نیروی دریایی سپاه از ساختار ایرانی تا تاثیر جهانی

گروه حماسه و جهاد دفاع‌پرس؛ نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با عنوان اختصاری ندسا در کنار نیروهای دیگر سپاه و ارتش به عنوان یکی از ارکان اصلی قدرت دفاعی جمهوری اسلامی ایران، نقشی راهبردی در تأمین امنیت آب‌های جنوبی کشور ایفا می‌کند. این نیرو به عنوان یک نیروی راهبردی، امروزه مسئولیت خطیر صیانت از خلیج فارس و تنگه هرمز را بر عهده دارد، به عنوان طلایه‌دار جبهه حق در برابر استکبار، مسیر پرفراز و نشیبی را از زمان تأسیس تاکنون با سربلندی طی کرده است.

این نیرو در کنار نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران نقش راهبردی و تعیین کننده‌ای در حوزه امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران دارد که امروزه در خلال نبرد تحمیلی سوم و با بستن تنگه هرمز نقش راهبردی این نیرو عیان‌تر شده است، این شکل از قدرت‌یابی و نقش آفرینی البته ریشه در تاریخ شکل‌گیری این نیرو از دوران دفاع مقدس اول دارد.

حضور ایران در منطقه موسوم به قلب جهان، بر اساس شرایط ژئوپلتیک و ژئواستراتژیک کشور و نقش این منطقه در حوزه راهگذرهای مهم تجاری جهان در کنار وجود تنگه هرمز یک حضور و بروز مهم ایران برای رسیدن به یک قدرت در تراز جهانی است و در این میان نقش نیروی دریایی سپاه برای رسیدن به این سیادت خدادادی مقش راهبردی و زیربنیادی است.

تاریخچه شکل‌گیری و نقش‌آفرینی در دوران دفاع مقدس

ریشه‌های تشکیل نیروی دریایی سپاه به ماه‌های آغازین جنگ تحمیلی بازمی‌گردد؛ زمانی که نیرو‌های مردمی و سپاهی برای دفاع از سواحل، رودخانه‌ها و خور‌های خوزستان (به‌ویژه در اروندرود) از قایق‌های کوچک و تسلیحات سبک استفاده می‌کردند. با گسترش دامنه جنگ به مناطق آب‌گرفتگی و هورها، نیاز به یگان‌های شناوری بیشتر احساس شد که منجر به تشکیل یگان‌های دریایی کوچکی برای پشتیبانی از عملیات‌های آبی-خاکی مانند خیبر و بدر گردید.

اختصاص برخی یگان‌ها و قرارگاه‌ها به حوزه عملیات آبی خاکی و دریایی در این سال‌ها تا پیش از تشکیل رسمی این نیرو زمینه‌ساز سازماندهی و ایجاد ساختار یک نیروی مساقل دریایی در سپاه شد.  

به صورت رسمی، نیروی دریایی سپاه در شهریور سال ۱۳۶۴ و با فرمان تاریخی امام خمینی (ره) مبنی بر تشکیل نیرو‌های سه‌گانه (زمینی، هوایی و دریایی) سپاه پاسداران تأسیس شد.

در طول دوران دفاع مقدس، این نیرو اقدامات بسیار مهمی را رقم زد که از برجسته‌ترین آنها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

جنگ نفتکش‌ها: با کشیده شدن دامنه جنگ به خلیج فارس و هدف قرار گرفتن کشتی‌های تجاری و نفتی ایران، ندسا با استفاده از قایق‌های تندرو مجهز به سلاح‌های نیمه‌سنگین، دوش‌پرتاب و مین‌های دریایی، راهبرد مقابله به مثل را برای حفظ جریان صادرات نفت ایران با موفقیت اجرا کرد.

عملیات‌های راهبردی: اجرای عملیات‌های مهمی نظیر کربلای ۳ که منجر به تسخیر و انهدام اسکله‌های نفتی حیاتی الامیه و البکر عراق در خلیج فارس شد، از دستاورد‌های کلیدی این نیرو در آن دوران بود. این تجربیات سنگ بنای دکترین آینده این نیرو را شکل داد.

سیر تاریخی فرماندهی؛ هدایت‌گران اقتدار دریایی سپاه

مدیریت و هدایت این نیروی راهبردی در طول چهار دهه گذشته، توسط فرماندهانی صورت گرفته است که هر یک در برهه‌ای حساس، گام‌های مهمی را برای تثبیت قدرت این نیرو برداشته‌اند:

دریادار حسین علایی، شهید دریاسالار علی شمخانی، دریادار علی‌اکبر احمدیان، دریادار علی فدوی، دریادار مرتضی صفاری و شهید دریاسالار علیرضا تنگسیری فرماندهانی بوده‌اند که در ادوار مختلف، مسئولیت هدایت ندسا را بر عهده داشته و هر یک در دوران فرماندهی خود، نقشی کلیدی در توسعه، پیشرفت و اقتدارآفرینی این نیرو ایفا کرده‌اند.

شهید تنگسیری زاده نیروی دریایی سپاه

بسیاری از فرماندهان موفق سپاه و حتی فرمانده شهید کل سپاه سردار سلامی در دورانی در همین نیرو و قرارگاه نوح مشغول خدمت بوده‌اند.

اقتدار امروز نیروی دریایی سپاه، مرهون زحمات شبانه‌روزی فرماندهانی همچون دریاسالار شهید علیرضا تنگسیری است؛ چراکه این نیرو تحت فرماندهی هوشمندانه ایشان، وارد فاز جدیدی از قدرت‌آفرینی شده است. ساخت و الحاق شناور‌های مدرن کاتاماران (مانند کلاس شهید سلیمانی)، بهره‌گیری از پهپاد‌های عمودپرواز دریایی و تجهیز شناور‌های اقیانوس‌پیمای لجستیکی، از دستاورد‌های دوران ایشان است که پایش خلیج فارس را کاملاً هوشمند کرده و عمق راهبردی نیرو را تا آب‌های دوردست افزایش داده است. این توانمندی‌های خیره‌کننده، در پاسخ به تهدیدات دشمن در جنگ تحمیلی سوم به بلوغ خود رسید و ندسا توانست در کارزار مقابله با بدخواهان، بخشی از قدرت بالقوه و بازدارنده خود را با شکوه هرچه تمام‌تر به منصه ظهور برساند.

تکامل دکترین نظامی؛ از الگو‌های کلاسیک تا نبرد نامتقارن

پس از دوران دفاع مقدس، نیروی دریایی سپاه با درک شرایط ژئوپلیتیک و تهدیدات منطقه‌ای، از الگو‌های کلاسیک نبرد دریایی عبور کرده و دکترین «جنگ نامتقارن» یا به عبارتی «نبر ناهمتراز» را در دستور کار خود قرار داد. دکترین و رهنامه‌ای که به گفته سردار حسین علایی که در تاریخ شفاهی خود مطرح کرده یکی از ابتکارات مهم این نیرو از زمان تشکیل محسوب می‌شود.

این تغییر رویکرد با تمرکز بر تجهیزات چابک و قدرت آتش بالا محقق شده است. توسعه ناوگان قایق‌های تندرو موشک‌انداز، گسترش چشمگیر صنایع موشکی و پهپادی و در سال‌های اخیر، طراحی و الحاق شناور‌های مدرن با طراحی کاتاماران (مانند شناور‌های کلاس شهید سلیمانی)، توانمندی این نیرو را برای اجرای عملیات‌های سریع و غافلگیرانه به شدت افزایش داده است.

تغییر مأموریت‌های راهبردی در سال ۱۳۸۶

نقطه عطف مأموریت‌های این نیرو به سال ۱۳۸۶ بازمی‌گردد؛ زمانی که بر اساس ابلاغیه فرماندهی کل قوا، قائد شهید امت حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، تفکیک مأموریت‌های دریایی صورت گرفت و مسئولیت کامل تأمین امنیت خلیج فارس و تنگه هرمز به ندسا واگذار شد، در حالی که حفاظت از دریای عمان، اقیانوس هند و دریای خزر بر عهده نیروی دریایی ارتش (نداجا) قرار گرفت. تا قبل از این برخی با این استدلال که وجود دو نیروی دریایی موازی کاری است، به حضور و بروز این نیرو خلل وارد می‌کردند.

حاکمیت راهبردی بر تنگه هرمز؛ شاهرگ اقتصاد و انرژی جهان

تنگه هرمز نه تنها یک مرز آبی، بلکه یکی از حیاتی‌ترین گذرگاه‌های استراتژیک، تجاری و اقتصادی جهان به شمار می‌رود. امنیت این گذرگاه باریک، تأثیری مستقیم بر بازار‌های جهانی انرژی و زنجیره تأمین مواد غذایی و معدنی و تجارت بین‌الملل دارد. در شرایطی که دشمنان در قالب جنگ‌های نوین ترکیبی و تحریم‌های ظالمانه به دنبال چالش‌آفرینی برای کشور هستند، اعمال حاکمیت قاطع بر این آبراهه اهمیتی دوچندان یافته است.

تحت هدایت و فرماندهی دریاسالار شهید تنگسیری طی سال‌های اخیر ندسا، پایش این منطقه از حالت سنتی به یک سیستم مدیریت و کنترل کاملاً هوشمند ارتقا یافته است که مولفه‌های اصلی آن عبارتند از:

نظارت شبانه‌روزی و پهپادی: استفاده از پهپاد‌های شناسایی پیشرفته و مداوم‌پرواز بومی که ثانیه به ثانیه ورود، خروج و جابه‌جایی هر شناور نظامی و تجاری را زیر ذره‌بین قرار می‌دهند.
رادار‌های پیشرفته ساحلی: بهره‌گیری از رادار‌های آرایه فازی ساحلی که بدون دیده‌شدن، تا فرسنگ‌ها خارج از تنگه هرمز را تحت پوشش پایش تصویری و راداری دارند.
الزام به پاسخگویی و کنترل باند ناوبری: بر اساس حاکمیت دریایی ایران، تمامی تردد‌های دریایی اعم از نفتکش‌ها، کانتینربرها، شناور‌های تجاری و ناو‌های بیگانه موظف هستند در بدو ورود به ایستگاه بین‌المللی کنترل سپاه (برج مراقبت تنگه هرمز) هویت، مسیر و مأموریت خود را اعلام کنند. عبور از این آبراهه منوط به کسب مجوز و هماهنگی با حاکمیت دریایی ایران است.
اقدامات میدانی و برخورد با تخلفات: شناور‌های تندرو و کاتاماران سپاه علاوه بر هدایت کشتی‌ها، وظیفه قانونی برخورد با شناور‌های متخلف، متمرد و بی‌توجه به اخطار‌های ناوبری را با اقتدار در میدان اجرا می‌کنند.

گستره مأموریت‌ها در خلیج فارس

علاوه بر کنترل تنگه هرمز، ندسا مأموریت‌های حیاتی دیگری را نیز در خلیج فارس دنبال می‌کند که شامل پایش مستمر مرز‌های آبی، مقابله با نفوذ احتمالی شناور‌های بیگانه، مبارزه قاطع با قاچاق سازمان‌یافته (سوخت، کالا و مواد مخدر) و همچنین حفاظت فیزیکی و امنیتی از تأسیسات حیاتی نفت و گاز ایران می‌شود.

شناور‌های تندرو سپاه در کنار هدایت کشتی‌های عبوری، مأموریت خطیر برخورد با شناور‌های متخلف و متمرد را بر عهده دارند. امروز و در میانه کارزار جنگ تحمیلی سوم، نیروی دریایی سپاه بی‌اعتنا به یاوه‌گویی‌های استکبار و صهیونیسم، به پشتوانه ملت همیشه در صحنه، قد علم کرده است. انسداد تنگه هرمز، نه تنها نماد حاکمیت خلل‌ناپذیر ایران بر جغرافیای خویش، بلکه اقدامی شجاعانه و تدبیری هوشمندانه است که اکنون در صدر شروط صلح قرار دارد. سیطره ندسا بر این شاهراه حیاتی چنان است که عبور و مرور هر شناوری تنها با تأیید، هماهنگی و تحت چتر امنیتی این نیرو امکان‌پذیر خواهد بود و این امر جز با جانفشانی نیرو‌های مخلص و اتکا به تجربیات فرماندهان دلاور خود که در رأس آن شهید دریاسالار تنگسیری قرار دارد، میسر نمی‌شد.

برآیند تجهیزات، دکترین و حضور میدانی نیروی دریایی سپاه، ایجاد یک چتر امنیتی و بازدارنده در خلیج فارس است. فرماندهان سپاه پاسداران بار‌ها با تأکید بر این سطح از آمادگی و با اشاره به اینکه «کنترل هوشمند تنگه هرمز با اقتدار در حال انجام است»، صراحتاً اعلام کرده‌اند که هرگونه اقدام تجاوزکارانه و ماجراجویی بیگانگان در این منطقه، با ضربات کوبنده و پاسخ قاطع روبه‌رو خواهد شد.

انتهای پیام/ 119