تقلای دیپلماتیک کییف از حاشیه خلیج فارس تا حاشیه خزر
گروه بینالملل دفاعپرس- «آندری آرشف» کارشناس و تحلیلگر مسائل قفقاز؛ «ولادیمیر زلنسکی» رئیسجمهور اوکراین پنجم اردیبهشتماه در یک سفر کاری از پیش اعلامنشده در شهر «قَبَله» در جمهوری آذربایجان حضور یافت و مورد استقبال «الهام علیاف» رئیس جمهور آذربایجان قرار گرفت.
در پایان هفتمین دور از مذاکرات بین این دو کشور طی سالهای اخیر، شش توافقنامه از جمله در حوزه دفاعی به امضا رسید که محتوای آنها محرمانه باقی مانده است. بنا بر ادعای زلنسکی، برنامههای تعیینشده، امنیت کشورهای اوکراین و آذربایجان و گردش مالی میان دو کشور را به صورت چشمگیری افزایش خواهد داد. لازم به یادآوری است که بر اساس اعلامیه همکاری و اتحاد منعقد شده مابین دو کشور آذربایجان و روسیه در سال ۲۰۲۲، طرفین از هرگونه اقدامی، از جمله اقداماتی که از طریق کشورهای ثالث انجام میشود و علیه یکدیگر است، منع شدهاند.
این نکته نیز قابل توجه است که زلنسکی از عربستان سعودی به سواحل خزر سفر کرده و پیش از آن نیز در نشست غیررسمی اتحادیه اروپا در قبرس شرکت کرده بود. در تمام اظهارات رسمی او، این مبنا به عنوان یک اصل اساسی در جریان است که کییف با توجه به توسعه فناوریهای نظامی متعدد در اوکراین، آماده کمک به شرکای بالقوه در ایجاد سیستمهای پدافند هوایی، ابزارهای یکپارچه مبارزه با پهپادها و فراتر از آن است. به راحتی میتوان حدس زد که منظور او نه تنها سامانههای دفاعی، بلکه سامانههای تهاجمی نیز هست؛ و بیتردید دیدار زلنسکی با گروهی از کارشناسان نظامی که از قبل به قَبَله رسیده بودند، مقدمه مذاکرات رهبران دو کشور بوده است.
به گفته علیاف، صنایع نظامی، در آذربایجان و اوکراین در حال توسعه بوده و به طور کلی فرصتهای بسیار خوبی برای تولید مشترک در حوزه صنعتی وجود دارد. آذربایجان تولید مشترک محصولات نظامی از جمله پهپادهای انتحاری و قایقهای بدون سرنشین با اوکراین را مفید میداند. برخی از کارشناسان اوکراینی احتمال ایجاد خطوط تولید انواعی از محصولات نظامی را در تأسیسات آذربایجان برای اوکراین و کشورهای ثالث را منتفی نمیدانند. در نهایت، رژیم کییف به دنبال راههایی برای گسترش دریافت نفت از آذربایجان از هر طریقی، از جمله روشهای بسیار پیچیده است و سعی میکند به هر وسیلهای تأمین زیرساختهای انرژی برای نیروهای مسلح اوکراین را حفظ کند.
اجرای این برنامهها میتواند توسط یک پایگاه اقتصادی جدی تسهیل شود. تجارت دوجانبه در سال گذشته از ۵۰۰ میلیون دلار فراتر رفت و بیش از ۱۱ درصد نسبت به سال قبل از آن افزایش یافت. شرکت نفت و گاز دولتی آذربایجان (سوکار) سوخت پمپ بنزینهای خود در اوکراین را از تأسیسات در لهستان، لیتوانی، یونان، ترکیه و احتمالاً رومانی خریداری میکند. موقعیت تجارت آذربایجان در حوزه ارتباطات از طریق شرکت «ودافون اوکراین» نیز مستحکم است. در سال ۲۰۲۲، در جریان سفر علیاف به کییف، موضوع اجاره زمینهای کشاورزی در اوکراین مورد بحث قرار گرفت که پس از شروع عملیات نظامی ویژه در اوکراین تا حدودی به حاشیه رفت. در سال ۲۰۲۵، موضوع خرید «شرکت معدن و شیمیایی یکپارچه» به عنوان یکی از بزرگترین استخراجکنندگان سنگ معدن «تیتانیوم» و «زیرکونیوم» در جهان توسط شرکت NEQSOL Holding از طریق شرکت تابعه خود Tsymin Ukraina به طور گسترده مورد بحث قرار گرفت. باکو «کمکهای بشردوستانه» و سایر کمکها را به دولت کییف ارائه میدهد، شهر «ایرپین» را «بازسازی» میکند و به وضوح از «تجزیهناپذیری» مرزهای اوکراین حمایت میکند.
«ایلگار ولیزاده»، تحلیلگر سیاسی در مقالهای با عنوان «نزدیکی به اوکراین بدون گسست از روسیه» یادآوری میکند که در ژوئیه ۲۰۲۵، در جریان مجمع رسانهای «شوشا»، الهام علیاف از اوکراینیها خواست که «هرگز با اشغال کنار نیایند» و اظهار داشت: «ما با توسعه روابط با روسیه، خود را در توسعه روابط با اوکراین، مولداوی، آمریکا، اتحادیه اروپا و ... محدود نمیکنیم و مسکو باید این را درک کند.» از همان روز اول مناقشه بین روسیه و اوکراین، باکو موضع سختی در قبال حمایت از حاکمیت و تمامیت ارضی اوکراین اتخاذ کرد که از سوی دولت اوکراین بسیار مورد قدردانی قرار گرفت.
زلنسکی پس از این دیدار در جمع خبرنگاران پیشنهاد داد که دور بعدی مذاکرات بین مسکو و کییف در سواحل خزر برگزار شود، این پیشنهاد زلنسکی به جاهطلبیهای باکو برای ایفای نقش مهمتر در دیپلماسی منطقهای دامن میزند. به گفته کارشناسان، اجرای عملی این ابتکار مستقیماً به موضع روسیه بستگی دارد که در حال حاضر آن را در وضعیت یک ادعای سیاسی باقی میگذارد، با این حال با توجه به سطح بالای تماسها بین باکو و مسکو، احتمال تحقق آن وجود دارد. فرضیات برخی ناظران مبنی بر اینکه چنین ابتکاری ممکن است به نوعی با مسکو هماهنگ شده باشد، به تأییدات جدیتری نیاز دارد.
انتظار میرود همکاری کییف و باکو در طیف وسیعی از حوزهها، چالشی جدی برای مسکو در منطقهای بسیار فراتر از «جبهه» اوکراین ایجاد کند. اخیراً سکوهای حفاری شرکتهای روسی استخراج نفت در دریای خزر مورد حملات پهپادهای اوکراینی قرار گرفتهاند. با توجه به وابستگی بسیار زیاد تجارت آذربایجان به بندر «اودسا»، در صورت اقدام متقابل مسکو علیه این بندر اوکراین، وضعیت نظامی-سیاسی در دریای خزر و قفقاز پیچیدهتر خواهد شد.
حضور زلنسکی در شهر قَبَله چند روز پس از بیست و چهارمین نشست کمیسیون مشترک بیندولتی همکاریهای اقتصادی بین روسیه و آذربایجان اتفاق افتاد. بیانیه مشترک وزارت امور خارجه روسیه و آذربایجان که یک روز قبل از این نشست در ۱۵ آوریل منتشر شد، برای مختومه کردن پرونده حادثه تلخ سقوط هواپیمای شرکت هواپیمایی آذربایجان در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۴ و جلوگیری از گمانهزنیهای بیشتر در این خصوص تنظیم شده است. بحران احساسات منفی مدت بین باکو و مسکو تأثیر ناخوشایندی بر روابط تجاری و اقتصادی دوجانبه نداشت، اما روابط بشردوستانه بین دو کشور آسیب قابل توجهی دید. علاوه بر این، مطبوعات باکو پنهان نمیکنند که به رویدادهای قفقاز شمالی و واحدهای فدرال روسیه با دید قومی-ملی تُرک نگاه میکنند که رژیم کییف بیدرنگ از آن برای اهداف تخریبی خود استفاده خواهد کرد.
در عین حال، در حال حاضر دشوار است که قضاوت کنیم آیا توافقات امضا شده در کوهپایههای قفقاز بزرگ روی کاغذ باقی میمانند یا منجر به پروژههای مشخص در حوزه صنایع نظامی میشوند.
انتهای پیام/ ۹۹۹
