چگونه پهپادهای ارزانقیمت، «ارتشهای گرانقیمت» را شکست میدهند؟
گروه دفاعی امنیتی دفاعپرس- محمد زرچینی؛ هواگردها نقش مؤثری در جنگهای امروزی ایفا میکنند و این نقش به اندازهای مهم است که گاه منجر به تغییر معادلات در جنگ بین دو کشور میشود. بر این اساس پهپادها در جنگهای امروزی، پهپادها نقش مؤثری دارند و باهزینهای بسیار ارزانتر از آنچه که با جنگندهها انجام میشود، حملات را برای کشور هدف سازماندهی کنند.
برای مثال، جنگها در اوکراین و منطقه غرب آسیا پهپادها را به تیتر اخبار تبدیل کردهاند. واژه «پهپاد» اکنون همه چیز را از تجهیزات دوربین سرگرمی موجود در آمازون تا سیستمهای پردیتور و ریپر که ایالات متحده در ۲۰ سال گذشته برای مبارزه با سازمانهای تروریستی به آنها متکی بوده، در بر میگیرد.
پهپادها گونهزایی سریع خود را پشت سر گذاشتهاند؛ لذا پهپاد انتحاری، پهپاد با ارتفاع متوسط و استقامت طولانی، پهپاد با ارتفاع بالا و استقامت طولانی، و پهپاد جنگی مشارکتی – اینها یک تبار و یک برچسب مشترک دارند، اما از نظر هزینه، برد و کاربرد، اشتراکات کمتری دارند. این تنوع در هیچجا مهمتر از دسته پهپادهای انتحاری (یکطرفه) نیست؛ همچنین سیستمهایی که برای بازگشت به خانه مانند هواپیما طراحی نشدهاند، بلکه مستقیماً به سمت هدف پرواز کرده و آن را نابود میکنند، مانند گلوله یا موشک، تأثیرپذیری بیشتری در جنگهای امروزی پیدا کردهاند. روسیه و اوکراین از سال ۲۰۲۲ تعداد بیشماری از این مدل پهپادها را به سمت یکدیگر شلیک کردهاند. ایران نیز در سال ۲۰۲۶ و در پاسخ به تهاجم غیرقانونی آمریکا و رژیم صهیونی به کشورمان، هزاران پهپاد را به پایگاههای نظامی و منافع آمریکا و رژیم صهیونیستی در منطقه پرتاب کرده است.
پهپادهای انتحاری؛ سلاحی نظامی با کاربری جنگ روانی
پهپادهای انتحاری برجستهترین نقش را در جنگ بین روسیه و اوکراین و در خاورمیانه امروز داشتهاند. دسته اول پهپادهای انتحاری برد بلندتری دارند و میتوانند صدها یا حتی هزاران مایل را برای ضربهزدن به عمق قلمرو دشمن طی کنند. هزینه ساخت آنها بسیار ارزان تمام میشود؛ برای مثال، پهپاد انتحاری «شاهد-۱۳۶» ایران بر اساس گزارشها بردی تا ۲ هزار کیلومتر دارد و هزینه تولید هر یک از این پهپادها بین ۲۰ تا ۵۰ هزار دلار آمریکاست؛ این در مقایسه با موشک کروز «تاماهاوک» آمریکا که هزینهای معادل ۲ میلیون دلار دارد قطعا ارزانتر و به صرفهتر و کارآمدتر است.
پس از اینکه ایران این فناوری را در سال ۲۰۲۲ رونمایی کرد، روسیه نیز مدتی بعد با استفاده از فناوری «شاهد»، نسخه بومیشده خود را به نام «گران-۲» ساخت و از آن زمان از این پهپادها برای بمباران شهرها و زیرساختهای انرژی اوکراین استفاده کرده است. اخیراً، ارتش آمریکا نیز از روسیه پیروی کرده و نسخهای مشابه پهپاد شاهد ایرانی را به نام «لوکاس» مهندسی معکوس کرده است که از زمان اقدام متجاوزانه خود علیه ایران با عنوان خشم حماسی (Operation Epic Fury) در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ این پهپاد را عملیاتی کرده است.
از اواخر فوریه ۲۰۲۶، تهران هزاران پهپاد انتحاری را به مواضع و منافع آمریکا و رژیم صهیونی در منطقه شلیک کرده است. پهپادهای انتحاری ایران به ساختمانهایی در بحرین، کویت و امارات متحده عربی برخورد کرده و به ادعای برخی منایع خبری، به سفارت آمریکا در عربستان سعودی آسیب رساندهاند. امارات به تنهایی در روزهای اولیه جنگ هدف نزدیک به ۷۰ پهپاد ایرانی قرار گرفت؛ همچنین پهپادهای انتحاری ایران باعث کشتهشدن تعدادی از نیروهای ارتش تروریست و متجاوز آمریکا و نابودی سیستمهای راداری حیاتی این کشور جنگافروز شدهاند.
پهپادهای FPV؛ برگ برنده جنگ های نسل جدید
تولید تجاری، هدایت دقیق و پیشرفتهای هوش مصنوعی و خودمختاری، توانایی ارتشها و گروههای شبهنظامی را برای ضربهزدن دقیق به دشمنانشان افزایش داده است. این مهم شامل پهپادهای دید اولشخص (FPV) میشود؛ «اف پی وی»ها نوعی پهپاد انتحاری با رابطهایی شبیه بازیهای ویدیویی هستند که گروههای همسو با ایران در حال حاضر از آنها برای هدف قراردادن نیروهای آمریکایی در منطقه استفاده میکنند.
یکی از رایجترین انواع پهپادهای انتحاری برد کوتاه، پهپاد FPV است که گاهی با هزینه چندصد دلار از قطعات تجاری خریداریشده آنلاین ساخته میشود. در اوکراین، اپراتورهایی که مهارت قابل توجهی دارند، پهپادهای FPV را مستقیماً به داخل وسایل نقلیه، استحکامات و نیروهای روسی هدایت میکنند و این پهپادها دارای رابطهای هدایتی برای اپراتورهای راه دور هستند.
پهپادهای FPV جادو نیستند؛ بلکه عملیات آنها نیازمند یک پیوند دادهای مداوم بین اپراتور و پهپاد است که آنها را در مواجهه با اختلال الکترونیکی که میتواند سیگنالهای رادیویی را مختل کند، آسیبپذیر میکند. برای رفع این آسیبپذیری، بسیاری از پهپادهای FPV اوکراین اکنون از خطوط ارتباطی فیزیکی به شکل کابلهای فیبر نوری برای جلوگیری از اختلال استفاده میکنند، اما کابلها میتوانند بریده شوند و این موضوع موجب محدودیت برد این سیستمها میشود. پهپادهای FPV با کابل فیبر نوری بردی حدود ۲۰ کیلومتر (۱۲ مایل) دارند و استفاده مؤثر از آنها نیازمند اپراتورهای ماهر است.
«مایکل سی. هورویتز» استاد علوم سیاسی، دانشگاه پنسیلوانیا در این زمینه میگوید: علاوه بر اوکراین که بهصورت گسترده از «اف پی وی»ها استفاده میکنند، نیروهای ایرانی نیز میتوانند بهطور مشابه پهپادهای انتحاری را علیه کاروانهای آمریکایی، پرسنل یا هواپیماهای پارکشده به شیوههایی که دفاع در برابر آنها دشوار است، به کار گیرند.
«لورن کان» تحلیلگر ارشد پژوهشی، مرکز امنیت و فناوری نوظهور، دانشگاه جورجتاون در این زمینه میگوید: همانطور که دشمنان آمریکایی مانند داعش و القاعده از فیلمهای ویدیویی حملات برای ترساندن افکار عمومی آمریکا استفاده میکردند، ایران احتمالاً از فیلمهای ضربات FPV دید اپراتور از حمله که به راحتی قابل ویرایش و آپلود است، برای تلاش در جهت شکلدهی به نگرشهای آمریکایی استفاده خواهد کرد. برای مثال در مارس ۲۰۲۶، یک گروه شبه نظامی (جهادی) تحت حمایت ایران از پهپادهای FPV برای ضربهزدن به یک بالگرد بلکهاوک پارکشده و نابودی یک رادار پدافند هوایی در مجتمع پایگاه «ویکتوریا» نزدیک بغداد استفاده کرد؛ مهاجمان سپس فیلمی از دید پهپاد را بهعنوان تبلیغات منتشر کردند.
پهپادهای انتحاری برد کوتاه خطوط مقدم را بازتعریف کردهاند و پهپادهای برد بلند معنای جنگیدن در فواصل استراتژیک را تغییر دادهاند. سابقه میدان نبرد ایران و هزاران پهپاد پرتابشده، پدافندهای هوایی نزدیک به فرسودگی در چندین کشور هدف و کشتهشدن نیروهای آمریکایی نشان میدهد که یک ارتش سطح متوسط با استفاده از راهبرد «پهپادهای انبوه، اما دقیق» به چه دستاوردهایی میتواند برسد. هر ارتشی که در سرمایهگذاری در این قابلیتها و در توانایی دفاع در برابر آنها شکست بخورد، خود را در معرض خطر قرار میدهد و این میتواند شامل ارتش قدرتمندی همچون ارتش آمریکا نیز بشود.
انتهای پیام/ 281
