موضع مسکو در قبال ایران پس از سفر مهم وزیر امور خارجه
گروه بینالملل دفاعپرس: سفر «سید عباس عراقچی» وزیر امور خارجه ایران، به روسیه بار دیگر این پرسش را مطرح میکند که موضع مسکو در قبال ایران از یک سو و آمریکا و اسرائیل از سوی دیگر چیست. ورود وزیر خارجه ایران به روسیه به هیچ وجه نباید باعث شگفتی شود. روسیه یک قدرت بزرگ و عضو دائمی شورای امنیت سازمان ملل است.
افزون بر این، ایران و روسیه یکدیگر را به عنوان دولتهای دوست میشناسند؛ موضوعی که در پیمان بین دو کشور در سال ۲۰۲۵ نیز تصریح شده است. روسیه احتمالاً هنوز نمیتواند تأثیر مستقیمی بر نتیجه مناقشه بگذارد، اما موضع سیاسی و اقدامات عملی آن، متغیری مهم در معادله بحران جدید خاورمیانه به شمار میرود.
موضع روسیه به روایت متن
دیدگاه روسیه نسبت به مناقشه به زبانی بسیار صریح و روشن بیان شده که شامل موارد زیر است:
- آمریکا و اسرائیل علیه ایران دست به تجاوز زدهاند.
- پیامدهای این تجاوز بسیار فراتر از ایران و منطقه غرب آسیا خواهد بود.
- این مناقشه مملو از خطرات متعدد از جمله تشدید فاجعه انسانی و خطر آلودگی هستهای در صورت آسیب دیدن تأسیسات اتمی است.
- راه حل نظامی برای این مناقشه وجود ندارد و نیازمند کار دیپلماتیک مستمر و دقیق است.
روسیه به وضوح هیچگونه تحریم اقتصادی علیه ایران را تایید نمیکند. این موضوع مستقیماً از پیمان روسیه و ایران در سال ۲۰۲۵ ناشی میشود و با موضع دیرینه مسکو مبنی بر غیرقابل قبول بودن هرگونه تحریم خارج از چارچوب شورای امنیت همخوانی دارد. همین موضع در قبال سایر اقدامات خصمانه علیه تهران از جمله محاصره دریایی نیز صدق میکند.
علاقه به راهحل سیاسی
در عین حال، در موضع روسیه به وضوح ترجیح دادن راهحل سیاسی مشهود است. توانایی مسکو برای ارائه حمایت نظامی مستقیم از ایران محدود است؛ موضوعی که مدتها پیش از آغاز مناقشه نیز مشخص بود و در پیمان ۲۰۲۵ نیز بازتاب یافته است. اگرچه این پیمان چارچوب روابط دوستانه را ترسیم میکند، اما به معنای اتحاد نظامی نیست.
گذشته از این، روسیه روابط خود را با دیگر کشورهای حاشیه خلیج فارس حفظ و حتی تقویت میکند. در راستای منافع روسیه است که از عمیقتر شدن مناقشه میان ایران و همسایگانش جلوگیری کند. منطقه به قدری پیچیده است که محاسبه پیامدهای جنگهای احتمالی به سادگی غیرممکن است.
بنابراین، استراتژی بهینه این است که به صلح کمک کنیم، حتی اگر سناریوی نظامی مزایای کوتاهمدتی به همراه داشته باشد.
مزایای کوتاهمدت برای روسیه
واقعیت این است که مزایایی برای مسکو وجود دارد شامل، قیمت بالاتر نفت و منحرف شدن توجه جهانی از مناقشه اوکراین است.
اما روسیه به خوبی درک میکند که بهبود موقتی شرایط، نیاز به بازسازی ساختاری اقتصاد روسیه آن هم در شرایطی دارد که فشار تحریمهای غرب همچنان ادامه دارد. همچنین کاملاً واضح است که برای دستیابی به اهداف روسیه در اوکراین، صرفاً داشتن شرایط مساعد خارجی کافی نیست. به همین دلیل، مسکو به مزایای کوتاهمدت اکتفا نمیکند. مهمتر از آن، اصل حل و فصل مناقشه و کاهش پیامدهای منفی آن است.
پیامدهای منفی احتمالی مناقشه میان ایران و آمریکا، بحران انسانی در منطقه، کاهش سرعت اقتصاد جهانی به دلیل افزایش بیش از حد قیمت انرژی و به دنبال آن کاهش تقاضا، خطر بحران مالی به دلیل اختلال در عملکرد عادی مراکز مالی منطقهای و تهدیدات برای کسبوکارهای روسی است که در سالهای اخیر حضور خود در منطقه را به طور قابل توجهی افزایش دادهاند.
ایران در موقعیت دیپلماتیک مطلوب
به نظر میرسد از نگاه تهران، موضع مسکو به نفع منافع ایران ارزیابی میشود. ایران توانست فشار نظامی شدید آمریکا و «اسرائیل» را تحمل کند که این خود اغلب به عنوان یک پیروزی تاکتیکی مهم تلقی میشود. اما ایران همچنین توانسته است موقعیت دیپلماتیک مطلوبی برای خود به دست آورد.
این در حالی است که آمریکا و «اسرائیل» در جریان این جنگ، بدون هیچ حمایت قابل توجهی از سوی دیگر بازیگران بزرگ باقی ماندند.
نخست اینکه، متحدان اروپایی ناتو خود را از مشارکت در عملیات مینروبی تنگه هرمز و سایر عملیاتها کنار کشیدند. آنها احتمالاً درگیر شدن در مناقشه را به صرفه نمیدانند، به ویژه با توجه به اینکه حمله به ایران با آنها هماهنگ نشده بود.
نکته دیگر آن است که، متحدان آمریکا در منطقه نیز خسارت سنگینی از مناقشه متحمل شدهاند. اقدامات نظامی نه تنها امنیت آنها را افزایش نداده، بلکه آن را تضعیف کرده است.
در همین راستا، چین آشکارا مخالف اقدامات نظامی است. پکن طبق روال همیشگی خود از تشدید تنش اجتناب میکند، اما موضعش با توجه به روابط اقتصادی نزدیک با ایران کاملاً واضح و گویاست.
در آخر، هند نیز از جنگ خرسند نیست، به ویژه با توجه به اینکه تعداد زیادی از اتباع این کشور در منطقه کار میکنند.
انتهای پیام/ ۱۳۴
