دکترین «بازدارندگی فعال و دفاع پیشدستانه»؛ رمز عبور از پیچهای خطرناک امنیتی منطقه غرب آسیا
گروه دفاعی امنیتی دفاعپرس- محمد زرچینی؛ در روزگاری که طوفانهای سهمگین امنیتی و نظامی منطقه غرب آسیا را درنوردیده و ابرقدرتها با صرف دهها میلیارد دلار، به دنبال تحمیل اراده خود بر ملتهای مستقل هستند، بازخوانی دکترین دفاعی جمهوری اسلامی ایران بیش از هر زمان دیگری ضرورت مییابد.
اندیشههای راهبردی امام شهیدمان حضرت آیتالله العظمی سید علی خامنهای (ره)، نهتنها معادلات نظامی کلاسیک را برهم زده، بلکه پارادایمهای سنتی بازدارندگی را به نفع جبهه حق تغییر داده است؛ از تغییر زمین بازی با تکیه بر «بازدارندگی فعال» و «دفاع در خارج از مرزها» تا اتکا به توان داخلی و مردمپایهسازی امنیت.
این گزارش به تبیین ابعاد مختلف اندیشه دفاعی رهبر شهید انقلاب میپردازد که چگونه ایران اسلامی را به قلعهای تسخیرناپذیر در برابر زیادهخواهیهای استکبار جهانی تبدیل کرده است.
تاریخ معاصر جهان گواهی میدهد که هیچ کشوری بدون برخورداری از یک دکترین دفاعی منسجم، بومی و مبتنی بر بافت بومی و اعتقادی خود، نمیتواند در برابر زیادهخواهیهای قدرتهای «هژمون محور» دوام بیاورد. جمهوری اسلامی ایران از همان روزهای نخستین پیروزی انقلاب اسلامی و بهویژه در دوران هشت سال دفاع مقدس، آزمونهای سختی را پشت سر گذاشت. تجربه تلخ تحریمهای تسلیحاتی و بدعهدیهای حامیان بینالمللی در دوران جنگ تحمیلی، بذر یک باور استراتژیک را در ذهن و اندیشه امام شهیدمان کاشت؛ باوری که امروز بهعنوان ستون فقرات امنیت ملی ایران شناخته شده و عزت و اقتدار را برای کشور به همراه آورده است.
اندیشه دفاعی حضرت آیتالله العظمی شهید سید علی خامنهای، یک مکتب پویا و زنده بوده که بر پایه مؤلفههایی همچون «عقلانیت انقلابی»، «خودباوری»، «مردمسالاری در دفاع» و «بازدارندگی همهجانبه» استوار است. در شرایطی که امروز دشمنان از جنگ سخت به سمت جنگهای ترکیبی، شناختی و سایبری تغییر فاز دادهاند؛ تبیین دقیق این اندیشهها میتواند راهگشای عبور از پیچهای خطرناک تاریخی باشد.
تغییر زمین بازی؛ گذار از «راهبرد تدافعی» به «راهبرد بازدارندگی فعال و پیشدستانه»
یکی از کلیدیترین ابعاد اندیشه دفاعی فرمانده شهید کل قوا، تغییر مفهوم دفاع از یک رویکرد صرفاً واکنشی و تدافعی، به یک رویکرد فعال، پیشدستانه و مبتنی بر بازدارندگی است. در دکترینهای کلاسیک غربی، دفاع به معنای انتظار برای حمله دشمن و پاسخ به آن در داخل خاک خودی تعریف میشد، اما رهبر شهید انقلاب این معادله را برهم زدند؛ همانطور که در جنگ رمضان مشاهده کردیم که نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران با تبعیت از راهبرد امام شهیدمان ضربات سختی را بر پیکره پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه وارد کردند.
امام شهیدمان در این زمینه فرمودند: «ما جنگ را شروع نمیکنیم، اما اگر کسی بخواهد به ما حمله کند، چنان سیلیای خواهد خورد که پشیمان شود. دکترین نظامی ما بر مبنای بازدارندگی است؛ یعنی باید کاری کنیم که دشمن فکر حمله به ذهنش خطور نکند».
این تغییر پارادایم، منجر به شکلگیری دکترین «بازدارندگی فعال» شد. بر این اساس، اگر دشمن از خطوط قرمز جمهوری اسلامی ایران عبور کند، تسلیحات ایران نه در داخل مرزها، بلکه در پایگاهها و مراکز حیاتی دشمن در صدها کیلومتر آنطرفتر، او را هدف قرار خواهند داد. عملیات موشکی «وعده صادق» و هدف قراردادن پایگاههای حیاتی رژیم صهیونیستی، تجلی عینی همین اندیشه بود که نشان داد ایران اسلامی، ابتکار عمل را در زمان و مکان نبرد در دست دارد و منتظر نمیماند تا دشمن، زمین بازی را تعیین کند.
نقش ممتاز امام خامنهای در دکترین «دفاع در خارج از مرزها» و محور مقاومت
شاید بتوان مهمترین و بینظیرترین بخش از اندیشه دفاعی فرمانده شهید کل قوا را در مفهوم «عمق استراتژیک» و «دفاع در خارج از مرزها» جستوجو کرد. ایشان با درکی عمیق از جغرافیای سیاسی و نظامی منطقه، دریافتند که در عصر حاضر، مرزهای جغرافیایی دیگر تضمینکننده امنیت نیستند و باید جبهههای نبرد را به سمتی هدایت کرد که دشمن، توان و تمرکز خود را در خارج از خاک ایران صرف کند. رهبر شهید انقلاب اسلامی در اینباره صراحتاً فرموده بودند: «اگر امروز در لبنان و سوریه و عراق و یمن با دشمن نجنگیم، فردا باید در همدان و کرمانشاه با او بجنگیم. دفاع از کشور، فقط دفاع در داخل مرزها نیست؛ باید دشمن را در عمق استراتژیک و خارج از مرزها متوقف کرد».
این نگاه راهبردی، منجر به شکلگیری «محور مقاومت» شد؛ شبکهای از نیروهای همپیمان و مقاومت منطقهای که به عنوان بازوی پیشبرنده دکترین دفاعی ایران عمل میکنند. این رویکرد باعث شده است تا امروز، معادله بازدارندگی ایران تنها محدود به موشکها و پهپادهای داخل فلات ایران نباشد، بلکه هزاران نیروی مسلح، موشکهای نقطهزن و پهپادهای انتحاری در سراسر منطقه، هرگونه تهدیدی علیه تمامیت ارضی ایران را با قدرت تمام پاسخ دهند؛ کمااینکه در جنگ رمضان شاهد بودیم که راهبردهای امام شهیدمان پایگاههای نظامی مهاجم به ایران اعم از پایگاه «العدید»، «شیخ عیسی»، «علی السالم»، «عریفجان»، «بوبیان»، «شاهزاده سلطان»، «موفق السلطی»، «آکروتری و داکیلیا»، «الظفره»، «ویکتوریا» و «پایگاه پنجم نیروی دریایی ارتش آمریکا» و ... مورد حملات شدید نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران قرار گرفتند که این حمله حتی برای کشورهای ابرقدرت همچون چین و روسیه هم غیرممکن است؛ چرا که آنها از واکنش سنگین آمریکا در یک جنگ برابر میترسند، اما جمهوری اسلامی ایران با پیروی از راهبرد امام خامنهای شهید نشان داد که نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران جسارت زدن ضربه متقابل به دشمنان ایران را دارند.
تحریم و معجزه خودباوری و جهاد در صنعت موشکی و پهپادی
تکیه بر توان داخلی و خودکفایی، حلقه مفقوده بسیاری از کشورهای در حال توسعه است که به دلیل وابستگی به بیگانگان، در بزنگاههای تاریخی خلع سلاح میشوند. فرمانده و امام شهیدمان تحریمهای تسلیحاتی دوران جنگ تحمیلی و پس از آن را نه یک تهدید، بلکه یک «نعمت بزرگ» برای جهش علمی و نظامی کشور میدانند. ایشان بارها بر لزوم تقویت بنیه دفاعی و بهویژه صنعت موشکی تأکید ورزیده و با قاطعیت در برابر فشارهای دیپلماتیک دشمنان ایستادهاند. معظّمله فرمودند: «مسئله موشکی، مسئلهای است که باید با قدرت ادامه پیدا کند. موشک برای دفاع است و در آن با کسی شوخی نداریم. ما به کسی حمله نمیکنیم، اما برای دفاع از خود به هر ابزاری که نیاز داریم مجهز میشویم».
نتیجه این نگاه خودباورانه، تبدیلشدن ایران به یکی از قدرتهای برتر موشکی و پهپادی در جهان است. دستیابی به فناوری موشکهای هایپرسونیک (مانند موشک فتاح)، توسعه پهپادهای استراتژیک و انتحاری، ساخت ناوشکنها و زیردریاییهای پیشرفته، و بومیسازی جنگندههای نسل چهارم (مانند کوثر و یاسین)، همگی میوههای درخت خودکفایی دفاعی هستند که ریشه در اندیشههای رهبر شهید و شجاع انقلاب اسلامی ایران دارد؛ همچنین شکار پهپاد پیشرفته «گلوبال هاوک» آمریکایی توسط سامانههای پدافندی بومی، یکی دیگر از درخشانترین تجلیات خودباوری امام شهیدمان بود که معادلات جنگهای الکترونیک و هوایی را در منطقه تغییر داد.
مردمپایهسازی امنیت؛ حلقه مفقوده دکترینهای نظامی غرب
در حالی که ارتشهای کلاسیک جهان بر پایه تجهیزات گرانقیمت و سربازان حرفهای استوار هستند، اندیشه دفاعی امام خمینی (ره) و تداومبخش آن، امام شهید و شجاعمان حضرت آیتالله خامنهای، بر پایه «مردمپایهسازی دفاع» شکل گرفته است. در این مکتب، مردم تنها مصرفکننده امنیت نیستند، بلکه تولیدکنندگان اصلی آن محسوب میشوند. فرمانده معظم کل قوا در تبیین این اصل بنیادین فرمودهاند: «ارتش، ملت است و ملت، ارتش. اگر ملتی پای کار نیاید، هیچ ارتش کلاسیکی در جهان نمیتواند از یک کشور در برابر تهاجم همهجانبه دشمنان دفاع کند. بسیج، لشکر مخلص خدا و شجره طیبهای است که ریشه در باورهای دینی و ملی مردم دارد.»
این نگاه باعث شده است تا سازمانهایی مانند بسیج مستضعفین با داشتن میلیونها نیروی مردممحور، نه بهعنوان یک نیروی حاشیهای، بلکه بهعنوان یک رکن اساسی در دکترین دفاعی کشور در نظر گرفته شوند. از حضور میلیونی مردم در صحنههای حساس سیاسی و امنیتی برای خنثیسازی فتنههای داخلی، تا نقش بیبدیل بسیجیان در عرصههای سازندگی، محرومیتزدایی و دفاع از حریم ویروسها در دوران کرونا، همگی نشاندهنده کارآمدی دکترین «دفاع مردمپایه» است. دشمنان ایران به خوبی میدانند که حتی در صورت فلجکردن ساختارهای فرماندهی نظامی، این تودههای میلیونی مردم مسلح و باانگیزه هستند که هرگونه قصد اشغالگری را به کابوسی برای متجاوزان تبدیل خواهند کرد.
مواجهه با جنگ ترکیبی؛ از نبرد سایبری تا جنگ شناختی و ارادهها
اندیشه دفاعی فرمانده شهید کل قوا، نگاهی تکبعدی به تهدیدات ندارد. ایشان با درکی عمیق از تحولات نوین عرصه نبرد، بارها نسبت به تغییر ماهیت جنگها از حالت کینتیک (سخت) به جنگهای ترکیبی، نرم و شناختی هشدار دادهاند. در این پارادایم، جبهه نبرد تنها محدود به خاک و سنگر نیست، بلکه ذهن و قلب مردم، میدان اصلی جنگ است. رهبر انقلاب اسلامی در بیاناتی فرمودند: «جنگ امروز، جنگ ترکیبی است؛ دشمن میخواهد با استفاده از ابزارهای رسانهای و سایبری، اراده ملت را بشکند، امید را از دل جوانان بگیرد و شکافهای قومی و مذهبی را عمیق کند. بنابراین، دفاع مقدس امروز، دفاع از باورها و امیدآفرینی است. جنگ، جنگ ارادههاست». بر این اساس، در دکترین دفاعی مورد تأیید معظّمله، پدافند سایبری، سواد رسانهای، جهاد تبیین و مقاومت اقتصادی، همسنگ با تولید موشک و پهپاد اهمیت دارند. تقویت «قدرت نرم» در کنار «قدرت سخت»، دو بال پرواز برای عبور از جنگ ترکیبی هستند. ایشان با طرح مفهوم «جهاد تبیین»، عملاً سنگر جدیدی را در دکترین دفاعی کشور ترسیم کردند که هدف آن واکسینهکردن ذهن جامعه در برابر ویروسهای ناامیدی و تحریف رسانههای فارسی زبان خارجی است.
قاعده قرآنی «اَعِدّوا لَهُم»؛ صلح از مسیر اقتدار
برخلاف تصور رایج در محافل دیپلماتیک غربی که افزایش توان نظامی ایران را عامل بیثباتی در منطقه میدانند، اندیشه دفاعی فرمانده معظم کل قوا کاملاً برخاسته از آیات قرآن کریم و با هدف «تحقق صلح پایدار» است. ایشان همواره تأکید کردهاند که ایران به دنبال جنگافروزی نیست، اما دشمن زبان زور را بهتر از هر کس دیگری میفهمد و لذا ایران میتواند به زورگویان و خبیثان عالم با چنین زبانی پاسخ دهد. ایشان با استناد به آیه شریفه «وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ» فرمودهاند: «منطق اسلام و قرآن این است که اگر میخواهید جنگ نشود، باید خودتان را قوی کنید. قدرت، جنگ را دور میکند. ضعیفبودن، طمع دشمن را تحریک میکند. ما برای جنگ آماده میشویم تا جنگی رخ ندهد»
این رویکرد که میتوان آن را «صلح از مسیر قدرت» نامید، باعث شده است تا امروز حتی مقامات نظامی و امنیتی سابق آمریکا و رژیم صهیونیستی اذعان کنند که هرگونه اقدام نظامی علیه ایران، ریسک بزرگی است (که نمونه این ریسک برای سردمداران ارشد آمریکا و رژیم صهیونی آشکار شده است).
مروری بر چهار دهه گذشته نشان میدهد که اندیشههای دفاعی فرمانده معظم کل قوا، نه یک شعار مقطعی، بلکه یک نقشه راه استراتژیک، پویا و کارآمد بوده است؛ دکترینی که بر پایههای استوار «بازدارندگی فعال»، «دفاع در خارج از مرزها»، «خودکفایی تسلیحاتی» و «مردمپایهسازی امنیت» بنا شده است، توانسته است ایران اسلامی را از یک کشور مصرفکننده تجهیزات نظامی در دوران پهلوی، به یک صادرکننده فناوریهای نوین دفاعی و قدرت اول بلامنازع منطقه تبدیل کند. در یک مورد گزارش منابع رسانهای نشان داد که ایران نزدیک به دو میلیارد دلار تسلیحات در سالهای اخیر به عراق صادر کرده است و این روند پیشرفت ایران که حاصل اندیشههای امام هوشمند، حکیم و شجاع مان امام خامنهای بوده، استکبار جهانی را عصبانی کرده است.
امروز، استکبار جهانی که روزگاری با ناوگانهای نظامی خود در خلیج فارس رژه میرفت و با تهدید به «گزینه روی میز»، ملت ایران را تحت فشار قرار میداد، در برابر دیوار فولادین بازدارندگی جمهوری اسلامی ایران زانو زده است. پیچیدگیهای امنیتی، طوفانهای منطقهای و توطئههای جنگ ترکیبی، نهتنها این دکترین را ناکارآمد نکرده، بلکه هر روز بر ضرورت تمسک به این راهبردهای نورانی افزوده است.
در نهایت، باید تأکید کرد که تا زمانی که چراغ این اندیشههای راهگشا در رأس هرم فرماندهی نیروهای مسلح روشن است و فرماندهان و سربازان جبهه مقاومت با الهام از بیانات رهبر شهید انقلاب، در حال پاسداری از کیان اسلام و ایران هستند، هیچ قدرتی در عالم، نمیتواند ایران مقتدر را شکست دهد و چراغ این اندیشه نورانی همچنان روشن خواهد ماند.
انتهای پیام/281
