آمار نگران کننده مرگ و میر بر اثر مصرف دخانیات در ایران

گروه جامعه دفاع‌پرس: هر ساله در تاریخ ۳۱ مه (۱۰ خرداد) روز جهانی بدون دخانیات با هدف افزایش آگاهی عمومی درباره مضرات استعمال دخانیات و تشویق به ترک آن برگزار می‌شود. این روز به عنوان فرصتی برای دولت‌ها، سازمان‌های بهداشتی و جامعه مدنی جهت ترویج سیاست‌های ضد دخانیات و حمایت از افرادی که قصد ترک دخانیات را دارند، شناخته می‌شود.

به همین مناسبت، سازمان جهانی بهداشت (WHO) شعار سال ۲۰۲۶ را تحت عنوان «پرده‌برداری از جذابیت: مقابله با اعتیاد به نیکوتین و دخانیات» انتخاب کرده است. این شعار به منظور افزایش آگاهی عمومی درباره روش‌های فریبنده‌ای که صنایع دخانیات برای جذب جوانان و افزایش مصرف محصولات خود استفاده می‌کنند، طراحی شده است.

در این راستا، شعار ملی ایران نیز با عنوان «افشای جذابیت‌ها و تبلیغات دروغین برای نسلی عاری از دخانیات» به‌طور همزمان اعلام شد. این شعار به‌ویژه بر اهمیت آگاهی‌بخشی به جوانان و نوجوانان در برابر تبلیغات فریبنده‌ای که از سوی تولیدکنندگان دخانیات صورت می‌گیرد، تأکید دارد.

فوت سالانه ۷۰ هزار نفر در ایران به دلیل استعمال دخانیات 

هر ساله به این منظور در مراسم‌های مختلفی که در سراسر کشور برگزار شد، مسئولان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، نمایندگان سازمان‌های غیردولتی و فعالان حوزه سلامت، بر ضرورت مقابله با اعتیاد به نیکوتین و تأثیرات منفی آن بر سلامت عمومی تأکید ‌می‌کنند و با اشاره به آمارهای نگران‌کننده مصرف دخانیات در میان جوانان، خواستار اقدامات جدی‌تری برای جلوگیری از شیوع این معضل هستند. طبق گزارشات، تولید سیگار و دیگر محصولات دخانی سالانه میلیون‌ها درخت را قطع کرده و به آلودگی خاک و آب منجر می‌شود.

استعمال دخانیات یکی از بزرگترین مشکلات سلامتی در جهان است و طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت، میلیون‌ها نفر به دلیل استعمال دخانیات در وضعیت نامناسبی زندگی می‌کنند و محققان تخمین می‌زنند که سالانه حدود ۸ میلیون نفر به دلیل استعمال دخانیات دچار مرگ زودرس می‌شوند. همچنین حدود ۱.۲ میلیون نفر غیرسیگاری هستند که به دلیل قرار گرفتن در معرض دود دست دوم جان خود را از دست می‌دهند.

همچنین طبق آخرین گزارشی که وزارت صمت منتشر کرده است، تولید سالانه سیگار در داخل کشور نزدیک به ۷۲ میلیارد نخ بوده که بیش از ۶۵ تا ۷۰ درصد مواد اولیه آن نیز از طریق واردات تهیه می‌شود. در ایران نیز بین ۲۰ تا ۲۲ درصد مردان دخانیات مصرف می‌کنند، که این آمار بین زنان کمتر از ۵ درصد است؛ هرچند آمارها نشان می‌دهد مصرف دخانیات بین زنان و دختران در ایران رو به افزایش بوده که این زنگ خطری برای متولیان سلامت در جامعه است. 

براساس آمارهای ارائه شده از سوی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی سالانه بیش از ۷۰ هزار نفر به دلیل مصرف دخانیات در کشورمان جان خود را از دست می‌دهند.

رفتارهای قهری، بزرگ‌نمایی و تغییر الگوهای فرهنگی دلیل افزایش سیگار بین نوجوانان

«سعیده سماواتی» جامعه‌شناس و پژوهشگر اجتماعی در گفت‌وگویی اظهار داشت: امروزه دختران نوجوان و زنان جامعه ما به شدت مورد هدف مافیای دخانیات و سیگار هستند و دلایل افزایش مصرف و اشتیاق سیگار در بین جوانان عواملی همچون سرخوردگی‌های اجتماعی، مشکلات خانوادگی، دسترسی آسان به سیگار و تغییر الگوهای فرهنگی و هنری است.

وی ادامه داد: مصرف سیگار در پسرهای نوجوان اغلب برای بزرگ جلوه دادن خود در بین دوستان انجام می‌شود اما افزایش تعداد دختران سیگاری بیشتر به الگوهای جامعه و البته تغییرات فرهنگی و ساختاری که در جامعه مربوط است.

این جامعه شناس عنوان کرد: اگر بخواهیم بروز چنین ناهنجاری‌هایی در جامعه را دقیق بررسی کنیم، بیش از هر چیز به رفتار‌های سلبی و قهری می‌رسیم که جوانان را از محیط جامعه به مکان‌های خلوت، کافه‌ها و پارک‌ها هدایت می‌کند که مسئولین باید بیش از پیش برای جلوگیری از افزایش بی رویه مصرف دخانیات تلاش کنند.

اما در کشورمان نیز  وزارت بهداشت هر ساله با برگزاری کارگاه‌ها، سمینارها و برنامه‌های تبلیغاتی سعی در افزایش آگاهی جامعه درباره مضرات دخانیات و روش‌های ترک آن دارد تا جامعه‌ای سالم‌تر و به دور از دخانیات داشته باشیم.

انتقاد معاون وزیر بهداشت به صنعت دخانیات 

علیرضا رئیسی معاون بهداشت وزیر بهداشت در آستانه هفته ملی بدون دخانیات که از ۴ تا ۱۰ خرداد با شعار ملی «افشای جذابیت‌ها و تبلیغات دروغین برای نسلی عاری از دخانیات» برگزار می‌شود، اظهار داشت: نتایج آخرین پیمایش عوامل خطر بیماری‌های غیرواگیر در ایران (سال ۱۴۰۰) نشان می‌دهد ۱۴ درصد جمعیت بالای ۱۸ سال مصرف‌کننده دخانیات هستند.

وی افزود: مقایسه این نتایج با پیمایش سال ۱۳۹۵ بیانگر افزایش ۳ درصدی مصرف در مردان و ۱۱ درصدی در زنان است. همچنین در گروه‌های سنی جوان، افزایش مصرف چشمگیر بوده است؛ به‌طوری‌که در گروه ۱۸ تا ۲۴ سال، مصرف در زنان ۹۰ درصد و در مردان ۳۴ درصد افزایش یافته و در گروه سنی ۲۵ تا ۳۴ سال نیز افزایش مصرف در زنان ۹۰/۸۸ درصد و در مردان ۱۹/۶ درصد گزارش شده است.

معاون بهداشت وزیر بهداشت با اشاره به ابعاد خسارت‌های ناشی از دخانیات در کشور اظهار کرد: بر اساس گزارش دفتر برنامه‌های توسعه‌ای سازمان ملل متحد (۲۰۲۴) که با همکاری دبیرخانه ستاد و دبیرخانه کنوانسیون کنترل دخانیات سازمان جهانی بهداشت تهیه شده، تبعات مصرف دخانیات در ایران سالانه حدود ۵۰ هزار و ۵۰۰ مرگ و نزدیک به ۵۰ همت هزینه‌های تحمیل‌شده به بخش سلامت و اقتصاد کشور برآورد می‌شود.

رئیسی با تأکید بر ضرورت به‌روزرسانی آمار مصرف دخانیات در کشور، تصریح کرد: هماهنگی‌های لازم برای انجام مطالعات بین‌المللی مرتبط با شیوع مصرف در پیمایش‌های ملی انجام شده و این مطالعات در سال ۱۴۰۵ اجرا خواهند شد.

وی با اشاره به افزایش مصرف دخانیات در جامعه به ویژه در میان نوجوانان و نیز تلاش‌های روزافزون صنایع دخانی برای هدف قرار دادن گروه‌های سنی نوجوان، جوان و زنان، بر تقویت آموزش، فرهنگ‌سازی، آگاهی‌بخشی و اطلاع‌رسانی درباره مضرات دخانیات و مواجهه با دود دست دوم تأکید کرد و گفت: با توجه به اهمیت پیشگیری، «پویش نسل بدون دخانیات» که در روزشمار هفته بدون دخانیات نیز مورد تأکید قرار گرفته، همزمان با این هفته در سراسر کشور در حال اجراست.

معاون بهداشت وزیر بهداشت سرمایه‌گذاری بر کودکان، تربیت و آموزش دانش‌آموزان و تقویت مهارت «نه گفتن» به دخانیات را بسیار مهم دانست و افزود: اجرای برنامه‌های پیشگیرانه و آموزشی در مدارس باید با جدیت دنبال شود.

رئیسی در ادامه، عوامل و نفوذ صنعت دخانیات را از مهم‌ترین موانع شکل‌گیری و اجرای سیاست‌های کلیدی کنترل دخانیات برشمرد و گفت: مداخلات این صنعت در سال‌های اخیر، بر سیاست‌هایی مانند افزایش مالیات و قیمت محصولات دخانی، اجرای بسته‌بندی ساده و همچنین محدودسازی استفاده از عطر و طعم در تولید این محصولات اثر بازدارنده داشته است.

وی همچنین به تلاش شرکت‌های چندملیتی دخانی برای عادی‌سازی مصرف از طریق نمایش استعمال دخانیات در فیلم‌ها و سریال‌های پربیننده و نیز واردات غیررسمی محصولات نوپدید از جمله سیگار‌های الکترونیکی اشاره کرد و بر لزوم اجرای «سیاست‌ها، مسائل، راهبردها، اقدامات ملی و تقسیم کار دستگاهی در زمینه پیشگیری فرهنگی و اجتماعی از مصرف دخانیات در کشور» مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی توسط دستگاه‌های ذی‌ربط تأکید کرد.

به هر حال تجارت دخانیات در دنیا یک تجارت پرسود است که متولیان آن هیچ ترسی از تلاش برای افزایش سود خود ندارند. در این بین، اما فرهنگ‌سازی و چگونگی برخورد با جوانان جامعه که بیش از همه در معرض این آسیب‌ها هستند، می‌تواند امری تعیین‌کننده در افزایش یا کاهش معضلات در جامعه باشد.

در پایان با توجه به تأثیرات مخرب مصرف دخانیات بر سلامت فردی و اجتماعی، روز جهانی بدون دخانیات فرصتی است تا همگان بار دیگر به اهمیت ترک این عادت‌های مضر توجه کنند و گامی مؤثر در راستای حفظ سلامت خود، محیط زیست و نسل آینده بردارند.

انتهای پیام/ 261