطقه بنت جبیل هستند.
در همین حال الجزیره نیز گزارش داد که توپخانه ارتش اسرائیل مناطقی مانند بیت لیف، القنطره و تولین در جنوب لبنان را هدف قرار داده است. ارتش اسرائیل مدعی شد که افراد مسلحی را که به نیروهایش در جنوب خط موسوم به «زرد» نزدیک شده بودند هدف قرار داده است.
مقامات اسرائیلی همچنین اعلام کردهاند که اجازه بازگشت ساکنان به ۵۵ روستا در جنوب لبنان داده نخواهد شد. به گفته آنان، محدودهای موسوم به «خط زرد» به عنوان منطقه حائل در نظر گرفته شده و هرگونه نزدیک شدن به آن با واکنش نظامی مواجه خواهد شد.
رادیو ارتش اسرائیل نیز اعلام کرده است که الگوی عملیات در جنوب لبنان مشابه سازوکار عملیاتی در نوار غزه خواهد بود. بر اساس این ادعا، هر فرد مسلحی که به نیروهای اسرائیلی نزدیک شود یا از این خط عبور کند هدف قرار میگیرد. همچنین ارتش این رژیم مجاز دانسته شده است ساختمانها و زیرساختهایی را که تهدید تلقی میکند در داخل این محدوده تخریب کند.
نگرانی سازمان ملل از تداوم حملات
کارشناسان سازمان ملل در اکتبر ۲۰۲۵ نسبت به حملات مستمر اسرائیل در لبنان ابراز نگرانی کرده و آن را نقض آشکار آتشبس دانستهاند. به گفته آنان، این حملات باعث تلفات غیرنظامیان و تخریب گسترده زیرساختها شده و تلاشهای دولت لبنان برای مدیریت وضعیت امنیتی جنوب این کشور را با مشکل مواجه کرده است.
طبق گزارشها، بیش از ۸۰ هزار نفر از ساکنان لبنان همچنان آواره هستند و امکان بازگشت به خانههای خود را ندارند.
سناریوهای پیشروی آتشبس لبنان
پژوهشکده ابرار معاصر تهران در گزارشی با عنوان «آتشبس در لبنان؛ روندهای کنونی و احتمالات آتی» اعلام کرده است که تأکید ایران بر برقراری آتشبس در لبنان به عنوان یکی از پیششرطهای مذاکرات اسلامآباد در نهایت به توافق آتشبس ۱۰ روزه انجامید.
با وجود آنکه محور مقاومت توانست اسرائیل را به پذیرش این آتشبس وادار کند، اظهارات مقامات اسرائیلی درباره خلع سلاح حزبالله و صلح با دولت لبنان تردیدهایی درباره پایداری آن ایجاد کرده است.
بر اساس این گزارش، منابع عبری نیز اذعان دارند که اسرائیل احتمالاً حتی در دوره آتشبس به حملات هوایی و ترورهای هدفمند در خاک لبنان ادامه خواهد داد. همچنین طرح ایجاد یک کمربند امنیتی تقویتشده از دریای مدیترانه تا مزارع شبعا و دامنههای کوه حرمون مطرح شده است.
چشمانداز تنش در جنوب لبنان
همزمان، ایالات متحده اعلام کرده است که با وجود آتشبس، اسرائیل حق دارد در برابر حملات احتمالی از خود دفاع کند. برخی ناظران این موضع را عاملی برای تشدید تنش در آینده نزدیک میدانند.
در سطح داخلی لبنان نیز موضوع خلع سلاح حزبالله به یکی از محورهای اصلی تحولات تبدیل شده است. گزارشها حاکی است که دولت نواف سلام در کنار تلاش برای عادیسازی روابط با اسرائیل، اقدامات جدیدی را در مسیر خلع سلاح حزبالله در شمال رود لیتانی آغاز کرده است.
بر اساس این گزارش، تحولات داخلی، منطقهای و بینالمللی نشان میدهد که با وجود آتشبس ۱۰ روزه، دو چالش اصلی پیشروی حزبالله قرار دارد؛ نخست احتمال تنش با دولت لبنان بر سر موضوع خلع سلاح و دوم احتمال درگیری مجدد با ارتش اسرائیل در جنوب لبنان.
مرور دههها رفتار رژیم صهیونیستی در قبال توافقها و قطعنامههای بینالمللی نشان میدهد که نقض آتشبسها و تعهدات بخشی از الگوی رفتاری این رژیم بوده است. تحولات اخیر در لبنان و گزارشهای متعدد از نقض آتشبس نیز بار دیگر این موضوع را در کانون توجه قرار داده است.
الناز رحمتنژاد
انتهای پیام/ ۱۳۴
