نبرد استارلینک روسی با همتای آمریکایی

گروه بین‌الملل دفاع‌پرس - «بوریس جرلیفسکی» کارشناس و تحلیگر مسائل بین‌الملل؛ روسیه استفاده از ارتباطات ماهواره‌ای را برای هدایت پهپاد‌های خود در جنگ اوکراین آغاز کرده است. این نخستین نمونه از کاربرد نظامی ماهواره‌های تازه‌پرتاب‌شده سامانه «راس‌سوت» است. این ماهواره‌ها چه هستند، چه شباهت‌ها و تفاوت‌هایی با استارلینک آمریکایی دارند و چه قابلیت‌های دیگری می‌توانند در اختیار نیرو‌های مسلح روسیه قرار دهند؟

اتصال پهپاد‌های روسی به ایستگاه‌های ارتباط ماهواره‌ای ساخت داخل، که طی بازدید «آندری بلوسوف» وزیر دفاع روسیه، از مرکز کنترل گروه نیرو‌های «شرق» به او گزارش شد، یک رویداد فوق‌العاده مهم در توسعه سامانه‌های بدون سرنشین و ارتباطات ماهواره‌ای در روسیه محسوب می‌شود.

اگرچه صحبت از ایجاد یک جایگزین کامل روسی برای استارلینک کمی زود است، اما گام مهمی در این جهت برداشته شده است. منابع نظامی نام ماهواره‌های خاصی را ذکر نمی‌کنند، اما سامانه‌هایی از این دست چندان رایج نیستند. به احتمال زیاد، منظور سامانه ماهواره‌های مدار پایین «راس‌سوت» متعلق به شرکت «بورو ۱۴۴۰» است.

این سامانه شباهت‌هایی با استارلینک دارد؛ ماهواره‌های آن در مدار پایین (۵۰۰-۶۰۰ کیلومتری زمین) قرار داشته با ترمینال‌های کاربردی و دروازه‌های ویژه روی زمین با یکدیگر تبادل داده می‌کنند. برای دسترسی به این داده‌ها، کاربر نیز باید ترمینالی با آرایه فازی فعال داشته باشد. تفاوت «راس‌سوت» در این است که تبادل داده بین ماهواره‌ها و دروازه‌های مراکز کنترل زمینی از طریق ارتباط لیزری انجام می‌شود. همچنین، این پروژه روسی حداقل در حال حاضر به عنوان یک سامانه ملی معرفی شده و ابعاد جهانی به خود نگرفته است.

مانند «اسپیس‌ایکس» که در ابتدا کاربرد استارلینک را غیرنظامی را اعلام کرده بود، «راس‌سوت» نیز برای استفاده تجاری (عمدتاً مشتریان شرکتی، دولتی و شهرداری) برنامه‌ریزی شده بود. با این حال، عملیات نظامی ویژه پتانسیل عظیم نظامی ماهواره‌های مدار پایین با قابلیت انتقال داده با سرعت بالا را به طور کامل آشکار کرد. شرکت ایلان ماسک عملاً به «سیستم عصبی» نیرو‌های مسلح اوکراین تبدیل شده است و نه تنها ارتباطی بدون وقفه و مصون از پارازیت، بلکه سامانه هدایت سامانه‌های ضربتی دقیق که تقریباً در برابر جنگ الکترونیک مصون هستند و همچنین عنصر مهمی از پشتیبانی اطلاعاتی را برای اوکراین فراهم کرده است.

باید گفت که پیش از این نیز کار‌هایی روی کاربرد نظامی ارتباطات ماهواره‌ای انجام شده بود. به عنوان مثال، در اواخر ژانویه ۲۰۲۲، «سرگئی شویگو» وزیر دفاع اسبق روسیه نمونه پروازی پهپاد «اینوخودتس-بی‌ال‌ای-اس» را مشاهده کرده بود که به تجهیزات سامانه ارتباط ماهواره‌ای مجهز بود. با این حال، این شرکت غیرنظامی «بورو ۱۴۴۰» بود که به چیزی دست یافت که برای نیرو‌های نظامی حیاتی است. در ژوئن ۲۰۲۵، «دمیتری باکانوف» رئیس «روسکوسموس» از ایجاد صورت فلکی متشکل از بیش از ۱۰۰ ماهواره مدار پایین برای هدایت پهپاد‌ها خبر داد و اولویت استفاده نظامی را مشخص کرد.

کمی بعد، در مجمع اقتصادی سن پترزبورگ، باکانوف اعلام کرد که استقرار سریالی صورت فلکی «راس‌سوت» از دسامبر ۲۰۲۵ آغاز خواهد شد. در مرحله اول، برنامه پرتاب ۳۵۰ ماهواره و در نهایت افزایش آن به ۹۰۰ ماهواره وجود دارد.

اما اولین پرتاب دسته‌ای ۱۶ ماهواره «راس‌سوت» تنها در ۲۴ مارس ۲۰۲۶ (۴ فروردین ۱۴۰۵) انجام شد. نکته قابل توجه اینکه این پرتاب توسط وزارت دفاع روسیه و از پایگاه فضایی «پلستسک» انجام شد و هیچ خبری از آماده‌سازی آن منتشر نشد. این نشان می‌دهد که صورت فلکی در حال ایجاد در درجه اول اهداف نظامی را دنبال می‌کند.

این نه تنها شامل هدایت پهپادها، بلکه شامل سامانه فرماندهی و کنترل خودکار نیرو‌ها می‌شود که کل بدنه ارتش را در بر می‌گیرد. ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهور روسیه، آغاز استقرار این صورت فلکی پهن‌باند ارتباطی را رویدادی بزرگ خوانده است.

با این حال، به دلیل تعداد کم ماهواره‌ها، این سامانه هنوز در مرحله آزمایشی است. برای کار منظم و سیستماتیک، صورت فلکی باید حداقل به ۱۰۰ ماهواره افزایش یابد. اما اولین و سخت‌ترین گام برداشته شده و سامانه زنده بودن خود را ثابت کرده است. استفاده رزمی هرچند محدود از پهپاد‌های متکی به این ماهواره‌ها آغاز شده است. این کار زمانی نظام‌مند خواهد شد که تا سال ۲۰۲۷، ۲۸۸ ماهواره «راس‌سوت» به مدار پرتاب شوند. با این حال، به دلیل اولویت نیرو‌های مسلح، کاربرد تجاری این سامانه احتمالاً باید مدتی به تعویق بیفتد.

انتهای پیام/ ۹۹۹