تقویت بوکوحرام با ترور مرد شماره دو داعش در نیجریه

گروه بین‌الملل دفاع‌پرس: عملیات مشترک نیرو‌های ویژه آمریکا و نیجریه که به کشته‌شدن «ابوبلال المینوکی» مرد شماره دو داعش منجر شد، اگرچه رویداد مهمی به شمار می‌رود، اما همزمان پرده از واقعیت هولناک‌تری برداشته است. تحلیلگران هشدار می‌دهند که بحران امنیتی در حوزه دریاچه چاد نه‌تنها با این ترور مهار نشده، بلکه به شکلی پیچیده‌تر در حال بازسازی است و در کوتاه‌مدت، احتمالاً موجی از حملات تلافی‌جویانه و رقابت خونین میان گروه‌های تروریستی برای اثبات قدرت را به همراه خواهد داشت.

«المینوکی» که یک تبعه نیجریه‌ای اهل ایالت «بورنو» بود، عملیات خود را از مقری در نزدیکی دریاچه «چاد» هدایت می‌کرد؛ منطقه‌ای که اکنون به یکی از فعال‌ترین کانون‌های عملیاتی گروه‌های شبه‌نظامی در جهان تبدیل شده و تمرکز بر روی آن، پویایی‌ امنیتی منطقه را دگرگون کرده است. انتخاب شمال‌شرق نیجریه به‌عنوان پایگاه عملیاتی او، به‌روشنی نشان می‌دهد که شاخه غرب آفریقای داعش و رقیب دیرینه‌اش، «بوکوحرام» بار دیگر در حال بازیابی توان و گسترش دامنه عملیات خود هستند.

نکته کلیدی از منظر تحلیلگران، هم‌افزایی ناخواسته ارتش‌های منطقه با گروه «بوکوحرام» است. در سال‌های اخیر، با تمرکز شدید نیرو‌های امنیتی بر سرکوب «شاخه غرب افریقای داعش» به دلیل مجهزبودن این گروه به پهپاد‌های پیشرفته، فضای تنفسی بی‌نظیری برای بوکوحرام ایجاد شد تا در سکوت رسانه‌ای، تجدید قوا کند. 

«نیمی پرنسویل» کارشناس امنیتی منطقه «ساحل» در گفت‌و‌گو با الجزیره تاکید می‌کند: «در حالی که نیرو‌های منطقه‌ای مشغول دفع تهدیدات پیشرفته پهپادی داعش بودند، بوکوحرام از این تمرکززدایی نهایت استفاده را برد تا تشکیلات خود را بازسازی کند. این وضعیت به هر دو گروه تروریستی اجازه داد تا توان رزمی خود را احیا کرده و حملات جدیدی را طراحی کنند که نشان‌دهنده انعطاف‌پذیری بالای این گروه‌ها در برابر تاکتیک‌های ارتش است».

پایداری گروه‌های شبه‌نظامی در این منطقه تنها متکی بر ایدئولوژی نیست، بلکه بر یک «اقتصاد خشونت» بسیار سودآور استوار شده است. به همین دلیل، کنترل جزایر دریاچه «چاد» صرفاً ارزش نظامی ندارد؛ چرا که این مناطق گذرگاه قاچاق، اخاذی، مالیات‌گیری غیرقانونی و استخراج منابع محسوب می‌شوند. 

از سوی دیگر، نرخ بالای فقر، بیکاری مفرط و ناامیدی جوانان بومی، منبع بی‌پایانی برای جذب نیرو ایجاد کرده است. وضعیت زمانی وخیم‌تر می‌شود که برنامه‌های بازپروری دولت با شکست مواجه شده و شبه‌نظامیان سابق به دلیل نبود چشم‌انداز روشن زندگی، دوباره به چرخه خشونت بازمی‌گردند؛ تا جایی که بر اساس پژوهش‌ها، اعضای فراری داعش برای فرار از اعدام توسط گروه خود، به شاخه نظامی «بوکوحرام» در «بورنو» می‌پیوندند.

علاوه بر این، محیط جغرافیایی «ساحل» و دریاچه «چاد» به بهشت امن تروریست‌ها تبدیل شده است. مرز‌های طولانی و رها شده، اجازه جابه‌جایی آزادانه عناصر جهادی و تسلیحات را از مناطق بحرانی مانند «مالی» به «نیجریه» را می‌دهد. در عین حال، تلاش‌های مشترک چهار کشور «نیجریه»، «کامرون»، «چاد» و «نیجر» برای هماهنگ‌سازی عملیات نظامی به دلیل بروکراسی‌های لجستیکی، ساختار‌های فرماندهی متضاد و توزیع ناهمگون منابع، همواره با بن‌بست مواجه می‌شود. 

در این میان، بومیان که از بی‌اعتمادی به دولت و ضعف ساختار‌های سنتی رنج می‌برند، برای بقای خود به شبکه‌های غیررسمی پناه می‌برند که به طور ناخواسته کریدور‌های پنهان‌کاری و حرکتی را برای گروه‌های تروریستی فراهم می‌کند و غیرنظامیان را در میان چرخه آوارگی و استخدام اجباری گرفتار می‌سازد.

عمق این فاجعه حاکمیتی و انسانی فراتر از برآورد‌های نظامی است؛ داده‌های دفتر سازمان ملل متحد برای هماهنگی امور بشردوستانه نشان می‌دهد که این منطقه میزبان ۲.۹ میلیون آواره داخلی است که ۲.۳ میلیون نفر از آنها تنها در «نیجریه» سرگردان هستند. خشونت‌ها منجر به تعطیلی هزار و ۸۲۷ مدرسه در سراسر حوزه دریاچه «چاد» شده است؛ این در حالی است که آژانس‌های بشردوستانه در سال ۲۰۲۵ تنها ۱۹ درصد از بودجه مورد نیاز خود را دریافت کرده‌اند. 

«کریس اوگونمودِده»، تحلیلگر سیاسی نیجریه‌ای معتقد است که احیای مجدد این گروه‌ها ناشی از ناتوانی ساختاری دولت نیجریه در ایجاد یک حضور مشروع، خدمات‌رسانی پایدار و اقتدار اداری در مناطق دورافتاده است که فضا را برای جولان تروریست‌ها با مصونیت نسبی باز می‌گذارد.

از این رو، حذف «ابوبلال المینوکی» تأثیر ناپایداری بر ساختار ساختار فرماندهی داعش خواهد داشت؛ چرا که گزارش‌های اطلاعاتی از هفته‌های اخیر و افزایش حملات کوچک‌مقیاس و شبیخون‌های مرزی ثابت کرده است که با وجود از هم گسیختگی سازمانی، توان عملیاتی آنها کاهش نیافته است.

با نزدیک‌شدن به انتخابات عمومی سال ۲۰۲۷ در «نیجریه»، کارشناسان امنیتی هشدار می‌دهند که این گروه‌های تروریستی، به احتمال زیاد عملیات خود را تشدید خواهند کرد تا نفوذ سیاسی و نظامی خود را به جامعه و دولت «نیجریه» دیکته کنند. به همین دلیل احتمالاً این حملات، این بار مرز‌های سنتی دریاچه چاد را درنوردیده و به مناطق امن‌تر سرایت خواهد کرد. 

بر همین اساس باید گفت، تا زمانی که خلاء حاکمیتی، فقر مطلق و بحران بودجه‌های حمایتی در این منطقه ریشه‌کن نشود، استراتژی حذف سران گروه‌های تروریستی، تنها به رویش رهبران تندروتر در یک بستر آماده منجر خواهد شد.

انتهای پیام/ ۱۳۴