بررسی موانع و چالشهای اجرای قانون جوانی جمعیت
گروه جامعه دفاعپرس: «روز ملی جمعیت» یک رویداد سالانه است که هر سال به منظور افزایش آگاهی عمومی درباره مسائل جمعیتی و اهمیت رشد و پایداری جمعیت کشور در تاریخ ۳۰ اردیبهشت ماه برگزار میشود. این روز به عنوان فرصتی برای بررسی چالشها و فرصتهای موجود در زمینه جمعیتشناسی و سیاستهای مرتبط با آن شناخته میشود.
از اهداف این روز ملی میتوان به «ایجاد آگاهی عمومی درباره اهمیت جمعیت و تأثیر آن بر توسعه اقتصادی - اجتماعی و فرهنگی کشور»، «تشویق به تشکیل خانواده و افزایش فرزندآوری به منظور حفظ توازن جمعیتی» و «تحلیل مشکلاتی مانند کاهش نرخ باروری، پیری جمعیت و مهاجرت جوانان به خارج از کشور» پرداخت.
همچنین جمعیت جوان به عنوان یکی از مهمترین سرمایههای هر کشور، میتواند نقش بسزایی در توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ایفا کند، اما طبق آمار حدود ۱۴ درصد جمعیت ایران بالای ۶۰ سال دارند؛ رقمی که بر اساس شاخصهای جمعیتشناختی، بهمعنای ورود رسمی یک جامعه به مرحله سالمندی است. این در حالی است که ایران از نظر سرعت حرکت به سمت سالخوردگی شدید، در میان دستکم ۵ کشور اول جهان قرار دارد.
طبق تقسیم بندیهای جهانی، اگر جمعیت بالای ۶۰ سال یک کشور بین ۷ تا ۱۴ درصد باشد، آن جامعه در حال ورود به سالمندی محسوب میشود؛ اما عبور از مرز ۱۴ درصد، نشاندهنده آغاز مرحله سالمندی است. پیشبینیها نشان میدهد که اگر روندهای کنونی ادامه پیدا کند، تا سال ۱۴۳۰ حدود ۳۱ درصد جمعیت کشور را سالمندان تشکیل خواهند داد؛ وضعیتی که ایران را در ردیف جوامع «بسیار سالخورده» قرار میدهد.
کشورمان در سالهای اخیر با چالشهایی همچون کاهش نرخ باروری و افزایش سن جمعیت روبهرو بوده است. برخی از این دلایل تغییرات فرهنگی و اجتماعی، مشکلات اقتصادی و عدم دسترسی کافی به خدمات مناسب بهداشتی و درمانی است. اما دولت نیز در سالهای اخیر برای جوانی جمعیت اقداماتی از قیبل، ارائه تسهیلات مالی برای خانوادهها، توسعه برنامههای آموزشی و مشاورهای برای زوجین و تشویق به ازدواج و فرزندآوری از طریق رسانهها و ارائه بستههای حمایتی انجام داده است. اما برای بهبود این شرایط و جوانی جمعیت باید برنامه و حمایتهای بیشتری از سوی دولت صورت بگیرد تا زوجین بدون دغدغه برای فرزندآوری تشویق شوند.
علیرغم تصویب و اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، همچنان موانع اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی سد راه تصمیمگیری جوانان برای فرزندآوری هستند. گرانی مسکن، اشتغال ناپایدار، هزینههای بالای فرزندپروری و سبک زندگی نوین از جمله دلایلی هستند که خانوادهها را به سمت تک فرزندی یا بیفرزندی سوق داده است.
بانکها در پرداخت تسهیلات ازدواج و فرزندآوری به تکالیف قانونی خود عمل نکردهاند
در ادامه این روند، «ذبیحالله خدائیان»رئیس سازمان بازرسی در زمینه اجرای قانون جوانی جمعیت و ترک فعلها انتقادهایی مطرح کرد و با اشاره به ابعاد نگرانکننده کاهش نرخ زاد و ولد در کشور اظهار داشت: مهمترین سرمایه هر کشور نیروی انسانی آن است؛ نیروی انسانی جوان، فعال و باانگیزه موتور محرک توسعه است و چنانچه منحنی جمعیتی به سمت پیری حرکت کند، روند رشد و توسعه کشور دچار توقف و چالش خواهد شد.
وی با اشاره به هشدارهای سالهای گذشته رهبر معظم انقلاب درباره آینده جمعیت کشور تصریح کرد: در پی این هشدارها، سیاستهای کلی جمعیت در سال ۱۳۹۳ ابلاغ شد و سپس مجلس شورای اسلامی با تصویب قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت مسیر اجرای این سیاستها را مشخص کرد. بر اساس این قانون، تکالیف تمامی دستگاههای اجرایی تعیین شده و سازمان بازرسی کل کشور نیز به عنوان ناظر اجرای قانون مأموریت یافته است.
رئیس سازمان بازرسی کل کشور تأکید کرد: ترکفعل دستگاهها در اجرای این قانون، «جرم» است و مسئولان باید توجه داشته باشند که قانون جوانی جمعیت از این جهت با سایر قوانین تفاوت دارد؛ یعنی صرف قصور در انجام تکالیف قانونی، موضوع را در معرض پیگیری قضایی قرار میدهد و سازمان بازرسی موظف است علاوه بر هشدار، موارد را به مراجع قضایی ارجاع دهد.
خداییان با انتقاد از کوتاهی برخی دستگاهها در اجرای قانون جوانی جمعیت ابراز داشت: شبکه بانکی هنوز نتوانسته در پرداخت تسهیلات ازدواج و فرزندآوری به تکالیف قانونی خود عمل کند و صف دریافت این وامها همچنان طولانی است. انتظار ما از بانک مرکزی و شبکه بانکی این است که سهمیههای بیشتری را در این حوزه تخصیص دهند تا روند پرداخت تسهیل و صفها کاهش یابد.
آمار تولدها همچنان روند کاهشی دارد
«مرضیه وحید دستجردی» دبیر ستاد ملی جمعیت با اشاره به اهمیت مسئله جمعیت در کشور و اینکه حدود یک ربع قرن است نرخ باروری در ایران پایینتر از سطح جایگزینی قرار دارد، اظهار داشت: سطح جایگزینی به معنای تولد ۲.۱ فرزند به ازای هر زن در سن باروری است. در صورتی که این سطح حفظ شود، جمعیت کشور در بلندمدت ثابت میماند؛ اما در حال حاضر نرخ باروری کشور به زیر ۱.۵ رسیده است.
دبیر ستاد ملی جمعیت تأکید کرد: بررسیها نشان میدهد زوجهای ایرانی به طور متوسط تمایل دارند حدود دو و نیم فرزند داشته باشند که بالاتر از سطح جایگزینی است، اما وجود برخی موانع اقتصادی و اجتماعی باعث شده این تمایل در عمل محقق نشود.
وی درباره وضعیت تولدها در کشور نیز گفت: در فروردین سال ۱۴۰۵ حدود ۶۱ هزار و ۹۹۵ مادر زایمان کردند و در مجموع ۶۳ هزار و ۵۳۵ نوزاد متولد شدند که شامل موارد دوقلو، سهقلو و یک مورد چهارقلو بوده است.
به گفته دستجردی، آمار تولدها همچنان روند کاهشی دارد که بخشی از آن میتواند تحت تأثیر شرایط خاص از جمله تجربه دو جنگ در سال ۱۴۰۴ باشد.
دستجردی با اشاره به برنامههای حمایتی دولت برای تشویق فرزندآوری گفت: یکی از مهمترین اقدامات در این زمینه «کارت امید مادر» است که با استقبال گسترده مادران روبهرو شده است.
۷۵ درصد از مادران، اعتبار کارت امید مادران خود را هزینه کردند
وی توضیح داد: در قالب این طرح، از ابتدای سال ۱۴۰۵ به هر مادری که فرزند به دنیا بیاورد، ماهانه مبلغ دو میلیون تومان به مدت ۲۴ ماه پرداخت میشود. این مبلغ به صورت خودکار و بدون نیاز به ثبت درخواست یا طی مراحل اداری در حساب بانکی مادران شارژ میشود و حتی در صورت نداشتن حساب بانکی نیز بر اساس کد ملی برای آنان در نظر گرفته میشود.
دبیر ستاد ملی جمعیت افزود: این طرح برخلاف برخی مشوقهای دیگر، هیچ شرطی از نظر تعداد فرزند یا محل سکونت ندارد و شامل همه مادران در سراسر کشور میشود.
به گفته دستجردی، نخستین مرحله شارژ این کارت در ۱۵ اردیبهشت امسال برای مادرانی که فرزندشان در فروردین ۱۴۰۵ متولد شده بود انجام شد و آمارها نشان میدهد طی حدود ۱۰ روز نخست، نزدیک به ۷۵ درصد از مادران مشمول، مبلغ واریزی را دریافت و استفاده کردهاند.
«کارت امید مادر» گامی برای تکریم مادری و حمایت از فرزندآوری
دستجردی با اشاره به اجرای طرح «کارت امید مادر» گفت: این کارت علاوه بر امکان خرید کالاهای اساسی مورد نیاز نوزاد مانند شیرخشک و پوشک، بهگونهای طراحی شده که بدون هیچگونه تشریفات اداری و دیوانسالاری در اختیار مادران قرار گیرد.
وی افزود: برای پاسخگویی به سوالات و مشکلات مادران نیز یک مرکز تماس در وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و در مرکز فناوری اطلاعات رفاه ایرانیان راهاندازی شده است. در این مرکز، روزانه از ساعت ۸ صبح تا ۱۲ شب کارشناسان پاسخگوی تماسهای مادران هستند تا در صورت بروز مشکل یا داشتن سوال، راهنماییهای لازم ارائه شود.
دستجردی تأکید کرد: هدف از اجرای این طرح تنها پرداخت یک کمک مالی نیست، بلکه قرار است «کارت امید مادر» به کارت منزلت و کرامت مادری تبدیل شود. به گفته او، این کارت میتواند در آینده بستری برای ارائه انواع حمایتها و تخفیفها از سوی دستگاههای مختلف باشد؛ از جمله تخفیف در مترو، بلیت سینما یا تخفیف شرکتها و تولیدکنندگان کالاهای مصرفی برای مادران.
وی اضافه کرد: حتی پیشبینی شده در برخی خدمات عمومی، این کارت بهعنوان نشانهای از اولویت مادران مورد استفاده قرار گیرد تا جایگاه و نقش آنان در جامعه بیشتر مورد توجه قرار گیرد.
دبیر ستاد ملی جمعیت با بیان اینکه «کارت امید مادر» تنها یکی از برنامههای حمایتی در حوزه جمعیت است، تصریح کرد: اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت که شامل ۷۳ ماده و ۲۵۵ تکلیف برای دستگاههای مختلف است، همچنان در حال پیگیری و اجراست.
ثبت ۳۰ هزار ازدواج و تولد ۸۸ هزار و ۵۰۰ نوزاد در جنگ تحمیلی سوم
محمد جمالو رئیس سازمان ثبت احوال کشور بیان داشت: در مدت جنگ تحمیلی سوم ولادت هشتاد و هشت هزار و پانصد نوزاد و ۳۰ هزار ازدواج به ثبت رسیده است.
جمالو ادامه داد: در سال گذشته ۸۹۲ هزار نفر متولد شدهاند که از این تعداد ۴۶۲ هزار مولود پسر و ۴۳۰ هزار مولود دختر بوده است.
وی گفت: اگرچه این نرخ تولد قابل توجه است، اما همچنان باید به هشدارهای جمعیتی توجه کنیم؛ چرا که نسبت به سال ۱۴۰۳ با کاهش ۸۷ هزار نفری تولد مواجه بودیم.
رئیس سازمان ثبت احوال کشور خاطرنشان کرد: رشد طبیعی جمعیت که از تفاضل میانگین درصد فوت با میانگین درصد موالید حاصل میشود، خوشبختانه نیم درصد رشد داشته است که این به معنای افزایش نیم درصدی جمعیت کشور نسبت به سال گذشته است
در پایان باید گفت جمعیت جوان ایران نه تنها یک دارایی ارزشمند است بلکه میتواند به عنوان موتور توسعه کشور عمل کند. با اتخاذ سیاستهای مناسب، سرمایهگذاری در آموزش و پرورش، حمایت از کارآفرینی و فراهم کردن فرصتهای شغلی، میتوان از ظرفیت این نسل بهرهبرداری کرد، اما با توجه به هزینه بالای زندگی که در جامعه وجود دارد آیا بهتر نیست با خود صادق باشیم و چند سوال را اینگونه مطرح کنیم. آیا مشوقهای دولت در شرایط فعلی چقدر میتواند در زمینه اجرای قانون جوانی جمعیت تاثیرگذار باشد؟ آیا نباید تسهیلات بانکی بهموقع و با سود کمتر پرداخت شود؟
این سوالها برای اجرای درست قانون جوانی جمعیت بسیار مهم است و باید با دقت و سرعت بیشتری به آن پرداخته شود تا تاثیرات مثبتی در این زمینه حاصل شود.
انتهای پیام/ 261
