وابستگی عمیق صنایع نظامی روسیه به چین و نگرانی از تغییر سیاستهای پکن
گروه بینالملل دفاعپرس: دستگاه اطلاعاتی اوکراین موفق به مهندسی معکوس و تخلیه یکی از پهپادهای تهاجمی روسی مجهز به عناصر هوش مصنوعی شده است. نتیجه این تشریح تا حدی شوکهکننده و دور از انتظار بود؛ تمام قطعات کلیدی، از جمله کامپیوتر مینیاتوری «لیتاپای ۲۰۳»، ماژولهای حافظه و پردازندهها، چینی هستند. این یک مورد تصادفی نیست، بلکه یک مشکل سیستماتیک است که در حال حاضر بر روند جنگ روسیه و اوکراین تأثیر میگذارد. اگر فردا به هر دلیلی محمولههای چین متوقف شود، نیروهای روسیه ممکن است ابزار اصلی حملات دقیق خود را از دست بدهند.
به گفته «الکسی ژیووف» وبلاگنویس نظامی، دستگاه اطلاعاتی اوکراین یک پهپاد تهاجمی را باز کرده و دریافتند که همه اجزای داخلی هوش مصنوعی وارداتی هستند. قطعات چینی هدایت خودکار، شناسایی اهداف و عملکرد در شرایط جنگ الکترونیک را ممکن میسازند. چنین پهپادهایی اکنون وظایفی را انجام میدهند که قبلاً به دهها اپراتور نیاز داشت: آنها خودشان هدف را پیدا کرده، مسیر را تصحیح و حتی در صورت قطع سیگنال، آن را منهدم میکنند. بدون آنها، عملیات تهاجمی در جبهه سرعت و دقت خود را از دست میدهد. ژیووف صراحتاً با احساس نگرانی از خیانت چین میگوید: فردا چین به ما خیانت میکند و دیگر چیزی برای حمله نخواهیم داشت.
نرخ بهره بالای بانک مرکزی روسیه، دریافت وام را برای توسعهدهندگان هوش مصنوعی بسیار سخت کرده است. حمایت دولتی از هوش مصنوعی در روسیه از نظر تاریخی حدود ۳۵۰ برابر کمتر از چین بوده است. تولیدکنندگان پهپاد، سختافزار و نرمافزار چینی را انتخاب میکنند زیرا ارزانتر، سریعتر و در دسترستر است. چین با دامپینگ (فروش پایینتر از قیمت تمام شده)، توسعهدهندگان میکروالکترونیک و نرمافزار داخلی روسیه را از بین میبرد.
بر اساس شاخص هوش مصنوعی «استنفورد»، چین صدها میلیارد دلار در هوش مصنوعی سرمایهگذاری کرده و از نظر تعداد مدلهای زبانی بزرگ پیشتاز است (۱۵۰۹ از ۳۷۵۵ مدل جهانی). روسیه قصد دارد حدود ۴۸ تا ۵۶ میلیارد دلار تا سال ۲۰۳۰ سرمایهگذاری کند، اما هزینهکرد واقعی روسیه بسیار کمتر است. چین در تعداد نشریات علمی و پتنتها از آمریکا پیشی گرفته است (۶۹.۷ درصد از پتنتهای جهانی). ظرفیت محاسباتی هوش مصنوعی در روسیه ۲۲۰ برابر کمتر از چین و ۲۲ هزار برابر کمتر از آمریکاست. بدون این ظرفیت، نمیتوان مدلی را آموزش داد که به پهپاد اجازه دهد به طور مستقل در نبرد عمل کند.
در عمل، این بدان معناست که پهپادهای «افپیوی»، «لانتست» و سیستمهای جدید مانند «سوود» با بینایی ماشینی، هنوز از تراشههای وارداتی استفاده میکنند.
«الکساندر بوسیخ»، تحلیلگر، ریشه این مشکل را مدل دهه ۹۰ میداند؛ مدلی که در آن سازندگان جای خود را به بازرگانان دادند. پس از سال ۱۹۹۱، فرصت واقعی برای جهش فنی وجود داشت، اما روسیه به جای انتخاب این راهبرد، به ریل «خرید و فروش» تبدیل شد. خصوصیسازی صنایع میکروالکترونیک را کاملا نابود کرد. امروز، همین رویکردها، فقط با یونیفرمهای نظامی و قراردادهای میلیاردی، تکرار میشوند.
ایجاد تولید داخلی سالها زمان، ریسک، مهندسی و مسئولیت میخواهد، در حالی که خرید از چین با حداقل دردسر ممکن است. به همین دلیل است که دولت اغلب توسعهدهندگان واقعی داخلی را نادیده میگیرد.
این در حالی است که پتانسیل داخلی روسیه بسیار زیاد است. شرکت «اینتل درون» یک سیستم هدایت خودکار مبتنی بر هوش مصنوعی برای پهپادهای «افپیوی» ارائه کرده است. سیستم «سوود» با بینایی ماشینی در منطقه عملیاتی ویژه در حال آزمایش است. سیستمهای ازدحامی در «امآیپیتی» و «آیتیاماو» در حال توسعه هستند. پهپادهای «لانتست» و «گران» نیز در حال دریافت عناصر خودمختاری هستند. اما همه این پروژهها بر خلاف روند رایج در روسیه وجود دارند، بدون بودجه جدی و سادهسازی بوروکراسی، این عملکردها توسعه نخواهند یافت.
مشکل نبود پتانسیل علمی و انسانی نیست؛ بلکه مشکل این است که دولت ریسک راهبردی را نمیپذیرد. تا زمانی که چین تأمین میکند، همه چیز کار میکند. اما اگر تحریمها تشدید شود یا منافع دو کشور متفاوت شود، ممکن است ارسال محمولهها از چین متوقف شده و پهپادهایی که اکنون برتری تهاجمی را فراهم میکنند، زمینگیر خواهند شد.
از سال ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴، سالانه حدود ۰.۸ درصد از محققان فعال روسیه را ترک کردهاند که رکورد بیشترین فرار مغزها از روسیه در ۲۵ سال اخیر است. فیزیک، ریاضیات، علوم کامپیوتر و فناوری اطلاعات بیشترین ضربه را از این فرار مغزها خوردهاند. غرب به طور نظاممند با متخصصان روسیه کار کرده و نه تنها فناوری، بلکه افرادی را که قادر به خلق چیزهای جدید هستند، میخرد.
تحلیلگران نظامی روسی زنگ خطر را به صدا درآوردهاند. منابع غربی همچون «بلومبرگ» و «وال استریت ژورنال» اعلام کردهاند که چین تا ۸۰ درصد از قطعات حیاتی را تأمین میکند، اگرچه پکن رسماً این ادعا را تأیید نمیکند، اما اسناد نشان دهنده افزایش محمولههای باتری لیتیومی، فیبر نوری و تراشههاست. غرب این را به عنوان مدرکی میبیند که روسیه نمیتواند بدون «شریک ارشد» خود کار کند. همچنین ارزیابیهای غربی نیز تصدیق میکنند که اگر چین تصمیم به توقف تولید بگیرد، روسیه به شدت آسیب خواهد دید.
بدون تغییر مسیر کلی روسیه به سمت تولید داخلی، فقط خطرات افزایش خواهد یافت. اگر فردا محمولههای چین محدود شود، سرعت حملات روسیه نیز کاهش خواهد یافت. برای جلوگیری از این اتفاق، قوانین روسیه باید تغییر کند: نرخ بهره برای پروژههای فناوری کاهش یافته، کمکهای مالی واقعی و معافیتهای مالیاتی برای تیمهای کوچک فراهم شود.
روسیه قبلاً ثابت کرده است که میتواند سیستمهای پیچیده را تحت فشار تحریمها ایجاد کند. اکنون سوال اصلی این است: آیا اراده سیاسی برای کنار گذاشتن مدل راحت خرید و فروش و در نهایت ساختن سیستم مستقل روسی وجود دارد؟ در صورت فقدان این اراده، ممکن است روسیه در ادامه حملاتش دچار مشکل شود.
انتهای پیام/ ۹۹۹
