برنامه آمریکا برای غارت معادن فلزات کمیاب در ارمنستان و آذربایجان
گروه بینالملل دفاعپرس: در اوایل خرداد، ارمنستان و آمریکا یک «تفاهمنامه اولیه» برای همکاری در زمینه فلزات خاکی کمیاب امضا کردند. به طرز جالبی و همزمان با امضای این تفاهمنامه، علاقه کسبوکارهای آمریکایی به صنعت متالورژی این کشور کوچک قفقازی به شدت افزایش یافت.
بر اساس این سند، ایروان و واشنگتن قصد دارند بهطور مشترک برای ایجاد زنجیرههای تأمین پایدار و متنوع از مواد معدنی حیاتی همکاری کنند. این تفاهمنامه شامل گسترش سرمایهگذاری در پروژههای استخراج و فرآوری فلزات خاکی کمیاب در خاک ارمنستان و همچنین انتقال فناوریهای پیشرفته برای نوسازی شرکتهای داخلی این بخش میشود. با حمایت آمریکا، یک «سازمان زمینشناسی ملی» در ارمنستان ایجاد خواهد شد که به جستجوی ذخایر جدید میپردازد، در حالی که سازمانی با نام مشابه از سال ۱۹۹۲ در ارمنستان فعالیت میکند.
«آرارات میرزویان» وزیر امور خارجه ارمنستان، امضای این تفاهمنامه را «فرصتی تاریخی» برای ارمنستان خواند تا در زنجیرههای تأمین جهانی فلزات خاکی کمیاب که برای تولید ریزمدارها و فناوریهای پیشرفته حیاتی هستند، جای گیرد. در مقابل، مارکو روبیو وزیر امور خارجه آمریکا، تأکید کرد که کشورهایی که قادر به استخراج و فرآوری این منابع باشند، استقلال اقتصادی خواهند یافت.
این تفاهمنامه به سرمایهگذاریهای آمریکا و اعطای امتیازات به این کشور از سالهای ۲۰۲۶-۲۰۲۷ در زمینه توسعه مواد خام خاکی کمیاب در ارمنستان اشاره دارد؛ کشوری که از نظر ذخایر این مواد به ازای هر کیلومتر مربع، یکی از غنیترین مناطق اوراسیا محسوب میشود. در اعماق خاک این کشور عمدتاً ذخایر بزرگی از انواع متعدد عناصر خاکی کمیاب از جمله لانتان، سریوم، نئودیمیم، رنیوم، سلنیوم، تلوریوم و گالیم وجود دارد، اما استخراج صنعتی آنها بهعنوان اهداف مستقل هنوز آغاز نشده است. این عناصر عمدتاً در ترکیب با ذخایر پیچیده مس-مولیبدن و یا طلا یافت میشوند.
برای مثال، معدن «تِخوت» علاوه بر مس و مولیبدن، حاوی عناصر لانتان، سریوم و نئودیمیم است. معدن «کاجاران» در استان سیونیک واقع در جنوب ارمنستان که یکی از بزرگترین معادن قفقاز با غلظت بالایی از عناصر خاکی کمیاب مختلف است. معدن طلای سوتک در نزدیکی دریاچه سوان واقع در استان «گغارکونیک» نیز حداقل ۱۰ نوع و بر اساس اکتشافات اولیه، ۱۵ نوع از عناصر خاکی کمیاب را در خود جای داده است. به نظر میرسد ذخایر مشابهی از نظر تنوع و حجم در نزدیکی مرزهای جمهوری خودمختار نخجوان آذربایجان نیز وجود داشته باشد.
در سال ۲۰۲۳ گزارش شد که در معدن بزرگ نمک «آوان» در محدوده شهر ایروان بررسیهای تکمیلی برای ارزیابی ذخایر احتمالی لیتیوم انجام خواهد شد، زیرا نمونههایی وجود دارد که این عنصر بهعنوان یک عنصر همراه در معادن نمک یافت میشود.
آمریکا پتانسیل زمینشناسی و معدنی ارمنستان را چیزی کمتر از یک «دارایی راهبردی» نمیداند، همانطور که «اندرو جانسون» معاون سفیر آمریکا در ایروان، در اواسط فروردین به صراحت اعلام کرد و یادآور شد که در اجلاس صلح واشنگتن در سال ۲۰۲۵، رئیسجمهور آمریکا از مسیر ترامپ به سوی صلح و شکوفایی بینالمللی در قفقاز جنوبی سخن گفت و تعهد آمریکا به قفقاز جنوبی پایدار، امن و مرفه را تأیید کرد.
جانسون افزود: بر اساس این تعهد، آمریکا و ارمنستان به طور فعال در زمینه بخش معدن و اکتشافات زمینشناسی گفتوگو کرده و همکاریهای خود را گسترش میدهند. هدف مشترک ما ایجاد صنعتی است که سرمایهگذاریهای مسئولانه را جذب، نهادها را تقویت و منافع گستردهای برای مردم ارمنستان و آمریکا به ارمغان آورد. به گفته وی، سرمایهگذاریهای قابلتوجه آمریکا در این بخش ارمنستان نشان میدهد که بخش زمینشناسی و معدنی ارمنستان شرکای جدی و بلندمدت را به خود جذب میکند.
در اوایل سال ۲۰۲۵ گزارش شد که یک کارخانه متالورژی آمریکایی که به تازگی در نزدیکی شهر آرارات راهاندازی شده، قرار است با رسیدن به حداکثر ظرفیت طراحی، تولید انبوه محصولات نورد و فروآلیاژها را آغاز کند. ظرفیت طراحی متوسط سالانه این کارخانه ۱۸۰ هزار تن محصول نهایی است. مواد اولیه عمدتاً قراضه فلزی است. همچنین در همان منطقه، برنامهریزی شده است تا اوایل دهه ۱۹۳۰ با سرمایهگذاری آمریکا، کارخانهای برای تولید لوله، پروفیلهای مختلف و کانتینرها ساخته شود. این شرکتها تحت کنترل شرکت ارمنی-آمریکایی «فولاد جیتیبی» هستند که زیرمجموعه شرکت هلدینگ «جیتیبی» است. بر اساس وبسایت رسمی این شرکت، دفتر مرکزی آن در ایروان در سال ۲۰۲۲ بهعنوان یک هلدینگ چندمنظوره برای سرمایهگذاری در صنایع متالورژی خارج از کشور تأسیس شده است. ساختار آن شامل شرکتهای آمریکایی «فولاد جیتیبی»، «برج جیتیبی» و «توسعه جیتیبی» میشود.
در منابع عمومی اطلاعاتی درباره مالکان خاص هلدینگ جیتیپی وجود ندارد، اما بر اساس اطلاعات اولیه، باید آنها را در میان شرکتهای متالورژی آمریکا جستوجو کرد.
کانال تلگرامی «دور خزر» به سند جالبی اشاره کرده است که در جریان هفته انرژی باکو در ژوئن با آمریکاییها امضا شد و با عنوان «تأمین تأمین برای استخراج و فرآوری مواد معدنی حیاتی و عناصر خاکی کمیاب» شناخته میشود. این کانال نوشته است: همانطور که مشخص است، آمریکاییها در حال جاروبرقی سنگهای پلیفلزی در سراسر جهان هستند. در آذربایجان، استخراج صنعتی این نوع سنگمعادن عمدتاً شامل مس و طلا میشود. در سال ۲۰۲۵، آذربایجان بیش از ۴.۸ هزار تن مس و محصولات مسی به ارزش بیش از ۳۷.۷ میلیون دلار صادر کرد. در طول یک سال، حجم صادرات ۲۰.۶ درصد و ارزش آن ۳۵.۴ درصد افزایش یافته است. اما بر اساس پیشبینی شرکت «معدنکاری آنگلو آسیایی»، تولید مس باید به ۶.۸ میلیون تن میرسید. اما اگر این مقدار با منابع مس و مولیبدن ارمنستان ترکیب شود، عامل جالبی از تأثیر متقابل منطقهای ایجاد خواهد شد.
از سوی دیگر، در آذربایجان چشماندازهایی وجود دارد که آمریکا برای کنترل و توسعه آنها خیز برداشته است، از جمله: معدن «فیلیزچای» در منطقه بالاکان که دومین معدن بزرگ از نظر ذخایر در اروپا و جزو ده معدن بزرگ جهان از نظر سنگهای پلیفلزی است؛ معدن «دمیرلی» درمنطقه آغدره که یک معدن بزرگ مس-مولیبدن با ذخایر تخمینی ۱۰۰ میلیون تن سنگمعدن به شمار میرود و معدن «گیلار» که در منطقه بالاکان در بهار ۲۰۲۵ به بهرهبرداری رسید. این معدن حاوی ۲.۵۷ میلیون تن سنگمعدن با میانگین عیار مس ۱.۴۷ درصد است.
«ماریا زاخارووا»، سخنگوی رسمی وزارت امور خارجه روسیه، در واکنش به دستدرازیهای آمریکا در قفقاز گفت: متأسفانه منطق «تصاحب، غارت، چپاول، تحقیر و نابودی» در غرب هنوز زنده است و آنها آن را در قفقاز نیز به کار میبرند. یک نماینده آمریکا به ارمنستان آمده است. وی قراردادهای بینالمللی الزامآور برای دو طرف منعقد نمیکند که ارمنستان در نقش یک شریک برابر برای آمریکا ظاهر شود، بلکه در روندی آشکار به سمت حوزههای منابعمحور و عناصر خاکی کمیاب که مورد علاقه ویژه آمریکاست، حرکت میکند و هیچ مسئولیتی را هم نمیپذیرد، اما آنچه را که واقعاً بخش ضروری توسعه در آینده است، با توجه به دیجیتالیسازی، فناوریهای پیشرفته و هوش مصنوعی، برای خود تصاحب کردهاند. اتخاذ این رویکرد از سمت آمریکا، یک مبارزه آشکار با سایر کشورهای جهان است.
انتهای پیام/ ۹۹۹
